ധാതാരം ച വിധാതാരം മേരോര്ജാമാതരൌ സുതൌ പ്രഭൂതിര്നാമ യാ പത്നീ മരീചേഃ സുഷുവേ സുതൌ
അവൾ ധാതാവിനെയും വിധാതാവിനെയും പ്രസവിച്ചു; അവർ മെരുവിന്റെ മക്കളും മരുമക്കളുമാണ്. മരീചിയുടെ ഭാര്യയായ പ്രഭൂതി എന്നവൾ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
പൂര്ണമാസം തു മാരീചം തതഃ കന്യാചതുഷ്ടയമ് തുഷ്ടിര്ജ്യേഷ്ഠാ ച വൈ ദൃഷ്ടിഃ കൃഷിശ്ചാപചിതിസ് തഥാ
പൂർണമാസൻ മരീചിയിൽ ജനിച്ചു; പിന്നെ നാലു പുത്രിമാരും: തുഷ്ടി, ജ്യേഷ്ഠ, ദൃഷ്ടി, കൃഷി, അപ്പചിതിയും.
ക്ഷമാ ച സുഷുവേ പുത്രാന് പുത്രീം ച പുലഹാച്ഛുഭാമ് കര്ദമം ച വരീയാംസം സഹിഷ്ണും മുനിസത്തമാഃ
ക്ഷമാ, പുലഹനിൽ നിന്ന് പുത്രന്മാരെയും ഒരു ഗുണവതിയായ പുത്രിയെയും പ്രസവിച്ചു: കർദമൻ, വറിയാംസൻ, സഹിഷ്ണു — മഹർഷിമാരേ.
തഥാ കനകപീതാം സ പീവരീം പൃഥിവീസമാമ് പ്രീത്യാം പുലസ്ത്യശ് ച തഥാ ജനയാമാസ വൈ സുതാന്
അങ്ങനെ തന്നെ, കനകപീത, പീവരി, പൃഥിവീസമ — പ്രീതിയോടെ പുലസ്ത്യനും പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
ദത്തോര്ണം വേദബാഹും ച പുത്രീം ചാന്യാം ദൃഷദ്വതീമ് പുത്രാണാം ഷഷ്ടിസാഹസ്രം സംനതിഃ സുഷുവേ ശുഭാ
ദത്തോർണൻ, വേദബാഹു, മറ്റൊരു പുത്രി ദൃഷദ്വതി; ശുഭയായ സന്നതി അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
ക്രതോസ്തു ഭാര്യാ സര്വേ തേ വാലഖില്യാ ഇതി ശ്രുതാഃ സിനീവാലീം കുഹൂം ചൈവ രാകാം ചാനുമതിം തഥാ
ക്രതുവിന്റെ ഭാര്യയിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാവരും വാലഖില്യന്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; സിനീവാലി, കുഹു, രാക, അനുമതി എന്നിവരും.
സ്മൃതിശ് ച സുഷുവേ പത്നീ മുനേശ്ചാങ്ഗിരസസ് തഥാ ലബ്ധാനുഭാവമഗ്നിം ച കീര്തിമന്തം ച സുവ്രതാ
സ്മൃതി എന്ന അംഗിരസിന്റെ ഭാര്യ, അനുഭവം നേടിയ അഗ്നിയെയും, കീർത്തിമാനെയും പ്രസവിച്ചു, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ.
അത്രേര്ഭാര്യാനസൂയാ വൈ സുഷുവേ ഷട്പ്രജാസ്തു യാഃ താസ്വേകാ കന്യകാ നാമ്നാ ശ്രുതിഃ സാ സൂനുപഞ്ചകമ്
അത്രിയുടെ ഭാര്യ അനസൂയ ആറു മക്കളെ പ്രസവിച്ചു; അവരിൽ ഒരുത്തി 'ശ്രുതി' എന്ന പേരുള്ള പുത്രി, അഞ്ചു പുത്രന്മാർ.
സത്യനേത്രോ മുനിര്ഭവ്യോ മൂര്തിരാപഃ ശനൈശ്ചരഃ സോമശ് ച വൈ ശ്രുതിഃ ഷഷ്ഠീ പഞ്ചാത്രേയാസ്തു സൂനവഃ
സത്യനെത്രൻ, ഭവ്യമുനി, മൂർത്തി, ആപഃ, ശനൈശ്ചരൻ, സോമൻ — ശ്രുതി ആറാമത്തേത്; ഇവയാണ് അത്രിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ.
ഊര്ജാ വസിഷ്ഠാദ്വൈ ലേഭേ സുതാംശ് ച സുതവത്സലാ ജ്യായസീ പുണ്ഡരീകാക്ഷാന് വാസിഷ്ഠാന് വരലോചനാ
ഊർജ, വസിഷ്ഠനിൽ നിന്ന് മക്കളെ ലഭിച്ചു; മക്കളിൽ മൂത്തവർ, കമലനയനന്മാരായ വസിഷ്ഠന്മാർ, ഉത്തമരൂപം ഉള്ളവർ.
രജഃ സുഹോത്രോ ബാഹുശ് ച സവനശ്ചാനഘസ് തഥാ സുതപാഃ ശുക്ര ഇത്യേതേ മുനേര്വൈ സപ്ത സൂനവഃ
രജസ്, സുഹോത്രൻ, ബാഹു, സവനൻ, അനഘൻ, സുതപസ്, ശുക്രൻ — ഇവയാണ് ആ മഹർഷിയുടെ ഏഴു പുത്രന്മാർ.
യശ്ചാഭിമാനീ ഭഗവാന് ഭവാത്മാ പൈതാമഹോ വഹ്നിരസുഃ പ്രജാനാമ് സ്വാഹാ ച തസ്മാത്സുഷുവേ സുതാനാം ത്രയം ത്രയാണാം ജഗതാം ഹിതായ
സ്വയംഭുവായ ഭഗവാൻ, ഭവന്റെ ആത്മാവും, പിതാമഹനും, അഗ്നിയും, ജീവികളുടെ പ്രാണനും, സ്വാഹയിൽ നിന്ന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ക്ഷേമത്തിനായി.
പവമാനഃ പാവകശ് ച ശുചിരഗ്നിശ് ച തേ സ്മൃതാഃ നിര്മഥ്യഃ പവമാനസ്തു വൈദ്യുതഃ പാവകഃ സ്മൃതഃ
പവമാനൻ, പാവകൻ, ശുചി — ഇവ അഗ്നികൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു; പവമാനൻ ഉരസലിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നതും, പാവകൻ വൈദ്യുത അഗ്നിയുമാണ്.
ശുചിഃ സൌരസ്തു വിജ്ഞേയഃ സ്വാഹാപുത്രാസ്ത്രയസ്തു തേ പുത്രൈഃ പൌത്രൈസ്ത്വിഹൈതേഷാം സംഖ്യാ സംക്ഷേപതഃ സ്മൃതാ
ശുചി സൂര്യനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവനാണ്; ഇവ മൂവരും സ്വാഹയുടെ പുത്രന്മാരാണ്. അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും മുമ്മക്കളെയും ഇവിടെ സംക്ഷിപ്തമായി പറയപ്പെടുന്നു.
വിസൃജ്യ സപ്തകം ചാദൌ ചത്വാരിംശന്നവൈവ ച ഇത്യേതേ വഹ്നയഃ പ്രോക്താഃ പ്രണീയന്തേ ഽധ്വരേഷു ച
ആദ്യത്തിൽ ഏഴു വിഭാഗവും നാല്പത്തൊമ്പതും ഒൻപതും വിട്ട് വച്ച്, യാഗങ്ങളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന അഗ്നികൾ ഇവയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
സര്വേ തപസ്വിനസ്ത്വേതേ സര്വേ വ്രതഭൃതഃ സ്മൃതാഃ പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ സര്വേ രുദ്രാത്മകാഃ സ്മൃതാഃ
ഇവരൊക്കെയും തപസ്സുകാരും വ്രതം പാലിക്കുന്നവരും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവർ എല്ലാവരും സകല ജീവികളുടെ അധിപതികളും, എല്ലാവരും രുദ്രസ്വഭാവമുള്ളവരായും അറിയപ്പെടുന്നു.
അയജ്വാനശ് ച യജ്വാനഃ പിതരഃ പ്രീതിമാനസാഃ അഗ്നിഷ്വാത്താശ് ച യജ്വാനഃ ശേഷാ ബര്ഹിഷദഃ സ്മൃതാഃ
യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവരും ചെയ്യുന്നവരും പിതാക്കന്മാരാണ്, സന്തോഷം നിറഞ്ഞവർ; യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരെ അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ എന്നും, ശേഷിച്ചവരെ ബർഹിഷദ്മാർ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
മേനാം തു മാനസീം തേഷാം ജനയാമാസ വൈ സ്വധാ അഗ്നിഷ്വാത്താത്മജാ മേനാ മാനസീ ലോകവിശ്രുതാ
സ്വധാ അഗ്നിഷ്വാത്ത വംശത്തിൽ നിന്നുള്ള മനസ്സിൽ ജനിച്ച മകളായ മേനയെ പ്രസവിച്ചു; ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധയായ മേന മനസ്സിൽ ജനിച്ചവളാണ്.
അസൂത മേനാ മൈനാകം ക്രൌഞ്ചം തസ്യാനുജാമുമാമ് ഗങ്ഗാം ഹൈമവതീം ജജ്ഞേ ഭവാങ്ഗാശ്ലേഷപാവനീമ്
മേന മൈനാകനും ക്രൗഞ്ചനും അവരുടെ സഹോദരിയായ ഉമയെയും പ്രസവിച്ചു; ഹിമവതിന്റെ മകളായ ഗംഗയും ഭവനോടുള്ള ഐക്യത്തിലൂടെ വിശുദ്ധിയുള്ളവളായി ജനിച്ചു.
ധരണീം ജനയാമാസ മാനസീം യജ്ഞയാജിനീമ് സ്വധാ സാ മേരുരാജസ്യ പത്നീ പദ്മസമാനനാ
അവൾ യജ്ഞസ്നേഹിയായ മനസ്സിൽ ജനിച്ച ധരണിയെ പ്രസവിച്ചു; ആ സ്വധാ, പദ്മംപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള മെരുരാജാവിന്റെ ഭാര്യയായി.
പിതരോ ഽമൃതപാഃ പ്രോക്താസ് തേഷാം ചൈവേഹ വിസ്തരഃ ഋഷീണാം ച കുലം സര്വം ശൃണുധ്വം തത്സുവിസ്തരമ്
പിതാക്കന്മാർ അമൃതം കുടിക്കുന്നവരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; അവരുടെ വംശം ഇവിടെ വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു; എല്ലാ ഋഷികളുടെ വംശവും നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം.
വദാമി പൃഥഗധ്യായസംസ്ഥിതം വസ്തദൂര്ധ്വതഃ ദാക്ഷായണീ സതീ യാതാ പാര്ശ്വം രുദ്രസ്യ പാര്വതീ
മുകളിൽ പറയുന്ന വേറിട്ട അധ്യായത്തെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; ദാക്ഷായിണിയായ സതീ, പാര്വതിയായ് രുദ്രന്റെ അടുപ്പത്തിൽ ചെന്നു.
പശ്ചാദ്ദക്ഷം വിനിന്ദ്യൈഷാ പതിം ലേഭേ ഭവം തഥാ താം ധ്യാത്വാ വ്യസൃജദ്രുദ്രാന് അനേകാന്നീലലോഹിതഃ
പിന്നീട് ദക്ഷനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, അവൾ ഭവനെ ഭർത്താവായി നേടി; അവളെ ധ്യാനിച്ച് നീലലോഹിതൻ അനേകം രുദ്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ആത്മനസ്തു സമാന്സര്വാന് സര്വലോകനമസ്കൃതാന് യാചിതോ മുനിശാര്ദൂലാ ബ്രഹ്മണാ പ്രഹസന് ക്ഷണാത്
തന്നിൽ നിന്നു സമമായും ലോകങ്ങൾ എല്ലാവരും വന്ദിക്കുന്നവരായും അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷയിൽ, മुनിശ്രേഷ്ഠൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അതു ഉടൻ നിർവഹിച്ചു.
തൈസ്തു സംഛാദിതം സര്വം ചതുര്ദശവിധം ജഗത് താന്ദൃഷ്ട്വാ വിവിധാന് രുദ്രാന് നിര്മലാന്നീലലോഹിതാന്
അവരാൽ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങളായ ലോകം മുഴുവൻ ആവൃതമായി; വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള, നിർമ്മലരായ നീലലോഹിത രുദ്രന്മാരെ കണ്ടു,
ജരാമരണനിര്മുക്താന് പ്രാഹ രുദ്രാന്പിതാമഹഃ നമോ ഽസ്തു വോ മഹാദേവാസ് ത്രിനേത്രാ നീലലോഹിതാഃ
വൃദ്ധിയും മരണമുമില്ലാത്തവരായ രുദ്രന്മാരോട് പിതാമഹൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാദേവന്മാരേ, മൂന്നുകണ്ണുള്ള നീലലോഹിതന്മാരേ, നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു.'
സര്വജ്ഞാഃ സര്വഗാ ദീര്ഘാ ഹ്രസ്വാ വാമനകാഃ ശുഭാഃ ഹിരണ്യകേശാ ദൃഷ്ടിഘ്നാ നിത്യാ ബുദ്ധാശ് ച നിര്മലാഃ
എല്ലാം അറിയുന്നവരും എല്ലായിടത്തും എത്തുന്നവരും, ഉയരമുള്ളവരും ചെറുതും വാമനരൂപികളും, മംഗളസ്വഭാവമുള്ളവരും പൊന്നുപോലുള്ള മുടിയുള്ളവരും, കാഴ്ച നശിപ്പിക്കുന്നവരും, ശാശ്വതരും ജ്ഞാനികളും നിർമ്മലരും.
നിര്ദ്വംദ്വാ വീതരാഗാശ് ച വിശ്വാത്മാനോ ഭവാത്മജാഃ ഏവം സ്തുത്വാ തദാ രുദ്രാന് രുദ്രം ചാഹ ഭവം ശിവമ് പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ തദാ ഭഗവാന്കനകാണ്ഡജഃ
ദ്വന്ദം ഇല്ലാത്തവരും രാഗം വിട്ടവരും, സർവ്വാത്മാക്കളും ഭവന്റെ പുത്രന്മാരുമാണ്; ഇങ്ങനെ രുദ്രന്മാരെ സ്തുതിച്ച്, ഭഗവാനായ രുദ്രൻ ഭവനെ, ശിവനെ, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, പൊന്നിൽ ജനിച്ചവൻ അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു.
നമോ ഽസ്തു തേ മഹാദേവ പ്രജാ നാര്ഹസി ശംകര മൃത്യുഹീനാ വിഭോ സ്രഷ്ടും മൃത്യുയുക്താഃ സൃജ പ്രഭോ
മഹാദേവാ, നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു; ശങ്കരാ, മരണമില്ലാത്ത ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതില്ല; പ്രഭോ, മരണമുള്ളവരെ സൃഷ്ടിക്കണം.
തതസ്തമാഹ ഭഗവാന് ന ഹി മേ താദൃശീ സ്ഥിതിഃ സ ത്വം സൃജ യഥാകാമം മൃത്യുയുക്താഃ പ്രജാഃ പ്രഭോ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; പ്രഭോ, നീ ഇഷ്ടം പോലെ മരണമുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്ക.'