വൈരാഗ്യം ബ്രഹ്മണോ വക്ഷ്യേ തമോദ്ഭൂതം സമാസതഃ നാരായണോ ഽപി ഭഗവാന് ദ്വിധാ കൃത്വാത്മനസ്തനുമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വിരക്തിയെ കുറിച്ച്, അന്ധകാരത്തിൽ നിന്നുയർന്നതിനെ കുറിച്ച്, സംക്ഷേപത്തിൽ പറയും; ഭഗവാൻ നാരായണനും തന്റെ രൂപം രണ്ടായി വിഭജിച്ച്—
സസര്ജ സകലം തസ്മാത് സ്വാങ്ഗാദേവ ചരാചരമ് തതോ ബ്രഹ്മാണമസൃജദ് ബ്രഹ്മാ രുദ്രം പിതാമഹഃ
തന്റെ അവയവത്തിൽ നിന്നു സകല ചലനചലനങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് രുദ്രനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
മുനേ കല്പാന്തരേ രുദ്രോ ഹരിം ബ്രഹ്മാണമ് ഈശ്വരമ് തതോ ബ്രഹ്മാണമസൃജന് മുനേ കല്പാന്തരേ ഹരിഃ
മഹർഷേ, ഒരു കല്പാന്തത്തിൽ രുദ്രൻ ഹരിയെയും ബ്രാഹ്മണനെയും ഈശ്വരനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ മറ്റൊരു കല്പാന്തത്തിൽ ഹരി ബ്രാഹ്മണനെയും സൃഷ്ടിച്ചു, മഹർഷേ.
നാരായണം പുനര്ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മാണം ച പുനര്ഭവഃ തദാ വിചാര്യ വൈ ബ്രഹ്മാ ദുഃഖം സംസാര ഇത്യജഃ
വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവ് നാരായണനെയും ഭവൻ ബ്രാഹ്മണനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ആലോചിച്ച്, ഈ ലോകജീവിതം ദുഃഖമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി.
സര്ഗം വിസൃജ്യ ചാത്മാനമ് ആത്മന്യേവ നിയോജ്യ ച സംഹൃത്യ പ്രാണസഞ്ചാരം പാഷാണ ഇവ നിശ്ചലഃ
സൃഷ്ടി പിൻവലിച്ച്, ആത്മാവിനെ തന്നെക്കുള്ളിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ശ്വാസചലനം നിയന്ത്രിച്ച്, അവൻ കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലനായി.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി സമാധിസ്ഥോ ഽഭവത്പ്രഭുഃ അധോമുഖം തു യത്പദ്മം ഹൃദി സംസ്ഥം സുശോഭനമ്
അവൻ പത്തായിരം വർഷങ്ങൾ സമാധിയിൽ ഇരുന്നു; ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താഴോട്ടു നോക്കുന്ന മനോഹരമായ താമര—
പൂരിതം പൂരകേണൈവ പ്രബുദ്ധം ചാഭവത്തദാ തദൂര്ധ്വവക്ത്രമ് അഭവത് കുമ്ഭകേന നിരോധിതമ്
പൂരകപ്രാണായാമംകൊണ്ട് ആ താമര നിറഞ്ഞു, പിന്നെ ഉണർന്നു; കുംഭകപ്രാണായാമംകൊണ്ട് അതിന്റെ മേൽഭാഗം നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു.
തത്പദ്മകര്ണികാമധ്യേ സ്ഥാപയാമാസ ചേശ്വരമ് തദോമിതി ശിവം ദേവമ് അര്ധമാത്രാപരം പരമ്
ആ താമരയുടെ നടുവിൽ, അവൻ ഈശ്വരനെ, 'ഓം' എന്ന ശബ്ദത്തെ, ശിവനെ, പരമേശ്വരനെ, അർദ്ധമാത്രയ്ക്ക് അപ്പുറമുള്ള പരമാത്മാവിനെ സ്ഥാപിച്ചു.
മൃണാലതന്തുഭാഗൈകശതഭാഗേ വ്യവസ്ഥിതമ് യമീ യമവിശുദ്ധാത്മാ നിയമ്യൈവം ഹൃദീശ്വരമ്
താമരനാരിന്റെ നൂറിലൊന്നാം ഭാഗത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹൃദയത്തിലെ ഈശ്വരനെ ഇങ്ങനെ നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സിൽ ശുദ്ധനായ യമനായി—
യമപുഷ്പാദിഭിഃ പൂജ്യം യാജ്യോ ഹ്യയജദവ്യയമ് തസ്യ ഹൃത്കമലസ്ഥസ്യ നിയോഗാച്ചാംശജോ വിഭുഃ
യമപുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിക്കപ്പെടുന്ന, യാഗയോഗ്യനും അനശ്വരനും അക്ഷയനുമായ അവൻ ഹൃദയത്തിലെ താമരത്തിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഭാഗംകൊണ്ടു ജനിച്ചു.
ലലാടമസ്യ നിര്ഭിദ്യ പ്രാദുരാസീത്പിതാമഹാത് ലോഹിതോ ഽഭൂത് സ്വയം നീലഃ ശിവസ്യ ഹൃദയോദ്ഭവഃ
അവന്റെ നെറ്റിയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിപ്പുറത്ത്, പിതാമഹനിൽ നിന്ന് അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ചുവപ്പും സ്വയംനിലവുമുള്ള നീലനായി, ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
വഹ്നേശ്ചൈവ തു സംയോഗാത് പ്രകൃത്യ പുരുഷഃ പ്രഭുഃ നീലശ് ച ലോഹിതശ്ചൈവ യതഃ കാലാകൃതിഃ പുമാന്
അഗ്നിയുമായി യോജിച്ച്, പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് പുരുഷൻ, പ്രഭു, നീലനും ചുവപ്പും കലർന്നവനും, അവനിൽ നിന്ന് കാലത്തിന്റെ രൂപമായ പുരുഷൻ ഉദിച്ചു.
നീലലോഹിത ഇത്യുക്തസ് തേന ദേവേന വൈ പ്രഭുഃ ബ്രഹ്മണാ ഭഗവാന്കാലഃ പ്രീതാത്മാ ചാഭവദ്വിഭുഃ
അവൻ ആ ദേവനാൽ 'നീലലോഹിതൻ' എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഭഗവാൻ കാലൻ, സന്തുഷ്ടനായ മനസ്സോടെ, പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സുപ്രീതമനസം ദേവം തുഷ്ടാവ ച പിതാമഹഃ നാമാഷ്ടകേന വിശ്വാത്മാ വിശ്വാത്മാനം മഹാമുനേ
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ പിതാമഹൻ, വിശ്വാത്മാവായ ദൈവത്തെ, അഷ്ടനാമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, മഹർഷേ, വിശ്വാത്മാവിനേ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് സ്തുതിച്ചു.
നമസ്തേ ഭഗവന് രുദ്ര ഭാസ്കരാമിതതേജസേ നമോ ഭവായ ദേവായ രസായാമ്ബുമയായ തേ
ഭഗവൻ രുദ്രനേ, സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശമുള്ളവനേ, നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു; ഭവനേ, ദേവനേ, സാരവും ജലവും ചേർന്നവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.
ശര്വായ ക്ഷിതിരൂപായ സദാ സുരഭിണേ നമഃ ഈശായ വായവേ തുഭ്യം സംസ്പര്ശായ നമോ നമഃ
ക്ഷിതിരൂപിയായ ശർവനേ, എപ്പോഴും സുഗന്ധമുള്ളവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം; ഈശനേ, വായുവായവനേ, സ്പർശശക്തിയായവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.
പശൂനാം പതയേ ചൈവ പാവകായാതിതേജസേ ഭീമായ വ്യോമരൂപായ ശബ്ദമാത്രായ തേ നമഃ
സകല ജീവജാലങ്ങളുടെ നാഥനായവനും, അഗ്നിയെക്കാൾ പ്രകാശമുള്ളവനും, ഭയങ്കരനും, ആകാശം പോലെ രൂപമുള്ളവനും, ശബ്ദം മാത്രമായവനും, നിനക്കു വന്ദനം.
മഹാദേവായ സോമായ അമൃതായ നമോ ഽസ്തു തേ ഉഗ്രായ യജമാനായ നമസ്തേ കര്മയോഗിനേ
മഹാദേവനായവനേ, സോമനായവനേ, അമരനായവനേ, ഭയങ്കരനായവനേ, യാഗം ചെയ്യുന്നവനേ, കര്മ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
യഃ പഠേച്ഛൃണുയാദ്വാപി പൈതാമഹമിമം സ്തവമ് രുദ്രായ കഥിതം വിപ്രാഞ് ശ്രാവയേദ്വാ സമാഹിതഃ
രുദ്രനു വേണ്ടി പറഞ്ഞ ഈ പിതാമഹസ്തോത്രം ആരെങ്കിലും വായിച്ചാലോ, കേട്ടാലോ, ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കേൾപ്പിച്ചാലോ,
അഷ്ടമൂര്തേസ്തു സായുജ്യം വര്ഷാദേകാദവാപ്നുയാത് ഏവം സ്തുത്വാ മഹാദേവമ് അവൈക്ഷത പിതാമഹഃ
അവൻ എട്ടുരൂപങ്ങളുള്ളവനോടൊപ്പം ഏകത്വം നേടും, പതിനൊന്ന് വർഷത്തിനകം. ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം പിതാമഹൻ അവനെ കണ്ടു.
തദാഷ്ടധാ മഹാദേവഃ സമാതിഷ്ഠത്സമന്തതഃ തദാ പ്രകാശതേ ഭാനുഃ കൃഷ്ണവര്ത്മാ നിശാകരഃ
അപ്പോൾ മഹാദേവൻ എട്ടുവിധ രൂപങ്ങളായി എല്ലാടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ സൂര്യനും, ഇരുണ്ട വഴിയോടെ ചന്ദ്രനും പ്രകാശിച്ചു.
ക്ഷിതിര്വായുഃ പുമാനംഭഃ സുഷിരം സര്വഗം തഥാ തദാപ്രഭൃതി തം പ്രാഹുര് അഷ്ടമൂര്തിരിതീശ്വരമ്
ഭൂമി, വായു, മനുഷ്യൻ, ജലം, ആകാശം, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും അന്നുമുതൽ ആٹھുരൂപങ്ങളുള്ള ഈശ്വരൻ എന്നു അവനെ വിളിക്കുന്നു.
അഷ്ടമൂര്തേഃ പ്രസാദേന വിരഞ്ചിശ്ചാസൃജത്പുനഃ സൃഷ്ട്വൈതദ് അഖിലം ബ്രഹ്മാ പുനഃ കല്പാന്തരേ പ്രഭുഃ
എട്ടുരൂപങ്ങളുള്ളവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ വിരിഞ്ചി വീണ്ടും സൃഷ്ടി നടത്തി; ഈ ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും കാലാന്ത്യത്തിൽ സൃഷ്ടി നടത്തി.
സഹസ്രയുഗപര്യന്തം സംസുപ്തേ ച ചരാചരേ പ്രജാഃ സ്രഷ്ടുമനാസ് തേപേ തത ഉഗ്രം തപോ മഹത്
ആയിരം യുഗങ്ങൾ മുഴുവൻ ചലനശൂന്യമായും ചലിക്കുന്നതുമായ സകല ജീവികളും ഉറങ്ങുമ്പോൾ, സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ ശക്തമായ തപസ്സ് നടത്തി.
തസ്യൈവം തപ്യമാനസ്യ ന കിംചിത്സമവര്തത തതോ ദീര്ഘേണ കാലേന ദുഃഖാത്ക്രോധോ വ്യജായത
അവൻ ഇങ്ങനെ തപസ്സ് ചെയ്യുമ്പോൾ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല; പിന്നെ ദീർഘമായ സമയത്തിന് ശേഷം ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം ഉദിച്ചു.
ക്രോധാവിഷ്ടസ്യ നേത്രാഭ്യാം പ്രാപതന്നശ്രുബിന്ദവഃ തതസ്തേഭ്യോ ഽശ്രുബിന്ദുഭ്യോ ഭൂതാഃ പ്രേതാസ്തദാഭവന്
ക്രോധം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ വീണു; ആ കണ്ണുനീർ തുള്ളികളിൽ നിന്ന് ഭൂതന്മാരും പ്രേതന്മാരും അപ്പോൾ ജനിച്ചു.
സര്വാംസ്താനഗ്രജാന്ദൃഷ്ട്വാ ഭൂതപ്രേതനിശാചരാന് അനിന്ദത തദാ ദേവോ ബ്രഹ്മാത്മാനമ് അജോ വിഭുഃ
ആ ഭൂതന്മാരെയും പ്രേതന്മാരെയും നിശാചരന്മാരെയും, മുതിർന്നവരെ, കണ്ടു, അജനായ, സകലവ്യാപിയായ ദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് അപ്പോൾ തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
ജഹൌ പ്രാണാംശ് ച ഭഗവാന് ക്രോധാവിഷ്ടഃ പ്രജാപതിഃ തതഃ പ്രാണമയോ രുദ്രഃ പ്രാദുരാസീത്പ്രഭോര്മുഖാത്
ക്രോധം നിറഞ്ഞ പ്രജാപതി ഭഗവാൻ പ്രാണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു; അപ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പ്രാണശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ രുദ്രൻ ഉദിച്ചു.
അര്ധനാരീശ്വരോ ഭൂത്വാ ബാലാര്കസദൃശദ്യുതിഃ തദൈകാദശധാത്മാനം പ്രവിഭജ്യ വ്യവസ്ഥിതഃ
അർദ്ധം സ്ത്രീയും അർദ്ധം പുരുഷനും ആയ ഈശ്വരനായി, ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, അവൻ തന്റെ ശരീരം പതിനൊന്ന് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് നിലകൊണ്ടു.
അര്ധേനാംശേന സര്വാത്മാ സസര്ജാസൌ ശിവാമുമാമ് സാ ചാസൃജത്തദാ ലക്ഷ്മീം ദുര്ഗാം ശ്രേഷ്ഠാം സരസ്വതീമ്
അവൻ തന്റെ അർദ്ധഭാഗത്തിൽ നിന്നു ശിവയെയും ഉമയെയും സൃഷ്ടിച്ചു; അവൾ പിന്നെ ലക്ഷ്മിയെയും ഉത്തമയായ ദുർഗയെയും സരസ്വതിയെയും സൃഷ്ടിച്ചു.