നാത്യര്ഥം ധാര്മികാ യേ ച താന് സര്വാന് ഹന്തി സര്വതഃ വര്ണവ്യത്യാസജാതാശ് ച യേ ച താനനുജീവിനഃ
അത്യധികം ധാർമ്മികരല്ലാത്തവരെ അവൻ എല്ലായിടത്തും കൊല്ലുന്നു; വർണങ്ങൾ കലർന്നവരെയും അവരുടെ അനുയായികളെയും കൂടി.
പ്രവൃത്തചക്രോ ബലവാന് മ്ലേച്ഛാനാമന്തകൃത്സ തു അധൃഷ്യഃ സര്വഭൂതാനാം ചചാരാഥ വസുംധരാമ്
പ്രവൃത്തിയുടെ ചക്രം സജ്ജമാക്കി, ശക്തനായ അവൻ മ്ലേച്ഛന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നു; എല്ലാ ജീവികളിലും ജയിക്കാനാവാത്തവൻ, ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മാനവസ്യ തു സോ ഽംശേന ദേവസ്യേഹ വിജജ്ഞിവാന് പൂര്വജന്മനി വിഷ്ണോസ്തു പ്രമിതിര്നാമ വീര്യവാന്
അവൻ ഒരു ഭാഗം മനുഷ്യനായി ഇവിടെ ജനിക്കുന്നു; മുൻജന്മത്തിൽ, പ്രമിതി എന്ന വീരൻ ദൈവമായ വിഷ്ണുവായിരുന്നു.
ഗോത്രതോ വൈ ചന്ദ്രമസഃ പൂര്ണേ കലിയുഗേ പ്രഭുഃ ദ്വാത്രിംശേ ഽഭ്യുദിതേ വര്ഷേ പ്രക്രാന്തോ വിംശതിഃ സമാഃ
ചന്ദ്രവംശത്തിൽ നിന്ന്, കലിയുഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, അദ്ധേഹം മുപ്പത്തിരണ്ടാം വർഷം ആരംഭിച്ച് ഇരുപത് വർഷം യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു.
വിനിഘ്നന്സര്വഭൂതാനി ശതശോ ഽഥ സഹസ്രശഃ കൃത്വാ ബീജാവശേഷാം തു പൃഥിവീം ക്രൂരകര്മണഃ
അവൻ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ജീവികളെ നശിപ്പിച്ചു; ഭൂമിയിൽ വെറും വിത്തുകൾ മാത്രം ശേഷിപ്പിച്ചു, അതും ക്രൂരമായ പ്രവൃത്തികളാൽ.
പരസ്പരനിമിത്തേന കോപേനാകസ്മികേന തു സ സാധയിത്വാ വൃഷലാന് പ്രായശസ് താന് അധാര്മികാന്
പരസ്പര കാരണം കൊണ്ടും അപ്രതീക്ഷിതമായ കോപത്താലും, അവൻ അധികം ഭൂരിഭാഗം അധർമ്മികളായ ചണ്ഡാളന്മാരെയും കീഴടക്കി നശിപ്പിച്ചു.
ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ സ്ഥിതിം പ്രാപ്തഃ സഹാനുഗഃ തതോ വ്യതീതേ കാലേ തു സാമാത്യഃ സഹസൈനികഃ
അവൻ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശത്ത് താമസമുറപ്പിച്ചു; കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മന്ത്രിമാരും സൈന്യവും കൂടെ അവിടെയായിരുന്നു.
ഉത്സാദ്യ പാര്ഥിവാന് സര്വാന് മ്ലേച്ഛാംശ്ചൈവ സഹസ്രശഃ തത്ര സംധ്യാംശകേ കാലേ സമ്പ്രാപ്തേ തു യുഗാന്തികേ
അവൻ എല്ലാ രാജാക്കളെയും ആയിരക്കണക്കിന് വിദേശികളെയും അകറ്റി; അപ്പോൾ, യുഗാന്ത്യത്തിലെ സംധ്യാസമയത്ത്—
സ്ഥിതാസ്വല്പാവശിഷ്ടാസു പ്രജാസ്വിഹ ക്വചിത്ക്വചിത് അപ്രഗ്രഹാസ്തതസ്താ വൈ ലോഭാവിഷ്ടാസ്തു കൃത്സ്നശഃ
ഇവിടെ അവിടെ കുറച്ച് ജനങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ശേഷിച്ചവർ മുഴുവനും ലാഭലോഭത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പെരുമാറി.
ഉപഹിംസന്തി ചാന്യോന്യം പ്രണിപത്യ പരസ്പരമ് അരാജകേ യുഗവശാത് സംശയേ സമുപസ്ഥിതേ
അവർ പരസ്പരം വന്ദനം ചെയ്തിട്ടും തമ്മിൽ തന്നെ ഹാനി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി; രാജാവില്ലാത്തതുകൊണ്ട്, യുഗത്തിന്റെ സ്വഭാവംപോലെ, സംശയം നിറഞ്ഞ അവസ്ഥയായിരുന്നു.
പ്രജാസ്താ വൈ തതഃ സര്വാഃ പരസ്പരഭയാര്ദിതാഃ വ്യാകുലാശ് ച പരിഭ്രാന്താസ് ത്യക്ത്വാ ദാരാന് ഗൃഹാണി ച
അപ്പോൾ എല്ലാ ജനങ്ങളും പരസ്പര ഭയത്തിൽ പീഡിതരായി, വിഷമത്തോടെ അലയുന്നു; കുടുംബവും വീടുകളും ഉപേക്ഷിച്ചു.
സ്വാന്പ്രാണാന് അനപേക്ഷന്തോ നിഷ്കാരുണ്യാഃ സുദുഃഖിതാഃ നഷ്ടേ ശ്രൌതേ സ്മാര്തധര്മേ പരസ്പരഹതാസ്തദാ
സ്വന്തം ജീവനെ പോലും പരിഗണിക്കാതെ, കരുണയില്ലാതെ, അതീവ ദുഃഖിതരായി, വേദധർമ്മവും ആചാരങ്ങളും നശിച്ചപ്പോൾ, അവർ തമ്മിൽ തന്നെ കൊല്ലാൻ തുടങ്ങി.
നിര്മര്യാദാ നിരാക്രാന്താ നിഃസ്നേഹാ നിരപത്രപാഃ നഷ്ടേ ധര്മേ പ്രതിഹതാഃ ഹ്രസ്വകാഃ പഞ്ചവിംശകാഃ
പരിധിയില്ലാതെ, പുറത്താക്കപ്പെട്ടവരായി, സ്നേഹമില്ലാതെ, ലജ്ജയില്ലാതെ, ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശക്തി തളർന്ന്, അവർ矮രായി ഇരുപത്തഞ്ചുപേർ മാത്രം ശേഷിച്ചു.
ഹിത്വാ പുത്രാംശ് ച ദാരാംശ് ച വിവാദവ്യാകുലേന്ദ്രിയാഃ അനാവൃഷ്ടിഹതാശ്ചൈവ വാര്താമുത്സൃജ്യ ദൂരതഃ
മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തർക്കത്തിൽ അലഞ്ഞു, വരൾച്ചകൊണ്ട് ബാധിച്ച്, ജീവിതോപാധി വിട്ട് ദൂരെയ്ക്ക് പോയി.
പ്രത്യന്താനുപസേവന്തേ ഹിത്വാ ജനപദാന് സ്വകാന് സരിത്സാഗരകൂപാംസ്തേ സേവന്തേ പര്വതാംസ് തഥാ
സ്വന്തം ദേശങ്ങൾ വിട്ട് അതിരപ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിച്ചു; നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, കിണറുകൾ, മലകൾ എന്നിവയിലേക്കാണ് അവർ പോയത്.
മധുമാംസൈര്മൂലഫലൈര് വര്തയന്തി സുദുഃഖിതാഃ ചീരപത്രാജിനധരാ നിഷ്ക്രിയാ നിഷ്പരിഗ്രഹാഃ
അവരെ അതീവ ദുഃഖം ബാധിച്ചു; തേൻ, മാംസം, കിഴങ്ങ്, പഴം എന്നിവയാൽ ജീവിച്ചു; ചീരം, ഇല, മൃഗത്വക്ക് ധരിച്ച്, ആചാരങ്ങളോ സ്വത്തോ ഇല്ലാതെ.
വര്ണാശ്രമപരിഭ്രഷ്ടാഃ സംകടം ഘോരമാസ്ഥിതാഃ ഏവം കഷ്ടമനുപ്രാപ്താ അല്പശേഷാഃ പ്രജാസ്തദാ
വർണ്ണാശ്രമം വിട്ട്, ഭയങ്കരമായ കഷ്ടതയിൽ അകപ്പെട്ട്, അപ്പോൾ വളരെ കുറച്ച് പേർ മാത്രം ബാക്കിയായിരുന്നു, വലിയ കഷ്ടത അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്.
ജരാവ്യാധിക്ഷുധാവിഷ്ടാ ദുഃഖാന്നിര്വേദമാനസാഃ വിചാരണാ തു നിര്വേദാത് സാമ്യാവസ്ഥാ വിചാരണാ
വയസ്സും രോഗവും വിശപ്പും ബാധിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ നിരാശയിലായ മനസ്സോടെ, ആ നിരാശയിൽ നിന്ന് ചിന്ത ഉണർന്നു; ആ ചിന്തയിൽ നിന്ന് സമതാഭാവം.
സാമ്യാവസ്ഥാത്മകോ ബോധഃ സംബോധാദ്ധര്മശീലതാ അരൂപശമയുക്താസ്തു കലിശിഷ്ടാ ഹി വൈ സ്വയമ്
സമതാഭാവമുള്ള ബോധം ഉദിച്ചു; ആ ഉണർവിൽ നിന്ന് ധർമ്മവും സദാചാരവും ജനിച്ചു; കലിയുഗത്തിൽ ശേഷിച്ചവർക്ക് രൂപമോ നിയന്ത്രണമോ ഇല്ലെങ്കിലും, ഇതെല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഹോരാത്രാത്തദാ താസാം യുഗം തു പരിവര്തതേ ചിത്തസംമോഹനം കൃത്വാ താസാം വൈ സുപ്തമത്തവത്
അപ്പോൾ, അവർക്കു ഒരു പകലും രാത്രിയിലും യുഗം മാറി; അവരുടെ മനസ്സ് ഉറക്കത്തിലോ മദ്യപാനത്തിലോ ആണെന്നപോലെ മയങ്ങിയിരുന്നു.
ഭാവിനോ ഽര്ഥസ്യ ച ബലാത് തതഃ കൃതമവര്തത പ്രവൃത്തേ തു തതസ്തസ്മിന് പുനഃ കൃതയുഗേ തു വൈ
ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടതിന്റെ ശക്തിയാൽ, കൃതയുഗത്തിന്റെ ചക്രം വീണ്ടും തിരിഞ്ഞു; അതു തുടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും കൃതയുഗം ആരംഭിച്ചു.
ഉത്പന്നാഃ കലിശിഷ്ടാസ്തു പ്രജാഃ കാര്തയുഗാസ്തദാ തിഷ്ഠന്തി ചേഹ യേ സിദ്ധാ അദൃഷ്ടാ വിചരന്തി ച
കലിയുഗത്തിൽ ശേഷിച്ചവർ പിന്നീട് കൃതയുഗത്തിൽ ജനിച്ചു; ഇവിടെ ശേഷിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ ദൃശ്യരല്ലാതെ സഞ്ചരിച്ചു.
സപ്ത സപ്തര്ഷിഭിശ്ചൈവ തത്ര തേ തു വ്യവസ്ഥിതാഃ ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശഃ ശൂദ്രാ ബീജാര്ഥം യേ സ്മൃതാ ഇഹ
അവിടെ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളും ഏഴു മഹർഷിമാരും കൂടെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ — ഇവരെ ഇവിടെ സന്താനത്തിനായി ഓർക്കുന്നു.
കലിജൈഃ സഹ തേ സര്വേ നിര്വിശേഷാസ്തദാഭവന് തേഷാം സപ്തര്ഷയോ ധര്മം കഥയന്തീതരേ ഽപി ച
കലിയുഗത്തിൽ ജനിച്ചവരോടൊപ്പം അവരൊക്കെയും അന്നത്തെ കാലത്ത് വ്യത്യാസമില്ലാതെ ഒന്നായി. അവരിൽ മഹർഷിമാർ ധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുന്നു.
വര്ണാശ്രമാചാരയുതം ശ്രൌതം സ്മാര്തം ദ്വിധാ തു യമ് തതസ്തേഷു ക്രിയാവത്സു വര്ധന്തേ വൈ പ്രജാഃ കൃതേ
വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശൗതവും സ്മാര്ത്തവുമായ ആചാരങ്ങൾ രണ്ടുവിധമാണ്. അവരിൽ ആ ക്രിയകൾ നടപ്പാക്കുമ്പോൾ സത്യയുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ വളരുന്നു.
ശ്രൌതസ്മാര്തകൃതാനാം ച ധര്മേ സപ്തര്ഷിദര്ശിതേ കേചിദ്ധര്മവ്യവസ്ഥാര്ഥം തിഷ്ഠന്തീഹ യുഗക്ഷയേ
ശൗതവും സ്മാര്ത്തവുമായ ആചാരങ്ങൾ മഹർഷിമാർ കാണിച്ചപോലെ അനുഷ്ഠിച്ചവയിൽ ചിലത് ധർമ്മം നിലനിര്ത്താനായി യുഗാന്തത്തിൽ ഇവിടെ തുടരുന്നു.
മന്വന്തരാധികാരേഷു തിഷ്ഠന്തി മുനയസ്തു വൈ യഥാ ദാവപ്രദഗ്ധേഷു തൃണേഷ്വിഹ തതഃ ക്ഷിതൌ
മന്വന്തരങ്ങളുടെ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മഹർഷിമാർ നിലനിൽക്കുന്നു; അഗ്നിയിൽ ചുട്ടുപോയതിനു ശേഷം നിലത്ത് പുല്ല് നിലനിൽക്കുന്നപോലെ.
വനാനാം പ്രഥമം വൃഷ്ട്യാ തേഷാം മൂലേഷു സംഭവഃ തഥാ കാര്തയുഗാനാം തു കലിജേഷ്വിഹ സംഭവഃ
കാടുകളിൽ ആദ്യം മഴപെയ്യുമ്പോൾ വേരുകളിൽ പുതിയ വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, കലിയുഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സത്യയുഗങ്ങൾക്കും ഉദ്ഭവം ഉണ്ടാകുന്നു.
ഏവം യുഗാദ്യുഗസ്യേഹ സംതാനം തു പരസ്പരമ് വര്തതേ ഹ വ്യവച്ഛേദാദ് യാവന്മന്വന്തരക്ഷയഃ
ഇങ്ങനെ യുഗം കഴിഞ്ഞ് യുഗം പരസ്പരം തുടർച്ചയായി നടക്കുന്നു; മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം വരെയും ഈ പ്രവാഹം മുടങ്ങാതെ തുടരുന്നു.
സുഖമായുര്ബലം രൂപം ധര്മോ ഽര്ഥഃ കാമ ഏവ ച യുഗേഷ്വേതാനി ഹീയന്തേ ത്രീംസ്ത്രീന് പാദാന് ക്രമേണ തു
സുഖം, ആയുസ്സ്, ബലം, സൗന്ദര്യം, ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, ആഗ്രഹം — ഇവ യുഗങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും മൂന്ന് ഭാഗം വീതം കുറയുന്നു.