അഹര്ഭവതി തച്ചാപി ചരതേ മന്ദവിക്രമഃ ത്രയോദശാര്ധമ് ഋക്ഷാണി നക്തം ദ്വാദശഭീ രവിഃ മുഹൂര്തൈസ് താവദ് ഋക്ഷാണി ദിവാഷ്ടാദശഭിശ്ചരന്
ഇങ്ങനെ, ദിവസം രൂപപ്പെടുന്നു, സൂര്യൻ മന്ദഗതിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ, അവൻ പന്ത്രണ്ടര നക്ഷത്രങ്ങൾ അത്രയേറെ മുഹൂർത്തത്തിൽ കടക്കുന്നു; ദിവസത്തിൽ പതിനെട്ട് നക്ഷത്രങ്ങൾ കടക്കുന്നു.
തതോ മന്ദതരം നാഭ്യാം ചക്രം ഭ്രമതി വൈ യഥാ മൃത്പിണ്ഡ ഇവ മധ്യസ്ഥോ ധ്രുവോ ഭ്രമതി വൈ തഥാ
പിന്നീട്, നാഭിയിൽ ചക്രം ഇനിയും മന്ദമായി ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നു; നടുവിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന ധ്രുവം മണ്ണ് കട്ടയെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
ത്രിംശന്മുഹൂര്തൈര് ഏവാഹുര് അഹോരാത്രം പുരാവിദഃ ഉഭയോഃ കാഷ്ഠയോര്മധ്യേ ഭ്രമതോ മണ്ഡലാനി തു
പുരാതനരായ ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രജ്ഞർ പറയുന്നു: അഹോരാത്രം മുപ്പത് മുഹൂർത്തങ്ങളാണ്, ഇരുവശത്തുമുള്ള അറ്റങ്ങൾക്കിടയിൽ ചക്രങ്ങൾ ഭ്രമിക്കുന്നു.
കുലാലചക്രനാഭിസ്തു യഥാ തത്രൈവ വര്തതേ ഔത്താനപാദോ ഭ്രമതി ഗ്രഹൈഃ സാര്ധം ഗ്രഹാഗ്രണീഃ
കുമ്മിയുടെയുടെ ചക്രനാഭി എങ്ങനെ നടുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അതുപോലെ ഔത്താനപാദൻ ഗ്രഹങ്ങളോടൊപ്പം, അവയിൽ പ്രധാനനായ് ഭ്രമിക്കുന്നു.
ഗണോ മുനിജ്യോതിഷാം തു മനസാ തസ്യ സര്പതി അധിഷ്ഠിതഃ പുനസ്തേന ഭാനുസ്ത്വാദായ തിഷ്ഠതി
മുനിമാരുടെ ജ്യോതിഷസംഘം പറയുന്നു: അവന്റെ മനസ്സ് അവരോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവൻ സ്ഥാപിച്ചതിനാൽ, സൂര്യൻ തന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.
കിരണൈഃ സര്വതസ്തോയം ദേവോ വൈ സസമീരണഃ ഔത്താനപാദസ്യ സദാ ധ്രുവത്വം വൈ പ്രസാദതഃ
തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ, ദേവൻ കാറ്റിനൊപ്പം എല്ലായിടത്തുനിന്നും വെള്ളം ഉയർത്തുന്നു; ഔത്താനപാദന്റെ കൃപയാൽ, അവന്റെ സ്ഥിരത എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
വിഷ്ണോരൌത്താനപാദേന ചാപ്തം താതസ്യ ഹേതുനാ ആപഃ പീതാസ്തു സൂര്യേണ ക്രമന്തേ ശശിനഃ ക്രമാത്
വിഷ്ണുവിന്റെ ഔത്താനപാദനും പിതാവിന്റെ കാരണത്താലും, സൂര്യൻ വെള്ളം ഉയർത്തുന്നു; പിന്നെ അതു ക്രമമായി ചന്ദ്രനിലേക്കു പോകുന്നു.
നിശാകരാന്നിസ്രവന്തേ ജീമൂതാന്പ്രത്യപഃ ക്രമാത് വൃന്ദം ജലമുചാം ചൈവ ശ്വസനേനാഭിതാഡിതമ്
ചന്ദ്രനിൽ നിന്നു വെള്ളം ക്രമമായി മേഘങ്ങളിലേക്കു ഒഴുകുന്നു; ജലധാരകൾ കാറ്റ് അടിച്ചുതുടയ്ക്കുമ്പോൾ അവ വെള്ളം ഒഴുക്കുന്നു.
ക്ഷ്മായാം സൃഷ്ടിം വിസൃജതേ ഽഭാസയത്തേന ഭാസ്കരഃ തോയസ്യ നാസ്തി വൈ നാശഃ തദൈവ പരിവര്തതേ
അത് കൊണ്ട്, സൂര്യൻ ഭൂമിയിൽ സൃഷ്ടി വിതറിയുന്നു; വെള്ളത്തിന് നാശമില്ല, അതു എന്നും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഹിതായ സര്വജന്തൂനാം ഗതിഃ ശര്വേണ നിര്മിതാ ഭൂര്ഭുവഃ സ്വസ് തഥാ ഹ്യാപോ ഹ്യ് അന്നം ചാമൃതമേവ ച
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെ ഭാവിയ്ക്കായി, ഈ ചക്രം ശർവൻ സ്ഥാപിച്ചു: ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, സ്വർഗം, വെള്ളം, അന്നം, അമൃതം എന്നിവയും.
പ്രാണാ വൈ ജഗതാമാപോ ഭൂതാനി ഭുവനാനി ച ബഹുനാത്ര കിമുക്തേന ചരാചരമിദം ജഗത്
വെള്ളം ലോകങ്ങളുടെ പ്രാണനാണ്, സകലഭൂതങ്ങളുടെയും ഭുവനങ്ങളുടെയും ജീവശക്തിയാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ എന്ത് പറയണം? ഈ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ ലോകം എല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
അപാം ശിവസ്യ ഭഗവാന് ആധിപത്യേ വ്യവസ്ഥിതഃ അപാം ത്വധിപതിര്ദേവോ ഭവ ഇത്യേവ കീര്തിതഃ
ശിവൻ ഭഗവാൻ വെള്ളത്തിന്റെ അധിപതിയായി നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഭവദേവൻ വെള്ളത്തിന്റെ അധിപതിയെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്.
ഭവാത്മകം ജഗത്സര്വമ് ഇതി കിം ചേഹ ചാദ്ഭുതമ് നാരായണത്വം ദേവസ്യ ഹരേശ്ചാദ്ഭിഃ കൃതം വിഭോഃ ജഗതാമാലയോ വിഷ്ണുസ് ത്വ് ആപസ്തസ്യാലയാനി തു
സകല ലോകവും ഭവന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതാണല്ലോ, അതിൽ അത്ഭുതം എന്താണ്? നാരായണന്റെ ദൈവത്വം, ഹരിയുടെ മഹത്വം വെള്ളംകൊണ്ടാണ് സ്ഥാപിതമായത്. ലോകങ്ങളുടെ ആധാരമായ വിഷ്ണുവിന് വെള്ളമാണ് ആധാരം.
ദന്ദഹ്യമാനേഷു ചരാചരേഷു ഗോധൂമഭൂതാസ് ത്വഥനിഷ്ക്രമന്തി യാ യാ ഊര്ധ്വം മാരുതേനേരിതാ വൈ താസ്താസ്ത്വഭ്രാണ്യഗ്നിനാ വായുനാ ച
ചലിക്കുന്നവയും അചലങ്ങളുമായ സകല ജീവികളും ദഹിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഗോതമ്പ് ദാന്യങ്ങളായി മാറുന്നതു കാറ്റ് ഉയർത്തി കൊണ്ടുപോകുന്നു; അവയെ അഗ്നിയും കാറ്റും ചേർന്ന് മേഘങ്ങളാക്കുന്നു.
അതോ ധൂമാഗ്നിവാതാനാം സംയോഗസ്ത്വഭ്രമുച്യതേ വാരീണി വര്ഷതീത്യഭ്രമ് അഭ്രസ്യേശഃ സഹസ്രദൃക്
ഇങ്ങനെ, പുക, അഗ്നി, കാറ്റ് ഇവയുടെ കൂട്ടിച്ചേരലാണ് മേഘം എന്നു പറയുന്നത്. ആയിരം കണ്ണുള്ള ദേവന്റെ ആധിപത്യമുള്ള മേഘം വെള്ളം ചൊരിയുന്നു.
യജ്ഞധൂമോദ്ഭവം ചാപി ദ്വിജാനാം ഹിതകൃത്സദാ ദാവാഗ്നിധൂമസമ്ഭൂതമ് അഭ്രം വനഹിതം സ്മൃതമ്
യാഗത്തിന്റെ പുകയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ ദ്വിജന്മാർക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ഉപകാരപ്രദമാണ്; കാടുതീയുടെ പുകയിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്ന മേഘങ്ങൾ കാടുകൾക്ക് ഗുണകരമാണ്.
മൃതധൂമോദ്ഭവം ത്വഭ്രമ് അശുഭായ ഭവിഷ്യതി അഭിചാരാഗ്നിധൂമോത്ഥം ഭൂതനാശായ വൈ ദ്വിജാഃ
ശവങ്ങളുടെ പുകയിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്ന മേഘങ്ങൾ ദുർഭാഗ്യം വരുത്തും; അതുപോലെ, കൂറ്റനിര്വഹണത്തിനുള്ള തീയുടെ പുകയിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ, ദ്വിജന്മാരേ, ജീവികളുടെ നാശത്തിനാണ്.
ഏവം ധൂമവിശേഷേണ ജഗതാം വൈ ഹിതാഹിതമ് തസ്മാദാച്ഛാദയേദ്ധൂമമ് അഭിചാരകൃതം നരഃ
ഇങ്ങനെ, പുകയുടെ വ്യത്യാസംകൊണ്ട് ലോകങ്ങൾക്ക് ഗുണവും ദോഷവും നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട്, കൂറ്റനിർമ്മിത പുക മനുഷ്യൻ മറയ്ക്കണം.
അനാഛാദ്യ ദ്വിജഃ കുര്യാദ് ധൂമം യശ്ചാഭിചാരികമ് ഏവമുദ്ദിശ്യ ലോകസ്യ ക്ഷയകൃച്ച ഭവിഷ്യതി
ഒരു ദ്വിജൻ കൂറ്റനിർമ്മിത പുക മറയ്ക്കാതെ വിട്ടാൽ, അവൻ ലോകത്തിന്റെ നാശത്തിന് കാരണമാകും.
അപാം നിധാനം ജീമൂതാഃ ഷണ്മാസാനിഹ സുവ്രതാഃ വര്ഷയന്ത്യേവ ജഗതാം ഹിതായ പവനാജ്ഞയാ
ധർമ്മനിഷ്ഠരേ, വെള്ളത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരമായ മേഘങ്ങൾ, കാറ്റിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ആറു മാസം മഴ പെയ്യുന്നു.
സ്തനിതം ചേഹ വായവ്യം വൈദ്യുതം പാവകോദ്ഭവമ് ത്രിധാ തേഷാമിഹോത്പത്തിര് അഭ്രാണാം മുനിപുങ്ഗവാഃ
ഇവിടെ മിന്നലിന്റെ ശബ്ദം മൂന്നു വിധമാണ്: കാറ്റിൽ നിന്നുള്ളത്, മിന്നലിൽ നിന്നുള്ളത്, അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ളത്. മഹർഷികളേ, ഇവയാണ് മേഘങ്ങളുടെ മൂന്നു ജനനരൂപങ്ങൾ.
ന ഭ്രശ്യന്തി യതോ ഽഭ്രാണി മേഹനാന്മേഘ ഉച്യതേ കാഷ്ഠാവാഹാശ് ച വൈരിഞ്ച്യാഃ പക്ഷാശ്ചൈവ പൃഥഗ്വിധാഃ
മേഘങ്ങൾ താഴെ വീഴുന്നില്ലാത്തതിനാൽ അവയെ 'മേഘം' എന്നു വിളിക്കുന്നു. മേഘങ്ങൾ മരക്കഷ്ണം കൊണ്ടുപോകുന്ന ചിറകുകൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്.
ആജ്യാനാം കാഷ്ഠസംയോഗാദ് അഗ്നേര്ധൂമഃ പ്രവര്തിതഃ ദ്വിതീയാനാം ച സംഭൂതിര് വിരിഞ്ചോച്ഛ്വാസവായുനാ
നെയ്യും മരവും ചേർന്നാൽ അഗ്നിയിൽ നിന്ന് പുക ഉയരുന്നു; രണ്ടാമത്തേതു ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഭൂഭൃതാം ത്വഥ പക്ഷൈസ്തു മഘവച്ഛേദിതൈസ്തതഃ വാഹ്നേയാസ്ത്വഥ ജീമൂതാസ് ത്വ് ആവഹസ്ഥാനഗാഃ ശുഭാഃ
പർവ്വതങ്ങളുടെ ചിറകുകൾ, ഇന്ദ്രൻ മുറിച്ചെടുത്തതുപോലെ, അഗ്നിമേഘങ്ങൾ നല്ലതായവ അവയുടെ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വിരിഞ്ചോച്ഛ്വാസജാഃ സര്വേ പ്രവഹസ്കന്ധജാസ്തതഃ പക്ഷജാഃ പുഷ്കരാദ്യാശ് ച വര്ഷന്തി ച യദാ ജലമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്വാസത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും, കാറ്റിന്റെ ശാഖകളിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും, ചിറകിൽ നിന്നു ജനിച്ച പുഷ്കരാദി മേഘങ്ങളും സമയമായാൽ വെള്ളം പെയ്യുന്നു.
മൂകാഃ സശബ്ദദുഷ്ടാശാസ് ത്വ് ഏതൈഃ കൃത്യം യഥാക്രമമ് ക്ഷാമവൃഷ്ടിപ്രദാ ദീര്ഘകാലം ശീതസമീരിണഃ
മിണ്ടാതെയും, ശബ്ദമുള്ളതായും, അശുദ്ധമായതായും മേഘങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യം ക്രമത്തിൽ നിർവഹിക്കുന്നു; തണുത്ത കാറ്റുള്ളവ ദീർഘകാലം കുറച്ച് മഴ മാത്രം നൽകുന്നു.
ജീവകാശ് ച തഥാ ക്ഷീണാ വിദ്യുദ്ധ്വനിവിവര്ജിതാഃ തിഷ്ഠന്ത്യാക്രോശമാത്രേ തു ധരാപൃഷ്ഠാദിതസ്തതഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, 'ജീവക'മേഘങ്ങൾ ദുർബലവും മിന്നലിന്റെ ശബ്ദം ഇല്ലാത്തതുമായവയാണ്; അവ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ക്രോഷം അകലെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
അര്ധക്രോശേ തു സര്വേ വൈ ജീമൂതാ ഗിരിവാസിനഃ മേഘാ യോജനമാത്രം തു സാധ്യത്വാദ് ബഹുതോയദാഃ
പർവ്വതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാ മേഘങ്ങളും അരക്രോഷം അകലെ നിലകൊള്ളുന്നു; ധാരാളം മഴ പെയ്യുന്ന മേഘങ്ങൾ അവരുടെ ഉത്തമത്വം കൊണ്ടു ഒരു യോജന ദൂരത്തിലാണ്.
ധരാപൃഷ്ഠാദ്ദ്വിജാഃ ക്ഷ്മായാം വിദ്യുദ്ഗുണസമന്വിതാഃ തേഷാം തേഷാം വൃഷ്ടിസര്ഗം ത്രേധാ കഥിതമത്ര തു
ദ്വിജന്മാരേ, ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് മിന്നലിന്റെ ഗുണം ഉള്ള മേഘങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. അവയുടെ മഴയെ ഇവിടെ മൂന്നു വിധമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പക്ഷജാഃ കല്പജാഃ സര്വേ പര്വതാനാം മഹത്തമാഃ കല്പാന്തേ തേ ച വര്ഷന്തി രാത്രൌ നാശായ ശാരദാഃ
ചിറകിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും, കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും പർവ്വതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വലിയവയാണ്; കൽപ്പാന്തത്തിൽ, അവ ശിശിരകാലം നശിപ്പിക്കുന്നതിനായി രാത്രിയിൽ മഴ പെയ്യുന്നു.