കോ ഭവാന് അഷ്ടമൂര്തിര് വൈ സ്ഥിത ഏകാദശാത്മകഃ തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വ്യാജഹാര മഹേശ്വരഃ
'നീ ആരാണ്, എട്ടു രൂപങ്ങളുമായി, പതിനൊന്ന് സ്വരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ?' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേശ്വരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
സ്പൃശന്കരാഭ്യാം ബ്രഹ്മാണം സുഖാഭ്യാം സ സുരാരിഹാ മാം വിദ്ധി പരമാത്മാനമ് ഏനാം മായാമജാമിതി
ശുഭമായ കൈകൾ കൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിനെ തൊട്ട്, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ പറഞ്ഞു: 'എന്നെ പരമാത്മാവായി അറിയണം, ഇതാണ് എന്റെ അജനായ മായ.'
ഏതേ വൈ സംസ്ഥിതാ രുദ്രാസ് ത്വാം രക്ഷിതുമിഹാഗതാഃ തതഃ പ്രണമ്യ തം ബ്രഹ്മാ ദേവദേവമുവാച ഹ
'ഈ രുദ്രന്മാർ നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഇവിടെ എത്തിയവരാണ്.' അതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് ദേവദേവനോട് വന്ദനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ ഹര്ഷഗദ്ഗദയാ ഗിരാ ഭഗവന്ദേവദേവേശ ദുഃഖൈരാകുലിതോ ഹ്യഹമ്
കൈകൂപ്പി, ആനന്ദത്തിൽ ശബ്ദം നടുങ്ങി, ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ദേവദേവനേ, ഞാൻ ദുഃഖങ്ങളിൽ ആകുലനാണ്.'
സംസാരാന്മോക്തുമീശാന മാമിഹാര്ഹസി ശങ്കര തതഃ പ്രഹസ്യ ഭഗവാന് പിതാമഹമുമാപതിഃ
'ശങ്കരാ, ഈ ജനനമരണ ചക്രത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ മോചിപ്പിക്കണം.' അപ്പോൾ ഉമാദേവിയുടെ ഭർത്താവായ ഭഗവാൻ പിതാമഹനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചു.
തദാ രുദ്രൈര്ജഗന്നാഥസ് തയാ ചാന്തര്ദധേ വിഭുഃ തസ്മാച്ഛിലാദ ലോകേഷു ദുര്ലഭോ വൈ ത്വയോനിജഃ
അപ്പോൾ, രുദ്രന്മാരോടും അവളോടും കൂടെ ലോകനാഥൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. അതുകൊണ്ട്, ശിലാദാ, ലോകങ്ങളിൽ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കാത്തവൻ വളരെ അപൂർവനാണ്.
മൃത്യുഹീനഃ പുമാന്വിദ്ധി സമൃത്യുഃ പദ്മജോ ഽപി സഃ കിംതു ദേവേശ്വരോ രുദ്രഃ പ്രസീദതി യദീശ്വരഃ
മരണമില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ വളരെ അപൂർവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിനും മരണം ഉണ്ടാകും. പക്ഷേ, ദേവദേവനായ രുദ്രൻ പ്രസന്നനാകുമ്പോൾ അതും സാധ്യമാണ്.
ന ദുര്ലഭോ മൃത്യുഹീനസ് തവ പുത്രോ ഹ്യയോനിജഃ മയാ ച വിഷ്ണുനാ ചൈവ ബ്രഹ്മണാ ച മഹാത്മനാ
'നിന്റെ മകൻ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കാതെയും മരണമില്ലാതെയും, എനിക്ക്, വിഷ്ണുവിനും മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിനും ലഭിക്കാൻ അസാധ്യമായതല്ല.'
അയോനിജം മൃത്യുഹീനമ് അസമര്ഥം നിവേദിതുമ് ഏവം വ്യാഹൃത്യ വിപ്രേന്ദ്രമ് അനുഗൃഹ്യ ച തം ഘൃണീ
'അജനായും മരണമില്ലാത്തവനെയും വിശദമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കരുണാനിധി ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ അനുഗ്രഹിച്ചു.
ദേവൈര്വൃതോ യയൌ ദേവഃ സിതേനേഭേന വൈ പ്രഭുഃ
ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഭഗവാൻ വെള്ള കാളയിൽ കയറി യാത്രയായി.
ഗതേ പുണ്യേ ച വരദേ സഹസ്രാക്ഷേ ശിലാശനഃ ആരാധയന്മഹാദേവം തപസാതോഷയദ്ഭവമ്
ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനും, വരദായകനും പുറപ്പെട്ട ശേഷം, ശിലാദൻ മഹാദേവനെ തപസ്സിലൂടെ ആരാധിച്ചു, ഭവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
അഥ തസ്യൈവമനിശം തത്പരസ്യ ദ്വിജസ്യ തു ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രം തു ഗതം ക്ഷണമിവാദ്ഭുതമ്
അങ്ങനെ, ആ ഉന്നത ലക്ഷ്യത്തിൽ ഏകാഗ്രനായ ബ്രാഹ്മണനു ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ ഒരു അത്ഭുതകരമായ നിമിഷം പോലെ കടന്നു പോയി.
വല്മീകേനാവൃതാങ്ഗശ് ച ലക്ഷ്യഃ കീടഗണൈര്മുനിഃ വജ്രസൂചീമുഖൈശ്ചാന്യൈ രക്തകീടൈശ് ച സര്വതഃ
മുനിയുടെ ശരീരം പുഴുവുകളും ചുവപ്പു സൂചിപോലുള്ള കീടങ്ങളും മുഴുവൻ ചുറ്റി, ഒരു വലിയ പുല്ലിടിയാൽപോലെ ആന്റ്ഹില്ലിൽ മറഞ്ഞിരുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
നിര്മാംസരുധിരത്വഗ് വൈ നിര്ലേപഃ കുഡ്യവത് സ്ഥിതഃ അസ്ഥിശേഷോ ഽഭവത്പശ്ചാത് തമമന്യത ശങ്കരഃ
അവിടെ, മാംസം, രക്തം, ചർമ്മം ഒന്നുമില്ലാതെ, മതിലുപോലെ ഒന്നും ചേർന്നില്ലാതെ, അസ്ഥികൾ മാത്രം ശേഷിച്ചു; ശംകരൻ അവനെ അങ്ങനെ കണ്ടു.
യദാ സ്പൃഷ്ടോ മുനിസ്തേന കരേണ ച സ്മരാരിണാ തദൈവ മുനിശാര്ദൂലശ് ചോത്സസര്ജ ക്ലമം ദ്വിജഃ
കാമന്റെ ശത്രുവായ ശംകരൻ തന്റെ കൈ കൊണ്ട് ആ മുനിയെ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ, അക്ഷയശ്രമം അനുഭവിച്ചിരുന്ന ആ ദ്വിജൻ അക്ഷയമായ ക്ഷീണം അന്നേ അപ്പോൾ വിട്ടുകളഞ്ഞു.
തപതസ്തസ്യ തപസാ പ്രഭുസ്തുഷ്ടാഥ ശങ്കരഃ തുഷ്ടസ്തവേത്യഥോവാച സഗണശ്ചോമയാ സഹ
മുനിയുടെ തപസ്സിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, മഹത്വമുള്ള ശംകരൻ, തന്റെ അനുചിതരോടും എന്നോടും കൂടി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ തപസ്സിൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്'.
തപസാനേന കിം കാര്യം ഭവതസ്തേ മഹാമതേ ദദാമി പുത്രം സര്വജ്ഞം സര്വശാസ്ത്രാര്ഥപാരഗമ്
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഈ തപസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്താണ്? ഞാൻ നിനക്കൊരുവൻറെ മകനായി, എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ചവനുമായ ഒരു മകനെ നൽകാം.
തതഃ പ്രണമ്യ ദേവേശം സ്തുത്വോവാച ശിലാശനഃ ഹര്ഷഗദ്ഗദയാ വാചാ സോമം സോമവിഭൂഷണമ്
അതിനുശേഷം, ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ പ്രഭുവിന് വന്ദനം ചെയ്ത് സ്തുതി അർപ്പിച്ചശേഷം, ശിലാദൻ ആനന്ദത്തിൽ കുലുങ്ങിയ സ്വരത്തിൽ ചന്ദ്രനെ അലങ്കരിച്ചവനോടു പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്ദേവദേവേശ ത്രിപുരാര്ദന ശങ്കര അയോനിജം മൃത്യുഹീനം പുത്രമിച്ഛാമി സത്തമ
ഭഗവനേ, ദേവദേവനായ പ്രഭുവേ, ത്രിപുരനെ നശിപ്പിച്ച ശംകരനേ, ഞാൻ ജനനമില്ലാത്ത, മരണമില്ലാത്ത ഒരു മകനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാനായവനേ.
പൂര്വമാരാധിതഃ പ്രാഹ തപസാ പരമേശ്വരഃ ശിലാദം ബ്രഹ്മണാ രുദ്രഃ പ്രീത്യാ പരമയാ പുനഃ
മുന്പ്, പരമേശ്വരനായ രുദ്രൻ തപസ്സിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖാന്തിരം, വലിയ സ്നേഹത്തോടെ ശിലാദനോടു പറഞ്ഞിരുന്നു.
പൂര്വമാരാധിതോ വിപ്ര ബ്രഹ്മണാഹം തപോധന തപസാ ചാവതാരാര്ഥം മുനിഭിശ് ച സുരോത്തമൈഃ
ദ്വിജനേ, മുമ്പ് ബ്രഹ്മാവും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ മുനികളും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരും, അവതാരത്തിനായി എന്നെ ആരാധിച്ചിരുന്നു.
തവ പുത്രോ ഭവിഷ്യാമി നന്ദിനാമ്നാ ത്വയോനിജഃ പിതാ ഭവിഷ്യസി മമ പിതുര്വൈ ജഗതാം മുനേ
ഞാൻ നിന്റെ മകനായി, ജനനമില്ലാത്തവനായി, നന്ദി എന്ന പേരിൽ ജനിക്കും; നീ എന്റെ പിതാവായിരിക്കും, മുനിവരനേ, ബ്രഹ്മാവിനെപോലെ ലോകങ്ങളുടെ പിതാവായി.
ഏവമുക്ത്വാ മുനിം പ്രേക്ഷ്യ പ്രണിപത്യ സ്ഥിതം ഘൃണീ സോമഃ സോമോപമഃ പ്രീതസ് തത്രൈവാന്തരധീയത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വന്ദനത്തോടെ നില്ക്കുന്ന മുനിയെ നോക്കി, ചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശമുള്ള, സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ സോമൻ അവിടെയേൽ അപ്രത്യക്ഷനായി.
ലബ്ധപുത്രഃ പിതാ രുദ്രാത് പ്രീതോ മമ മഹാമുനേ യജ്ഞാങ്ഗണം മഹത്പ്രാപ്യ യജ്ഞാര്ഥം യജ്ഞവിത്തമഃ
രുദ്രനിൽ നിന്നു മകനെ ലഭിച്ച പിതാവ്, സന്തോഷത്തോടെ, മഹാമുനിവേ, വലിയ യാഗശാലയിൽ എത്തി, യാഗവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനായി.
തദങ്ഗണാദഹം ശംഭോസ് തനുജസ്തസ്യ ചാജ്ഞയാ സംജാതഃ പൂര്വമേവാഹം യുഗാന്താഗ്നിസമപ്രഭഃ
ശംഭുവിന്റെ ആ യാഗഭൂമിയിൽ നിന്നു, അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഞാൻ മുമ്പ് തന്നെ, യುಗാന്തത്തിലെ അഗ്നിപോലുള്ള പ്രകാശത്തോടെ ജനിച്ചു.
വവര്ഷുസ്തദാ പുഷ്കരാവര്തകാദ്യാ ജഗുഃ ഖേചരാഃ കിന്നരാഃ സിദ്ധസാധ്യാഃ ശിലാദാത്മജത്വം ഗതേ മയ്യുപേന്ദ്രഃ സസര്ജാഥ വൃഷ്ടിം സുപുഷ്പൌഘമിശ്രാമ്
അപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്നു മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്യിച്ചു, ദേവതകളും കിന്നരന്മാരും സിദ്ധന്മാരും സാദ്ധ്യന്മാരും പാടിത്തുടങ്ങി; ഞാൻ ശിലാദന്റെ മകനായപ്പോൾ, ഉപേന്ദ്രൻ മനോഹരമായ പുഷ്പമഴ പെയ്യിച്ചു.
മാം ദൃഷ്ട്വാ കാലസൂര്യാഭം ജടാമുകുടധാരിണമ് ത്ര്യക്ഷം ചതുര്ഭുജം ബാലം ശൂലടങ്കഗദാധരമ്
എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, കാലസൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശം, ജടാമുടി, മൂന്നു കണ്ണുകൾ, നാലു കൈകൾ, ബാലാവസ്ഥ, ത്രിശൂലം, പരശു, ഗദ എന്നിവ കൈവശം വച്ചവനായി—
വജ്രിണം വജ്രദംഷ്ട്രം ച വജ്രിണാരാധിതം ശിശുമ് വജ്രകുണ്ഡലിനം ഘോരം നീരദോപമനിഃസ്വനമ്
വജ്രം കൈവശമുള്ളവൻ, വജ്രംപോലുള്ള പല്ലുകൾ, വജ്രധാരിയായവൻ ആരാധിച്ച കുട്ടി, വജ്രകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച, ഭയങ്കരൻ, മേഘഗർജ്ജനപോലുള്ള ശബ്ദം ഉള്ളവൻ—
ബ്രഹ്മാദ്യാസ്തുഷ്ടുവുഃ സര്വേ സുരേന്ദ്രശ് ച മുനീശ്വരാഃ നേദുഃ സമന്തതഃ സര്വേ നനൃതുശ്ചാപ്സരോഗണാഃ
ബ്രഹ്മാവും തുടങ്ങിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും, ഇന്ദ്രനും മഹാമുനികളും എന്നെ സ്തുതിച്ചു; എല്ലായിടത്തും സംഗീതം മുഴങ്ങി, അപ്സരസ്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു.
ഋഷയോ മുനിശാര്ദൂല ഋഗ്യജുഃസാമസംഭവൈഃ മന്ത്രൈര്മാഹേശ്വരൈഃ സ്തുത്വാ സമ്പ്രണേമുര്മുദാന്വിതാഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, ഋഷിമാർ ഋഗ്, യജുര്, സാമ വേദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മഹേശ്വര മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ സ്തുതിച്ചു, വിനയത്തോടെ വന്ദിച്ചു.