സഹസ്രകിരണഃ ശ്രീമാന് അഷ്ടഹസ്തഃ സുമങ്ഗലഃ അര്ധനാരിവപുഃ സാക്ഷാത് ത്രിനേത്രസ് ത്രിദശാധിപഃ
അവനാണ് ആയിരം കിരണങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, മഹത്വമുള്ളവൻ, എട്ടു കൈകളുള്ളവൻ, ഏറ്റവും മംഗളകരമായവൻ, അർദ്ധനാരീശ്വരസ്വരൂപൻ, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവൻ, ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ.
അസ്യൈവേഹ പ്രസാദാത്തു വൃഷ്ടിര്നാനാഭവദ്ദ്വിജാഃ സഹസ്രഗുണമുത്സ്രഷ്ടുമ് ആദത്തേ കിരണൈര്ജലമ്
അവന്റെ കൃപകൊണ്ടാണ്, ദ്വിജന്മാരേ, മഴ പലവിധങ്ങളായി ഉണ്ടാകുന്നത്; അവൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് വെള്ളം ആകർഷിച്ച് ആയിരമടങ്ങ് വീണ്ടും ഇറക്കുന്നു.
ജലസ്യ നാശോ വൃദ്ധിര്വാ നാസ്ത്യേവാസ്യ വിചാരതഃ ധ്രുവേണാധിഷ്ഠിതോ വായുര് വൃഷ്ടിം സംഹരതേ പുനഃ
വെള്ളത്തിന് നാശമോ വർദ്ധനവോ ഇല്ല, അവൻ ആലോചിക്കുമ്പോൾ; ധ്രുവനിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വായു മഴ വീണ്ടും സമാഹരിക്കുന്നു.
ഗ്രഹാന് നിഃസൃത്യ സൂര്യാത് തു കൃത്സ്നേ നക്ഷത്രമണ്ഡലേ ചാരസ്യാന്തേ വിശത്യര്കേ ധ്രുവേണ സമധിഷ്ഠിതാ
ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും സൂര്യനിൽ നിന്നുമാണ്, മുഴുവൻ നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തിലും സഞ്ചരിച്ച ശേഷം, യാത്രയുടെ അവസാനം, ധ്രുവനിൽ ആധാരമാക്കി സൂര്യനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
സൌരം സംക്ഷേപതോ വക്ഷ്യേ രഥം ശശിന ഏവ ച ഗ്രഹാണാമ് ഇതരേഷാം ച യഥാ ഗച്ഛതി ചാമ്ബുപഃ
സൂര്യന്റെ രഥവും, ചന്ദ്രന്റെ രഥവും, മറ്റ് ഗ്രഹങ്ങൾ എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ജലധാരകൻ എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്നതും ഞാൻ സംക്ഷേപത്തിൽ വിശദീകരിക്കാം.
സൌരസ്തു ബ്രഹ്മണാ സൃഷ്ടോ രഥസ്ത്വര്ഥവശേന സഃ സംവത്സരസ്യാവയവൈഃ കല്പിതശ് ച ദ്വിജര്ഷഭാഃ
സൂര്യന്റെ രഥം ബ്രഹ്മാവു ഒരു ലക്ഷ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ചു; അതു വർഷത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ത്രിനാഭിനാ തു ചക്രേണ പഞ്ചാരേണ സമന്വിതഃ സൌവര്ണഃ സര്വദേവാനാമ് ആവാസോ ഭാസ്കരസ്യ തു
അത് മൂന്നു നാഭികളും അഞ്ചു അമ്പുകളും ഉള്ള ഒരു ചക്രം; പൊന്നാൽ നിർമ്മിതമായത്, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും, പ്രത്യേകിച്ച് സൂര്യന്റെ വാസസ്ഥലമാണ്.
നവയോജനസാഹസ്രോ വിസ്താരായാമതഃ സ്മൃതഃ ദ്വിഗുണോ ഽപി രഥോപസ്ഥാദ് ഈഷാദണ്ഡഃ പ്രമാണതഃ
അത് ഒമ്പതിനായിരം യോജന ദൈർഘ്യവും വീതിയും ഉള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു; രഥത്തിന്റെ പീഠത്തേക്കാൾ ഇരട്ടിയളവിൽ അക്ഷം അളക്കുന്നു.
അസങ്ഗൈസ്തു ഹയൈര്യുക്തോ യതശ്ചക്രം തതഃ സ്ഥിതൈഃ വാജിനസ്തസ്യ വൈ സപ്ത ഛന്ദോഭിര് നിര്മിതാസ്തു തേ
കെട്ടിയിട്ടില്ലാത്ത കുതിരകളെ ചേർത്ത്, ചക്രം എവിടെ നിൽക്കുന്നു, അവിടെ അവന്റെ ഏഴു കുതിരകളും നിലകൊള്ളുന്നു. അവയെ വേദമാത്രകളിൽ നിന്നാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ചക്രപക്ഷേ നിബദ്ധാസ്തു ധ്രുവേ ചാക്ഷഃ സമര്പിതഃ സഹാശ്വചക്രോ ഭ്രമതേ സഹാക്ഷോ ഭ്രമതേ ധ്രുവഃ
ചക്രത്തിന്റെ അരകളിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; അക്ഷം ധ്രുവത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കുതിരകളോടുകൂടിയ ചക്രം ചുറ്റുന്നു, അക്ഷവും ധ്രുവത്തോടൊപ്പം ചുറ്റുന്നു.
അക്ഷഃ സഹൈകചക്രേണ ഭ്രമതേ ഽസൌ ധ്രുവേരിതഃ പ്രേരകോ ജ്യോതിഷാം ധീമാന് ധ്രുവോ വൈ വാതരശ്മിഭിഃ
അക്ഷവും ഏകചക്രവും ധ്രുവം പ്രേരിപ്പിച്ച് ചുറ്റുന്നു; ധൈര്യവും ജ്ഞാനവും ഉള്ള ധ്രുവം വായുവിന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശങ്ങളെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.
യുഗാക്ഷകോടിസമ്ബദ്ധൌ ദ്വൌ രശ്മീ സ്യന്ദനസ്യ തു ധ്രുവേണ ഭ്രമതേ രശ്മിനിബദ്ധഃ സ യുഗാക്ഷയോഃ
രഥത്തിന്റെ രണ്ട് കിരണങ്ങൾ, യോകും അക്ഷവും തമ്മിലുള്ള അറ്റങ്ങളിൽ ചേർത്തിരിക്കുന്നു; അവ ധ്രുവത്തിൽ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, യോകും അക്ഷവും ചേർന്ന് ചുറ്റുന്നു.
ഭ്രമതോ മണ്ഡലാനി സ്യുഃ ഖേചരസ്യ രഥസ്യ തു യുഗാക്ഷകോടീ തേ തസ്യ ദക്ഷിണേ സ്യന്ദനസ്യ ഹി
രഥം ചുറ്റുമ്പോൾ ആകാശത്തിൽ വൃത്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു; യോകിന്റെയും അക്ഷത്തിന്റെയും അറ്റങ്ങൾ രഥത്തിന്റെ വലതുവശത്താണ്.
ധ്രുവേണ പ്രഗൃഹീതേ വൈ വിചക്രാശ്വേ ച രജ്ജുഭിഃ ഭ്രമന്തമനുഗച്ഛന്തി ധ്രുവം രശ്മീ ച താവുഭൌ
ധ്രുവം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, കുതിരകളെ ചേർത്ത കയറുകളും ഉണ്ട്; ചുറ്റുമ്പോൾ, രണ്ട് കിരണങ്ങളും ധ്രുവത്തെ പിന്തുടരുന്നു.
യുഗാക്ഷകോടിസ്ത്വേതസ്യ വാതോര്മിസ്യന്ദനസ്യ തു കീലേ സക്താ യഥാ രജ്ജുര് ഭ്രമതേ സര്വതോദിശമ്
ഈ വായുവിൽ ഓടുന്ന രഥത്തിന്റെ യോകിന്റെയും അക്ഷത്തിന്റെയും അറ്റം ഒരു കീലിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; കയറുപോലെ, അത് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ചുറ്റുന്നു.
ഭ്രാമ്യതസ്തസ്യ രശ്മീ തു മണ്ഡലേഷൂത്തരായണേ വര്ധേതേ ദക്ഷിണേ ചൈവ ഭ്രമതാ മണ്ഡലാനി തു
അത് ചുറ്റുമ്പോൾ, ഉത്തരായണത്തിൽ കിരണങ്ങൾ വൃത്തങ്ങളിൽ വർദ്ധിക്കുന്നു; ദക്ഷിണയാത്രയിൽ ചുറ്റുമ്പോൾ, വൃത്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു.
ആകൃഷ്യേതേ യദാ തേ വൈ ധ്രുവേണാധിഷ്ഠിതേ തദാ ആഭ്യന്തരസ്ഥഃ സൂര്യോ ഽഥ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി തു
ധ്രുവം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ആ കിരണങ്ങൾ അകത്തേക്ക് വലിക്കുമ്പോൾ, അകത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന സൂര്യൻ വൃത്തങ്ങളായി ചുറ്റുന്നു.
അശീതിമണ്ഡലശതം കാഷ്ഠയോരന്തരം ദ്വയോഃ ധ്രുവേണ മുച്യമാനാഭ്യാം രശ്മിഭ്യാം പുനരേവ തു
രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ എൺപത് നൂറ് വൃത്തങ്ങൾ ഉണ്ട്; ധ്രുവം വിട്ടുവിടുന്ന കിരണങ്ങൾ വീണ്ടും തിരികെ വരുന്നു.
തഥൈവ ബാഹ്യതഃ സൂര്യോ ഭ്രമതേ മണ്ഡലാനി തു ഉദ്വേഷ്ടയന് സ വേഗേന മണ്ഡലാനി തു ഗച്ഛതി
അതു പോലെ തന്നെ, സൂര്യൻ പുറത്തായി വൃത്തങ്ങളായി ചുറ്റുന്നു; വേഗത്തിൽ ആ വൃത്തങ്ങൾ അഴിച്ചുവിടുമ്പോൾ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
ദേവാശ്ചൈവ തഥാ നിത്യം മുനയശ് ച ദിവാനിശമ് യജന്തി സതതം ദേവം ഭാസ്കരം ഭവമീശ്വരമ്
അങ്ങനെ ദേവന്മാരും മുനികളും പകലും രാത്രിയും ഭാസ്കരനായ ഭഗവാനെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കുന്നു.
സരഥോ ഽധിഷ്ഠിതോ ദേവൈര് ആദിത്യൈര്മുനിഭിസ് തഥാ ഗന്ധര്വൈരപ്സരോഭിശ് ച ഗ്രാമണീസര്പരാക്ഷസൈഃ
ആ രഥം ദേവന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, മുനികൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, നേതാക്കൾ, പാമ്പുകൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവരാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏതേ വസന്തി വൈ സൂര്യേ ദ്വൌ ദ്വൌ മാസൌ ക്രമേണ തു ആപ്യായയന്തി ചാദിത്യം തേജോഭിര് ഭാസ്കരം ശിവമ്
ഇവരിൽ ഓരോ ജോഡിയും രണ്ട് മാസം വീതം സൂര്യനോടൊപ്പം പാർക്കുന്നു; അവർ തങ്ങളുടെ ശക്തികൾകൊണ്ട് ഭാസ്കരനായ ദൈവത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഗ്രഥിതൈഃ സ്വൈര്വചോഭിസ്തു സ്തുവന്തി മുനയോ രവിമ് ഗന്ധര്വാപ്സരസശ്ചൈവ നൃത്യഗേയൈരുപാസതേ
മുനികൾ സ്വയം രചിച്ച വാക്കുകൾ കൊണ്ട് രവിയെ സ്തുതിക്കുന്നു; ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും നൃത്തഗാനങ്ങളാൽ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഗ്രാമണീയക്ഷഭൂതാനി കുര്വതേ ഽഭീഷുസംഗ്രഹമ് സര്പാ വഹന്തി വൈ സൂര്യം യാതുധാനാ അനുയാന്തി ച
നേതാക്കളും യക്ഷന്മാരും ഭൂതങ്ങൾ ആയുധങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു; പാമ്പുകൾ സൂര്യനെ വഹിക്കുന്നു, യാതുധാനന്മാർ അവനെ പിന്തുടരുന്നു.
വാലഖില്യാ നയന്ത്യസ്തം പരിവാര്യോദയാദ്രവിമ് ഇത്യേതേ വൈ വസന്തീഹ ദ്വൌ ദ്വൌ മാസൌ ദിവാകരേ
വാലഖില്യന്മാർ സൂര്യനെ അസ്തമയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, ഉദയത്തിൽ ചുറ്റി നില്ക്കുന്നു; അങ്ങനെ, ഓരോ ജോഡിയും രണ്ട് മാസം വീതം സൂര്യനോടൊപ്പം പാർക്കുന്നു.
മധുശ് ച മാധവശ്ചൈവ ശുക്രശ് ച ശുചിരേവ ച നഭോനഭസ്യൌ വിപ്രേന്ദ്രാ ഇഷശ്ചോര്ജസ്തഥൈവ ച
മധു, മാധവം, ശുക്രം, ശുചി, നഭസ്സ്, നഭസ്യ, ഇഷ, ഊർജ്ജം എന്നിവയും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇവരും കൂടെ.
സഹഃസഹസ്യൌ ച തഥാ തപസ്യശ് ച തപഃ പുനഃ ഏതേ ദ്വാദശ മാസാസ്തു വര്ഷം വൈ മാനുഷം ദ്വിജാഃ
സഹസും സഹസ്യനും, അതുപോലെ തപസ്യയും തപസ്സും, ഇതൊക്കെയാണ് പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ, ഇവ ചേർന്ന് മനുഷ്യരുടെ ഒരു വർഷം ആകുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
വാസന്തികസ് തഥാ ഗ്രൈഷ്മഃ ശുഭോ വൈ വാര്ഷികസ് തഥാ ശാരദശ് ച ഹിമശ്ചൈവ ശൈശിര ഋതവഃ സ്മൃതാഃ
വസന്തം, ഗ്രീഷ്മം, വര്ഷം, ശരത്, ഹേമന്തം, ശിശിരം — ഇവയാണ് ঋതുക്കൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ധാതാര്യമാഥ മിത്രശ് ച വരുണശ്ചേന്ദ്ര ഏവ ച വിവസ്വാംശ്ചൈവ പൂഷാ ച പര്ജന്യോ ഽംശുര് ഭഗസ് തഥാ
ധാതാവ്, അർയമൻ, മിത്രൻ, വരുണൻ, ഇന്ദ്രൻ, വിവസ്വാൻ, പൂഷൻ, പർജന്യൻ, അംശു, ഭാഗൻ — ഇവരാണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
ത്വഷ്ടാ വിഷ്ണുഃ പുലസ്ത്യശ് ച പുലഹശ്ചാത്രിരേവ ച വസിഷ്ഠശ്ചാങ്ഗിരാശ്ചൈവ ഭൃഗുര്ബുദ്ധിമതാം വരഃ
ത്വഷ്ടാവ്, വിഷ്ണു, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, അങ്കിരസ്, ഭൃഗു — ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ പ്രധാനൻ.