പിതരോ ഽമൃതപാഃ പ്രോക്താസ് തേഷാം ചൈവേഹ വിസ്തരഃ ഋഷീണാം ച കുലം സര്വം ശൃണുധ്വം തത്സുവിസ്തരമ്
പിതാക്കന്മാർ അമൃതം കുടിക്കുന്നവരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവരുടെ വംശം ഇവിടെ വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു; എല്ലാ ഋഷികളുടെ വംശവും നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം.
വദാമി പൃഥഗധ്യായസംസ്ഥിതം വസ്തദൂര്ധ്വതഃ ദാക്ഷായണീ സതീ യാതാ പാര്ശ്വം രുദ്രസ്യ പാര്വതീ
മുകളിൽ പറയുന്ന വേറിട്ട അധ്യായത്തെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; ദാക്ഷായിണിയായ സതീ, പാര്വതിയായ് രുദ്രന്റെ അടുപ്പത്തിൽ ചെന്നു.
പശ്ചാദ്ദക്ഷം വിനിന്ദ്യൈഷാ പതിം ലേഭേ ഭവം തഥാ താം ധ്യാത്വാ വ്യസൃജദ്രുദ്രാന് അനേകാന്നീലലോഹിതഃ
പിന്നീട് ദക്ഷനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, അവൾ ഭവനെ ഭർത്താവായി നേടി; അവളെ ധ്യാനിച്ച് നീലലോഹിതൻ അനേകം രുദ്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ആത്മനസ്തു സമാന്സര്വാന് സര്വലോകനമസ്കൃതാന് യാചിതോ മുനിശാര്ദൂലാ ബ്രഹ്മണാ പ്രഹസന് ക്ഷണാത്
തന്നിൽ നിന്നു സമമായും ലോകങ്ങൾ എല്ലാവരും വന്ദിക്കുന്നവരായും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷയിൽ, മुनിശ്രേഷ്ഠൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അതു ഉടൻ നിർവഹിച്ചു.
തൈസ്തു സംഛാദിതം സര്വം ചതുര്ദശവിധം ജഗത് താന്ദൃഷ്ട്വാ വിവിധാന് രുദ്രാന് നിര്മലാന്നീലലോഹിതാന്
അവരാൽ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങളായ ലോകം മുഴുവൻ ആവൃതമായി; വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള, നിർമ്മലരായ നീലലോഹിത രുദ്രന്മാരെ കണ്ടു,
ജരാമരണനിര്മുക്താന് പ്രാഹ രുദ്രാന്പിതാമഹഃ നമോ ഽസ്തു വോ മഹാദേവാസ് ത്രിനേത്രാ നീലലോഹിതാഃ
വൃദ്ധിയും മരണമുമില്ലാത്തവരായ രുദ്രന്മാരോട് പിതാമഹൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാദേവന്മാരേ, മൂന്നുകണ്ണുള്ള നീലലോഹിതന്മാരേ, നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു.'
സര്വജ്ഞാഃ സര്വഗാ ദീര്ഘാ ഹ്രസ്വാ വാമനകാഃ ശുഭാഃ ഹിരണ്യകേശാ ദൃഷ്ടിഘ്നാ നിത്യാ ബുദ്ധാശ് ച നിര്മലാഃ
എല്ലാം അറിയുന്നവരും എല്ലായിടത്തും എത്തുന്നവരും, ഉയരമുള്ളവരും ചെറുതും വാമനരൂപികളും, മംഗളസ്വഭാവമുള്ളവരും പൊന്നുപോലുള്ള മുടിയുള്ളവരും, കാഴ്ച നശിപ്പിക്കുന്നവരും, ശാശ്വതരും ജ്ഞാനികളും നിർമ്മലരും.
നിര്ദ്വംദ്വാ വീതരാഗാശ് ച വിശ്വാത്മാനോ ഭവാത്മജാഃ ഏവം സ്തുത്വാ തദാ രുദ്രാന് രുദ്രം ചാഹ ഭവം ശിവമ് പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ തദാ ഭഗവാന്കനകാണ്ഡജഃ
ദ്വന്ദം ഇല്ലാത്തവരും രാഗം വിട്ടവരും, സർവ്വാത്മാക്കളും ഭവന്റെ പുത്രന്മാരുമാണ്; ഇങ്ങനെ രുദ്രന്മാരെ സ്തുതിച്ച്, ഭഗവാനായ രുദ്രൻ ഭവനെ, ശിവനെ, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, പൊന്നിൽ ജനിച്ചവൻ അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു.
നമോ ഽസ്തു തേ മഹാദേവ പ്രജാ നാര്ഹസി ശംകര മൃത്യുഹീനാ വിഭോ സ്രഷ്ടും മൃത്യുയുക്താഃ സൃജ പ്രഭോ
മഹാദേവാ, നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു; ശങ്കരാ, മരണമില്ലാത്ത ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതില്ല; പ്രഭോ, മരണമുള്ളവരെ സൃഷ്ടിക്കണം.
തതസ്തമാഹ ഭഗവാന് ന ഹി മേ താദൃശീ സ്ഥിതിഃ സ ത്വം സൃജ യഥാകാമം മൃത്യുയുക്താഃ പ്രജാഃ പ്രഭോ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; പ്രഭോ, നീ ഇഷ്ടം പോലെ മരണമുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്ക.'
ലബ്ധ്വാ സസര്ജ സകലം ശംകരാച്ചതുരാനനഃ ജരാമരണസംയുക്തം ജഗദേതച്ചരാചരമ്
അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, നാലുമുഖൻ ശങ്കരനിൽ നിന്ന് സകലവും സൃഷ്ടിച്ചു; ജരയും മരണവും ഉള്ള ഈ ചലനസ്ഥിരജഗത് അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.
ശംകരോ ഽപി തദാ രുദ്രൈര് നിവൃത്താത്മാ ഹ്യധിഷ്ഠിതഃ സ്ഥാണുത്വം തസ്യ വൈ വിപ്രാഃ ശംകരസ്യ മഹാത്മനഃ
അപ്പോൾ ശങ്കരൻ, രുദ്രന്മാരാൽ നിരാകുലതയിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊണ്ടു; മഹാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ ഈ മഹത്വം, മഹർഷിമാരേ.
നിഷ്കലസ്യാത്മനഃ ശമ്ഭോഃ സ്വേച്ഛാധൃതശരീരിണഃ ശം രുദ്രഃ സര്വഭൂതാനാം കരോതി ഘൃണയാ യതഃ
നിഷ്കളനായ ആത്മാവായ ശംഭുവിന്റെ സ്വച്ഛാനുസൃതമായി ശരീരം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന ദയാമയനായ രുദ്രൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഭാവനക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ശംകരശ്ചാപ്രയത്നേന തദാത്മാ യോഗവിദ്യയാ വൈരാഗ്യസ്ഥം വിരക്തസ്യ വിമുക്തിര്യച്ഛമുച്യതേ
ശംകരൻ, യോഗവിദ്യയിലൂടെ എളുപ്പത്തിൽ തന്നെ, വൈരാഗ്യത്തിൽ ഉറച്ചവർക്കും വിരക്തരായവർക്കും മോക്ഷം നൽകുന്നു. ഈ മോക്ഷം 'ശം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അണോസ്തു വിഷയത്യാഗഃ സംസാരഭയതഃ ക്രമാത് വൈരാഗ്യാജ്ജായതേ പുംസോ വിരാഗോ ദര്ശനാന്തരേ
ലോകജീവിതത്തിൽനിന്നുള്ള ഭയത്തിൽനിന്ന് ക്രമേണ ഉത്ഭവിക്കുന്ന വിഷയവിരക്തി, മനുഷ്യനിൽ വൈരാഗ്യം ഉണർത്തുന്നു. ഈ വൈരാഗ്യം മറ്റു ഉപദേശങ്ങളിലും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
വിമുഖ്യോ വിഗുണത്യാഗോ വിജ്ഞാനസ്യാവിചാരതഃ തസ്യ ചാസ്യ ച സംധാനം പ്രസാദാത്പരമേഷ്ഠിനഃ
ദോഷങ്ങളിൽനിന്നും ഗുണങ്ങളിൽനിന്നും മാറിനിൽക്കൽ, ആലോചനയില്ലാതെ, ജ്ഞാനത്തിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതിന്റെയും അതിന്റെയും ഐക്യം പരമേശ്വരന്റെ കൃപയാൽ ലഭിക്കുന്നു.
ധര്മോ ജ്ഞാനം ച വൈരാഗ്യമ് ഐശ്വര്യം ശംകരാദിഹ സ ഏവ ശംകരഃ സാക്ഷാത് പിനാകീ നീലലോഹിതഃ
ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം—ഇവ എല്ലാം ഇവിടെ ശംകരനാണ്. അവൻ നേരിട്ടാണ് പിനാകി, നീലവും ചുവപ്പും കലർന്നവൻ.
യേ ശംകരാശ്രിതാഃ സര്വേ മുച്യന്തേ തേ ന സംശയഃ ന ഗച്ഛന്ത്യേവ നരകം പാപിഷ്ഠാ അപി ദാരുണമ്
ശംകരനിൽ ആശ്രയം തേടുന്ന എല്ലാവരും സംശയമില്ലാതെ മോചിതരാവുന്നു; ഏറ്റവും പാപികളായവരും ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ പോലും പോകുന്നില്ല.
ആശ്രിതാഃ ശംകരം തസ്മാത് പ്രാപ്നുവന്തി ച ശാശ്വതമ് മായാന്താശ്ചൈവ ഘോരാദ്യാ ഹ്യ് അഷ്ടവിംശതിരേവ ച
അതുകൊണ്ട്, ശംകരനിൽ ആശ്രയം തേടുന്നവർ ശാശ്വതമായത് നേടുന്നു; മായയുടെ ഭയങ്കരമായ ഇരുപത്തിയെട്ട് രൂപങ്ങൾക്കും അവസാനം വരുന്നു.
കോടയോ നരകാണാം തു പച്യന്തേ താസു പാപിനഃ അനാശ്രിതാഃ ശിവം രുദ്രം ശംകരം നീലലോഹിതമ്
കോടിക്കണക്കിന് നരകങ്ങൾ ഉണ്ടു, അവിടെ പാപികൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; ശിവനിൽ, രുദ്രനിൽ, ശംകരനിൽ, നീലചുവപ്പനായവനിൽ ആശ്രയം തേടാത്തവർക്ക്.
ആശ്രയം സര്വഭൂതാനാമ് അവ്യയം ജഗതാം പതിമ് പുരുഷം പരമാത്മാനം പുരുഹൂതം പുരുഷ്ടുതമ്
അവൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആശ്രയമാണ്, അക്ഷയം, ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, പരമാത്മാവ്, പുരുഹൂതൻ, മനുഷ്യർ പുകഴ്ത്തുന്നവൻ.
തമസാ കാലരുദ്രാഖ്യം രജസാ കനകാണ്ഡജമ് സത്ത്വേന സര്വഗം വിഷ്ണും നിര്ഗുണത്വേ മഹേശ്വരമ്
അന്ധകാരംകൊണ്ടു അവൻ കാലരുദ്രൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; രാജസ്സുകൊണ്ടു പൊന്നിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ; സത്ത്വംകൊണ്ടു സകലവ്യാപിയായ വിഷ്ണു; ഗുണാതീതനായി മഹേശ്വരൻ.
കേന ഗച്ഛന്തി നരകം നരാഃ കേന മഹാമതേ കര്മണാകര്മണാ വാപി ശ്രോതും കൌതൂഹലം ഹി നഃ
മനുഷ്യർ എങ്ങനെ നരകത്തിൽ പോകുന്നു, മഹാമതിയുള്ളവനേ? പ്രവൃത്തിയാലോ, അപ്രവൃത്തിയാലോ? ഞങ്ങൾക്കു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്.
രഹസ്യം വഃ പ്രവക്ഷ്യാമി ഭവസ്യാമിതതേജസഃ പ്രഭാവം ശംകരസ്യാദ്യം സംക്ഷേപാത്സര്വദര്ശിനഃ
ഭവന്റെ അപ്പാരമായ തേജസ്സും, ശംകരന്റെ ആദിപ്രഭാവവും, സകലരും കാണുന്ന രഹസ്യവും ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.
യോഗിനഃ സര്വതത്ത്വജ്ഞാഃ പരം വൈരാഗ്യമാസ്ഥിതാഃ
യോഗികൾ എല്ലാത്തത്വങ്ങളും അറിയുന്നവരും പരമവൈരാഗ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരുമാണ്.
പ്രാണായാമാദിഭിശ്ചാഷ്ടസാധനൈഃ സഹചാരിണഃ
പ്രാണായാമം തുടങ്ങിയ എട്ടു ഉപായങ്ങൾക്കൊപ്പം അവർ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കരുണാദിഗുണോപേതാഃ കൃത്വാപി വിവിധാനി തേ കര്മാണി നരകം സ്വര്ഗം ഗച്ഛന്ത്യേവ സ്വകര്മണാ
കരുണയുപമാനമായ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവരും, പലവിധം പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിട്ടും, സ്വകൃതി പ്രകാരം സ്വർഗത്തിലോ നരകത്തിലോ പോകുന്നു.
പ്രസാദാജ്ജായതേ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനാദ്യോഗഃ പ്രവര്തതേ യോഗേന ജായതേ മുക്തിഃ പ്രസാദാദഖിലം തതഃ
കൃപകൊണ്ടു ജ്ഞാനം ഉണരുന്നു; ജ്ഞാനത്തിൽനിന്ന് യോഗം ആരംഭിക്കുന്നു; യോഗത്തിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; കൃപയാൽ ഇതെല്ലാം നടക്കുന്നു.
പ്രസാദാദ് യദി വിജ്ഞാനം സ്വരൂപം വക്തുമര്ഹസി ദിവ്യം മാഹേശ്വരം ചൈവ യോഗം യോഗവിദാം വര
കൃപയാൽ, ദിവ്യമായ മഹേശ്വരയോഗത്തിന്റെ സ്വരൂപം പറയാൻ കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, യോഗവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, അതു പറയണം.
കഥം കരോതി ഭഗവാന് ചിന്തയാ രഹിതഃ ശിവഃ പ്രസാദം യോഗമാര്ഗേണ കസ്മിന്കാലേ നൃണാം വിഭുഃ
ചിന്തയില്ലാതെ ഭഗവാൻ ശിവൻ യോഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ എങ്ങനെ കൃപ നൽകുന്നു? ഏത് സമയത്താണ് മഹാത്മാവായവൻ മനുഷ്യർക്കു അതു നൽകുന്നത്?