വസന്തി ദേവാ മുനയഃ സിദ്ധാശ് ച ശിവഭാവിതാഃ കൃതവാസാഃ സപത്നീകാഃ പ്രസാദാത്പരമേഷ്ഠിനഃ
ശിവഭക്തരായ ദേവന്മാർ, മുനിമാർ, സിദ്ധന്മാർ ഇവിടങ്ങളിൽ ഭാര്യകളോടൊപ്പം പരമേശ്വരന്റെ കൃപയാൽ വാസമാക്കുന്നു.
ലക്ഷ്മ്യാദ്യാനാം ബില്വവനേ കകുഭേ കശ്യപാദയഃ തഥാ താലവനേ പ്രോക്തമ് ഇന്ദ്രോപേന്ദ്രോരഗാത്മനാമ്
ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം കശ്യപന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ബിൽവവനത്തിൽ വസിക്കുന്നു; അതുപോലെ താളവനത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ, ഉരഗാത്മാക്കളായവർ എന്നിവരും വസിക്കുന്നു.
ഉദുംബരേ കര്ദമസ്യ തഥാന്യേഷാം മഹാത്മനാമ് വിദ്യാധരാണാം സിദ്ധാനാം പുണ്യേ ത്വാമ്രവനേ ശുഭേ
ഉദുംബരവനത്തിൽ കാർദമനും മറ്റ് മഹാത്മാക്കളും വസിക്കുന്നു; പുണ്യമായ ആമ്രവനത്തിൽ വിദ്യാധരന്മാരും സിദ്ധന്മാരും താമസിക്കുന്നു.
നാഗാനാം സിദ്ധസംഘാനാം തഥാ നിംബവനേ സ്ഥിതിഃ സൂര്യസ്യ കിംശുകവനേ തഥാ രുദ്രഗണസ്യ ച
നീംബവനത്തിൽ നാഗന്മാരും സിദ്ധസംഘങ്ങളും വസിക്കുന്നു; കിംശുകവനത്തിൽ സൂര്യനും രുദ്രഗണങ്ങളും താമസിക്കുന്നു.
ബീജപൂരവനേ പുണ്യേ ദേവാചാര്യോ വ്യവസ്ഥിതഃ കൌമുദേ തു വനേ വിഷ്ണുപ്രമുഖാനാം മഹാത്മനാമ്
പുണ്യമായ ബിജപൂരവനത്തിൽ ദൈവാചാര്യൻ വസിക്കുന്നു; കൗമുദി വനത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ മുൻനിർത്തിയ മഹാത്മാക്കൾ താമസിക്കുന്നു.
സ്ഥലപദ്മവനാന്തസ്ഥന്യഗ്രോധേ ഽശേഷഭോഗിനഃ ശേഷസ്ത്വശേഷജഗതാം പതിരാസ്തേ ഽതിഗര്വിതഃ
സ്ഥലപദ്മവനത്തിനകത്ത്, ന്യഗ്രോധവൃക്ഷത്തിന് കീഴിൽ, എല്ലാ സർപ്പങ്ങളും വസിക്കുന്നു; അശേഷലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ശേഷൻ അവിടെ അഭിമാനത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
സ ഏവ ജഗതാം കാലഃ പാതാലേ ച വ്യവസ്ഥിതഃ വിഷ്ണോര്വിശ്വഗുരോര്മൂര്തിര് ദിവ്യഃ സാക്ഷാദ്ധലായുധഃ
അവൻ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ കാലൻ; പാതാളത്തിൽ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യരൂപം, ലോകഗുരുവും ഹലായുധനുമാണ്.
ശയനം ദേവദേവസ്യ സ ഹരേഃ കങ്കണം വിഭോഃ വനേ പനസവൃക്ഷാണാം സശുക്രാ ദാനവാദയഃ
അത് ദേവദേവന്റെ വിശ്രമസ്ഥലമാണ്; അതു ഹരിയുടെ കങ്കണവുമാണ്. പനസവൃക്ഷങ്ങളുടെ വനത്തിൽ ശുക്രനോടൊപ്പം ദാനവന്മാരും മറ്റു ചിലർ താമസിക്കുന്നു.
കിന്നരൈരുരഗാശ്ചൈവ വിശാഖകവനേ സ്ഥിതാഃ മനോഹരവനേ വൃക്ഷാഃ സര്വകോടിസമന്വിതാഃ
കിന്നരന്മാരും ഉരഗന്മാരും വിശാഖകവനത്തിൽ വസിക്കുന്നു; മനോഹരവനത്തിൽ എല്ലാ വിധവൃക്ഷങ്ങളും സമൃദ്ധിയായി കാണാം.
നന്ദീശ്വരോ ഗണവരൈഃ സ്തൂയമാനോ വ്യവസ്ഥിതഃ സംതാനകസ്ഥലീമധ്യേ സാക്ഷാദ്ദേവീ സരസ്വതീ
നന്ദീശ്വരൻ ഗണങ്ങളുടെ സ്തുതികൾക്കിടയിൽ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; സന്താനകവനത്തിന്റെ നടുവിൽ ദേവിയായ സർസ്വതീ സ്വയം സാന്നിദ്ധ്യമാണു.
ഏവം സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്താ വനേഷു വനവാസിനഃ അസംഖ്യാതാ മയാപ്യത്ര വക്തും നോ വിസ്തരേണ തു
ഇങ്ങനെ, സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ വനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരെ വിവരിച്ചു; അവർ അനേകമാണ്, ഞാൻ പോലും അവരെ മുഴുവനായി വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല.
ശിതാന്തശിഖരേ ശക്രഃ പാരിജാതവനേ ശുഭേ തസ്യ പ്രാച്യാം കുമുദാദ്രികൂടോ ഽസൌ ബഹുവിസ്തരഃ
ശിതാന്തശിഖരത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ പാരിജാതവനത്തിൽ വസിക്കുന്നു; അതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് വിശാലമായ കുമുദപർവ്വതനിരയുണ്ട്.
അഷ്ടൌ പുരാണ്യുദീര്ണാനി ദാനവാനാം ദ്വിജോത്തമാഃ സുവര്ണകോടരേ പുണ്യേ രാക്ഷസാനാം മഹാത്മനാമ്
അവിടെ ദാനവന്മാരുടെ എട്ട് പുരാതന നഗരങ്ങൾ ഉണ്ടായി; പുണ്യമായ സുവർണകോടരത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്നു.
നീലകാനാം പുരാണ്യാഹുര് അഷ്ടഷഷ്ടിര്ദ്വിജോത്തമാഃ മഹാനീലേ ഽപി ശൈലേന്ദ്രേ പുരാണി ദശ പഞ്ച ച
നീലകന്മാരുടെ അറുപത്തിയെട്ട് പുരാതന നഗരങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; മഹാനീലപർവ്വതാധിപനിൽ പതിനഞ്ച് പുരാതന നഗരങ്ങളും ഉണ്ട്.
ഹയാനനാനാം മുഖ്യാനാം കിന്നരാണാം ച സുവ്രതാഃ വേണുസൌധേ മഹാശൈലേ വിദ്യാധരപുരത്രയമ്
നന്മയുള്ളവരേ, കുതിരമുഖങ്ങളുടെയും കിന്നരന്മാരുടെയും പ്രധാനികളിൽ, വലിയ പർവതമായ വേണുസൗധത്തിൽ, വിദ്യാധരന്മാർക്ക് മൂന്നു നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വൈകുണ്ഠേ ഗരുഡഃ ശ്രീമാന് കരഞ്ജേ നീലലോഹിതഃ വസുധാരേ വസൂനാം തു നിവാസഃ പരികീര്തിതഃ
വൈകുണ്ഠത്തിൽ മഹത്വമുള്ള ഗരുഡൻ വസിക്കുന്നു; കരഞ്ജയിൽ നീലലോഹിതൻ; വസുധാരയിൽ വസുക്കളുടെ വാസസ്ഥലമെന്ന് പറയുന്നു.
രത്നധാരേ ഗിരിവരേ സപ്തര്ഷീണാം മഹാത്മനാമ് സപ്തസ്ഥാനാനി പുണ്യാനി സിദ്ധാവാസയുതാനി ച
രത്നധാര എന്ന ഉന്നതപർവതത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ സപ്തർഷിമാർ വസിക്കുന്നു; അവിടെ സിദ്ധന്മാരുടെ സാന്നിധ്യമുള്ള ഏഴ് പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്.
മഹത്പ്രജാപതേഃ സ്ഥാനമ് ഏകശൃങ്ഗേ നഗോത്തമേ ഗജശൈലേ തു ദുര്ഗാദ്യാഃ സുമേധേ വസവസ് തഥാ
മഹാപ്രജാപതിയുടെ വലിയ വാസസ്ഥലം ഏകശൃംഗ എന്ന ഉന്നതപർവതത്തിൽ ആണ്; ഗജശൈലയിൽ ദുർഗാദി ദേവതകളും, ബുദ്ധിമാൻമാരായ വസുക്കളും വസിക്കുന്നു.
ആദിത്യാശ് ച തഥാ രുദ്രാഃ കൃതാവാസാസ്തഥാശ്വിനൌ അശീതിര്ദേവപുര്യസ്തു ഹേമകക്ഷേ നഗോത്തമേ
അദിത്യന്മാരും രുദ്രന്മാരും അവിടം വാസം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്; അശ്വിനികളും അതുപോലെ; ഹേമകക്ഷേ എന്ന ഉന്നതപർവതത്തിൽ എൺപതു ദേവനഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സുനീലേ രക്ഷസാം വാസാഃ പഞ്ചകോടിശതാനി ച പഞ്ചകൂടേ പുരാണ്യാസന് പഞ്ചകോടിപ്രമാണതഃ
സുനീലപർവതത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്, അഞ്ഞൂറ്റി കോടി എണ്ണം; പഞ്ചകൂഠയിൽ പഴയ നഗരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഓരോന്നും അഞ്ഞൂറ്റി കോടി വലിപ്പമുള്ളത്.
ശതശൃങ്ഗേ പുരശതം യക്ഷാണാമമിതൌജസാമ് താമ്രാഭേ കാദ്രവേയാണാം വിശാഖേ തു ഗുഹസ്യ വൈ
ശതശൃംഗപർവതത്തിൽ അതിവിശാലശക്തിയുള്ള യക്ഷന്മാരുടെ നൂറ് നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്; താമ്രാഭയിൽ കാദ്രവേയന്മാർ വസിക്കുന്നു; വിശാഖയിൽ ഗുഹയുടെ വാസസ്ഥലമാണ്.
ശ്വേതോദരേ മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ സുപര്ണസ്യ മഹാത്മനഃ പിശാചകേ കുബേരസ്യ ഹരികൂടേ ഹരേര്ഗൃഹമ്
ശ്വേതോദരയിൽ പ്രധാനമുനിമാരും മഹാത്മാവായ സുപർണ്ണനും വസിക്കുന്നു; പിശാചകപർവതത്തിൽ കുബേരന്റെ വാസം; ഹരികൂഠയിൽ ഹരിയുടെ ഭവനമാണ്.
കുമുദേ കിംനരാവാസസ് ത്വ് അഞ്ജനേ ചാരണാലയഃ കൃഷ്ണേ ഗന്ധര്വനിലയഃ പാണ്ഡുരേ പുരസപ്തകമ്
കുമുദപർവതത്തിൽ കിന്നരന്മാരുടെ വാസം; അഞ്ജനയിൽ ചാരണന്മാരുടെ വാസസ്ഥലം; കൃഷ്ണയിൽ ഗന്ധർവന്മാരുടെ വാസം; പാണ്ഡുരയിൽ ഏഴ് നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
വിദ്യാധരാണാം വിപ്രേന്ദ്രാ വിശ്വഭോഗസമന്വിതമ് സഹസ്രശിഖരേ ശൈലേ ദൈത്യാനാമുഗ്രകര്മണാമ്
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വിദ്യാധരന്മാർ എല്ലാം അനുഭവസൗഖ്യങ്ങളോടെ അവിടെ വസിക്കുന്നു; സഹസ്രശിഖരപർവതത്തിൽ ഉഗ്രകർമികളായ ദൈത്യന്മാരാണ് വസിക്കുന്നത്.
പുരാണാം തു സഹസ്രാണി സപ്ത ശക്രാരിണാം ദ്വിജാഃ മുകുടേ പന്നഗാവാസഃ പുഷ്പകേതൌ മുനീശ്വരാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ഇന്ദ്രന്റെ ശത്രുക്കളുടെ ഏഴായിരം പഴയ നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്; മുകുടപർവതത്തിൽ പന്നഗന്മാരുടെ വാസം; പുഷ്പകേതുവിൽ മഹാമുനിമാരുടെ വാസം.
വൈവസ്വതസ്യ സോമസ്യ വായോര്നാഗാധിപസ്യ ച തക്ഷകേ ചൈവ ശൈലേന്ദ്രേ ചത്വാര്യായതനാനി ച
വൈവസ്വതൻ, സോമൻ, വായു, സർപ്പാധിപൻ, തക്ഷകൻ എന്നിവരുടെ നാലു വാസസ്ഥലങ്ങൾ പർവതാധിപതികളിൽ ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മേന്ദ്രവിഷ്ണുരുദ്രാണാം ഗുഹസ്യ ച മഹാത്മനഃ കുബേരസ്യ ച സോമസ്യ തഥാന്യേഷാം മഹാത്മനാമ്
ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ, മഹാത്മാവായ ഗുഹ, കുബേരൻ, സോമൻ, മറ്റു മഹാത്മാക്കളും വസിക്കുന്ന സ്ഥാനങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ട്.
സന്ത്യായതനമുഖ്യാനി മര്യാദാപര്വതേഷ്വപി ശ്രീകണ്ഠാദ്രിഗുഹാവാസീ സര്വാവാസഃ സഹോമയാ
പരിധിപർവതങ്ങളിലും പ്രധാനമായ ആരാധനാലയങ്ങൾ ഉണ്ട്; ശ്രീകണ്ഠൻ ഉമയോടൊപ്പം ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവനും സർവ്വവാസിയുമാണ്.
ശ്രീകണ്ഠസ്യാധിപത്യം വൈ സര്വദേവേശ്വരസ്യ ച അണ്ഡസ്യാസ്യ പ്രവൃത്തിസ്തു ശ്രീകണ്ഠേന ന സംശയഃ
സകലദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനായ ശ്രീകണ്ഠന്റെ അധികാരവും, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ശ്രീകണ്ഠനാൽ തന്നെയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
അനന്തേശാദയസ്ത്വേവം പ്രത്യേകം ചാണ്ഡപാലകാഃ ചക്രവര്തിന ഇത്യുക്താസ് തതോ വിദ്യേശ്വരാസ്ത്വിഹ
അനന്തൻമാരും മറ്റുള്ളവരും ഓരോരുത്തരും ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ രക്ഷകരാണ്; അവർจัก്രവർത്തികളായി അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനുശേഷം വിദ്യേശ്വരന്മാരാണ് ഇവിടെ.