സസംധ്യാംശേഷു ഹീയന്തേ യുഗാനാം ധര്മസിദ്ധയഃ ഇത്യേഷാ പ്രതിസിദ്ധിര്വൈ കീര്തിതൈഷാ ക്രമേണ തു
യുഗങ്ങളുടെ സംധ്യയിലും സംധ്യാംശങ്ങളിലും ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലപ്രാപ്തി കുറയുന്നു; ഇതാണ് ക്രമമായി പറയുന്ന നിയന്ത്രണം.
ചതുര്യുഗാനാം സര്വേഷാമ് അനേനൈവ തു സാധനമ് ഏഷാ ചതുര്യുഗാവൃത്തിര് ആ സഹസ്രാദ് ഗുണീകൃതാ
നാലു യുഗങ്ങൾക്കുമുള്ള മാർഗ്ഗം ഇതുതന്നെ. ഈ നാലു യുഗങ്ങളുടെ ചക്രം ആയിരംപോലും ഗുണിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ബ്രഹ്മണസ്തദഹഃ പ്രോക്തം രാത്രിശ്ചൈതാവതീ സ്മൃതാ അനാര്ജവം ജഡീഭാവോ ഭൂതാനാമ് ആ യുഗക്ഷയാത്
ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു; രാത്രി ഇതേ അളവിലാണ്. യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ ജീവികൾക്ക് അജ്ഞതയും ദുർബലതയും വരുന്നു.
ഏതദേവ തു സര്വേഷാം യുഗാനാം ലക്ഷണം സ്മൃതമ് ഏഷാം ചതുര്യുഗാണാം ച ഗുണിതാ ഹ്യേകസപ്തതിഃ
ഇതുതന്നെയാണ് എല്ലാ യുഗങ്ങളുടെയും ലക്ഷണം എന്ന് ഓർക്കുന്നു. ഈ നാലു യുഗങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർത്താൽ എഴുപത്തൊന്ന് തവണയാകും.
ക്രമേണ പരിവൃത്താ തു മനോരന്തരമ് ഉച്യതേ ചതുര്യുഗേ യഥൈകസ്മിന് ഭവതീഹ യദാ തു യത്
ഇങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ ചുറ്റി വരുമ്പോൾ അതിനെ മന്വന്തരം എന്ന് പറയുന്നു. ഓരോ യുഗത്തിലും എന്ത് സംഭവിച്ചാലും അതുപോലെയാണ് നടക്കുന്നത്.
തഥാ ചാന്യേഷു ഭവതി പുനസ്തദ്വൈ യഥാക്രമമ് സര്ഗേ സര്ഗേ യഥാ ഭേദാ ഉത്പദ്യന്തേ തഥൈവ തു
അങ്ങനെ തന്നെ മറ്റുള്ളവയിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ക്രമത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നു; ഓരോ സൃഷ്ടിയിലും വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ അതുപോലെയാണ് നടക്കുന്നത്.
പഞ്ചവിംശത്പരിമിതാ ന ന്യൂനാ നാധികാസ് തഥാ തഥാ കല്പാ യുഗൈഃ സാര്ധം ഭവന്തി സഹ ലക്ഷണൈഃ
ഇരുപത്തഞ്ച് എണ്ണം — അതിൽ കുറവോ അധികമോ ഇല്ല. അങ്ങനെ, കല്പങ്ങൾ യുഗങ്ങളോടും അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു.
മന്വന്തരാണാം സര്വേഷാമ് ഏതദേവ തു ലക്ഷണമ്
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളുടെയും ലക്ഷണം ഇതുതന്നെയാണ്.
യഥാ യുഗാനാം പരിവര്തനാനി ചിരപ്രവൃത്താനി യുഗസ്വഭാവാത് തഥാ തു സംതിഷ്ഠതി ജീവലോകഃ ക്ഷയോദയാഭ്യാം പരിവര്തമാനഃ
യുഗങ്ങളുടെ മാറ്റങ്ങൾ എത്രകാലമായി നടന്നുവരുന്നു, അതുപോലെ ജീവജാലങ്ങളുടെ ലോകം യുഗങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ഉന്മേഷവും ക്ഷയവും അനുഭവിച്ച് ചുറ്റി നടക്കുന്നു.
ഇത്യേതല്ലക്ഷണം പ്രോക്തം യുഗാനാം വൈ സമാസതഃ അതീതാനാഗതാനാം ഹി സര്വമന്വന്തരേഷു വൈ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാ യുഗങ്ങളുടെയും ലക്ഷണങ്ങൾ സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിച്ചു; കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ഇതുപോലെയാണ്.
മന്വന്തരേണ ചൈകേന സര്വാണ്യേവാന്തരാണി ച വ്യാഖ്യാതാനി ന സംദേഹഃ കല്പഃ കല്പേന ചൈവ ഹി
ഒരു മന്വന്തരം കൊണ്ട് ഇടയ്ക്കുള്ള കാലഘട്ടങ്ങളൊക്കെയും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സംശയമില്ല, ഒരു കല്പം മറ്റൊരു കല്പത്താൽ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നു.
അനാഗതേഷു തദ്വച്ച തര്കഃ കാര്യോ വിജാനതാ മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു അതീതാനാഗതേഷ്വിഹ
ഇനി വരാനിരിക്കുന്ന മന്വന്തരങ്ങളിലും, ഇവിടെ ഉണ്ടായതുപോലെ, എല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ ചിന്തിച്ചറിയണം, അതായത് കഴിഞ്ഞതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും.
തുല്യാഭിമാനിനഃ സര്വേ നാമരൂപൈര്ഭവന്ത്യുത ദേവാ ഹ്യഷ്ടവിധാ യേ ച യേ ച മന്വന്തരേശ്വരാഃ
സമാനമായ അഭിമാനമുള്ളവർ എല്ലാവരും നാമരൂപങ്ങളാൽ അഷ്ടവിധ ദേവന്മാരും മന്വന്തരങ്ങളുടെ അധിപതികളും ആകുന്നു.
ഋഷയോ മനവശ്ചൈവ സര്വേ തുല്യപ്രയോജനാഃ ഏവം വര്ണാശ്രമാണാം തു പ്രവിഭാഗോ യുഗേ യുഗേ
മഹർഷിമാരും മനുമാരും ഒരുപോലെ ഒരേ ലക്ഷ്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ, ഓരോ യുഗത്തിലും വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ വിഭജനം ഉണ്ടാകുന്നു.
യുഗസ്വഭാവശ് ച തഥാ വിധത്തേ വൈ തദാ പ്രഭുഃ വര്ണാശ്രമവിഭാഗാശ് ച യുഗാനി യുഗസിദ്ധയഃ
യുഗങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും അന്നത്തെ ഭഗവാൻ നിർണ്ണയിക്കുന്നു. വർണ്ണാശ്രമ വിഭജനം, യുഗങ്ങൾ എന്നിവ ഓരോ യുഗത്തിലും സിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
യുഗാനാം പരിമാണം തേ കഥിതം ഹി പ്രസങ്ഗതഃ വദാമി ദേവീപുത്രത്വം പദ്മയോനേഃ സമാസതഃ
യുഗങ്ങളുടെ അളവ് നേരത്തേ പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി ഞാൻ പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ ദൈവിക പുത്രത്വം സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു.
പുനഃ സസര്ജ ഭഗവാന് പ്രഭ്രഷ്ടാഃ പൂര്വവത്പ്രജാഃ സഹസ്രയുഗപര്യന്തേ പ്രഭാതേ തു പിതാമഹഃ
പിന്നീട്, ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് പ്രഭാതത്തിൽ, ഭഗവാൻ പിതാമഹൻ മുമ്പുപോലെ നഷ്ടപ്പെട്ട സൃഷ്ടികളെ വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ചു.
ഏവം പരാര്ധേ വിപ്രേന്ദ്ര ദ്വിഗുണേ തു തഥാ ഗതേ തദാ ധരാമ്ഭസി വ്യാപ്താ ഹ്യ് ആപോ വഹ്നൌ സമീരണേ
ഇങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പരാർദ്ധത്തിന്റെ പാതി ഇരട്ടിയായി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ വെള്ളം വ്യാപിച്ചു, അഗ്നി വായുവിൽ വ്യാപിച്ചു.
വഹ്നിഃ സമീരണശ്ചൈവ വ്യോമ്നി തന്മാത്രസംയുതഃ ഇന്ദ്രിയാണി ദശൈകം ച തന്മാത്രാണി ദ്വിജോത്തമ
അഗ്നിയും വായുവും ആകാശത്തിലെ സൂക്ഷ്മതത്ത്വങ്ങളുമായി ചേർന്നു. ദശേന്ദ്രിയങ്ങളും മറ്റും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെയുണ്ടായി.
അഹങ്കാരമനുപ്രാപ്യ പ്രലീനാസ്തത്ക്ഷണാദഹോ അഭിമാനസ്തദാ തത്ര മഹാന്തം വ്യാപ്യ വൈ ക്ഷണാത്
അവ അഹങ്കാരത്തിൽ എത്തി ഉടൻ ലയിച്ചു. അപ്പോൾ അഭിമാനം മഹത്ത്വത്തിൽ വ്യാപിച്ചു, ഉടൻ അതും ലയിച്ചു.
മഹാനപി തഥാ വ്യക്തം പ്രാപ്യ ലീനോ ഽഭവദ്ദ്വിജ അവ്യക്തം സ്വഗുണൈഃ സാര്ധം പ്രലീനമഭവദ്ഭവേ
മഹത്ത്വവും അങ്ങനെ വ്യക്തതയിൽ എത്തി ലയിച്ചു, ദ്വിജൻ. അവ്യക്തം സ്വഗുണങ്ങളോടൊപ്പം ഭവത്തിൽ ലയിച്ചു.
തതഃ സൃഷ്ടിരഭൂത്തസ്മാത് പൂര്വവത്പുരുഷാച്ഛിവാത് അഥ സൃഷ്ടാസ്തദാ തസ്യ മനസാ തേന മാനസാഃ
അതിനുശേഷം, മുമ്പുപോലെ, ശിവസ്വരൂപനായ പുരുഷനിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടി ഉണ്ടായി. അപ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് മനസ്സിൽ ജനിച്ചവർ പിറന്നു.
ന വ്യവര്ധന്ത ലോകേ ഽസ്മിന് പ്രജാഃ കമലയോനിനാ വൃദ്ധ്യര്ഥം ഭഗവാന്ബ്രഹ്മാ പുത്രൈര്വൈ മാനസൈഃ സഹ
കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ സൃഷ്ടിച്ച ജീവികൾ ഈ ലോകത്ത് വർദ്ധിച്ചില്ല. അവരുടെ വളർച്ചക്കായി, ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ മാനസപുത്രന്മാരോടൊപ്പം,
ദുശ്ചരം വിചചാരേശം സമുദ്ദിശ്യ തപഃ സ്വയമ് തുഷ്ടസ്തു തപസാ തസ്യ ഭവോ ജ്ഞാത്വാ സ വാഞ്ഛിതമ്
കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്തു, ഭഗവാനെ ലക്ഷ്യമാക്കി. അവന്റെ തപസ്സിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭവൻ അവന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി.
ലലാടമധ്യം നിര്ഭിദ്യ ബ്രഹ്മണഃ പുരുഷസ്യ തു പുത്രസ്നേഹമിതി പ്രോച്യ സ്ത്രീപുംരൂപോ ഽഭവത്തദാ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നെറ്റിയുടെ നടുവിൽ കുത്തി, പിതൃസ്നേഹം പറഞ്ഞ്, അപ്പോൾ ഭഗവാൻ സ്ത്രീപുരുഷസ്വരൂപിയായി.
തസ്യ പുത്രോ മഹാദേവോ ഹ്യ് അര്ധനാരീശ്വരോ ഽഭവത് ദദാഹ ഭഗവാന്സര്വം ബ്രഹ്മാണം ച ജഗദ്ഗുരുമ്
അവന്റെ പുത്രൻ മഹാദേവൻ അർദ്ധനാരീശ്വരനായി. ഭഗവാൻ എല്ലാം, ബ്രഹ്മാവിനെയും ലോകഗുരുവിനെയും ദഹിപ്പിച്ചു.
അഥാര്ധമാത്രാം കല്യാണീമ് ആത്മനഃ പരമേശ്വരീമ് ബുഭുജേ യോഗമാര്ഗേണ വൃദ്ധ്യര്ഥം ജഗതാം ശിവഃ
ശിവൻ തന്റെ പരമാത്മാവിന്റെ അർദ്ധഭാഗമായ മംഗളസ്വരൂപിയെ യോഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അനുഭവിച്ചു, ലോകങ്ങളുടെ വളർച്ചക്കായി.
തസ്യാം ഹരിം ച ബ്രഹ്മാണം സസര്ജ പരമേശ്വരഃ വിശ്വേശ്വരസ്തു വിശ്വാത്മാ ചാസ്ത്രം പാശുപതം തഥാ
അവളിൽ, പരമേശ്വരൻ ഹരിയെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു. വിശ്വേശ്വരനും വിശ്വാത്മാവും പാശുപതാസ്ത്രവും സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്മാദ്ബ്രഹ്മാ മഹാദേവ്യാശ് ചാംശജശ് ച ഹരിസ് തഥാ അണ്ഡജഃ പദ്മജശ്ചൈവ ഭവാങ്ഗഭവ ഏവ ച
അതിനാൽ മഹാദേവിയിലുനിന്ന് ബ്രഹ്മാവും, അവളുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് ഹരിയും, അണ്ടത്തിൽ ജനിച്ചവനും താമരയിൽ ജനിച്ചവനും ഭവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുയർന്നവനും ജനിച്ചു.
ഏതത്തേ കഥിതം സര്വമ് ഇതിഹാസം പുരാതനമ് പരാര്ധം ബ്രഹ്മണോ യാവത് താവദ്ഭൂതിഃ സമാസതഃ
ഈ പ്രാചീനമായ കഥ ഞാൻ മുഴുവനും പറഞ്ഞുതന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഐശ്വര്യം ഒരു പരാർദ്ധം വരെ നീണ്ടുനിന്നു, ഇതാണ് സംക്ഷേപത്തിൽ.