ആചമ്യാചമനം കുര്യാത് സ്വസൂത്രോക്തം സമീക്ഷ്യ ച പവിത്രഹസ്തഃ സ്വാസീനഃ ശുചൌ ദേശേ യഥാവിധി
തന്റെ തന്നെ സൂത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പ്രകാരം ആചമനം ചെയ്തു, ശുദ്ധമായ കൈകളോടെ, ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് ഇരുന്ന്, വിധിപ്രകാരം ചെയ്യണം.
അഭ്യുക്ഷ്യ സകുശം ചാപി ദക്ഷിണേന കരേണ തു പിബേത്പ്രക്ഷിപ്യ ത്രിസ്തോയം ചക്രീ ഭൂത്വാ ഹ്യതന്ദ്രിതഃ
വെള്ളം തനിക്കു തളിച്ച്, കുശ ഗ്രാസ് വലതുകൈയിൽ പിടിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ, വൃത്താകൃതിയിൽ, മൂന്നു പ്രാവശ്യം വെള്ളം കുടിക്കണം.
പ്രദക്ഷിണം തതഃ കുര്യാദ് ധിംസാപാപപ്രശാന്തയേ ഏവം സംക്ഷേപതഃ പ്രോക്തം സ്നാനാചമനമുത്തമമ്
ശേഷം, ദോഷങ്ങളും പാപങ്ങളും ശമിപ്പാൻ പ്രദക്ഷിണം നടത്തണം. ഇങ്ങനെ, സംക്ഷേപത്തിൽ, ഉത്തമമായ സ്നാനവും ആചമനവും വിശദീകരിച്ചു.
സര്വേഷാം ബ്രാഹ്മണാനാം തു ഹിതാര്ഥേ ദ്വിജസത്തമാഃ
ഇതെല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഉപകാരത്തിനായാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ആവാഹയേത്തതോ ദേവീം ഗായത്രീം വേദമാതരമ് ആയാതു വരദാ ദേവീത്യ് അനേനൈവ മഹേശ്വരീമ്
ശേഷം, ഗായത്രീ എന്ന വേദമാതാവിനെ, 'വരദായിനിയായ ദേവി വരിക' എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ച്, മഹേശ്വരിയെയും ആഹ്വാനിക്കണം.
പാദ്യമാചമനീയം ച തസ്യാശ്ചാര്ഘ്യം പ്രദാപയേത് പ്രാണായാമത്രയം കൃത്വാ സമാസീനഃ സ്ഥിതോ ഽപി വാ
അവള്ക്ക് പാദ്യവും ആചമനത്തിനും അർഘ്യവും സമർപ്പിക്കണം. ഇരുന്നോ നില്ക്കുന്നോ, മൂന്നു പ്രാണായാമം ചെയ്ത ശേഷം,
സഹസ്രം വാ തദര്ധം വാ ശതമഷ്ടോത്തരം തു വാ ഗായത്രീം പ്രണവേനൈവ ത്രിവിധേഷ്വേകമാചരേത്
ഗായത്രീയെ പ്രണവം ചേർത്ത് ആയിരം പ്രാവശ്യം, അതിന്റെ പാതി അല്ലെങ്കിൽ നൂറു എട്ട് പ്രാവശ്യം, മൂന്ന് വിധങ്ങളിൽ ഓരോന്നായി ജപിക്കണം.
അര്ഘ്യം ദത്ത്വാ സമഭ്യര്ച്യ പ്രണമ്യ ശിരസാ സ്വയമ് ഉത്തമേ ശിഖരേ ദേവീത്യ് ഉക്ത്വോദ്വാസ്യ ച മാതരമ്
അർഘ്യം സമർപ്പിച്ച്, പൂജ ചെയ്ത്, തലകുനിഞ്ഞ് നമസ്കരിച്ച്, 'ഉത്തമമായ ശിഖരത്തിൽ ദേവി' എന്നു പറഞ്ഞ്, മാതാവിനെ വിടവാങ്ങിക്കണം.
പ്രാച്യാലോക്യാഭിവന്ദ്യേശാം ഗായത്രീം വേദമാതരമ് കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ പ്രാര്ഥയേദ്ഭാസ്കരം തഥാ
കിഴക്കോട്ട് നോക്കി, വേദമാതാവായ ഗായത്രീയെ നമസ്കരിച്ച്, കയ്യുകൂടി, ഭാസ്കരനെയും പ്രാർത്ഥിക്കണം.
ഉദുത്യം ച തഥാ ചിത്രം ജാതവേദസമേവ ച അഭിവന്ദ്യ പുനഃ സൂര്യം ബ്രഹ്മാണം ച വിധാനതഃ
ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെയും, പ്രകാശവാനെയും, ജാതവേദസിനെയും നമസ്കരിച്ച്, വീണ്ടും നിയമപ്രകാരം സൂര്യനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും നമസ്കരിക്കണം.
തഥാ സൌരാണി സൂക്താനി ഋഗ്യജുഃസാമജാനി ച ജപ്ത്വാ പ്രദക്ഷിണം പശ്ചാത് ത്രിഃ കൃത്വാ ച വിഭാവസോഃ
അങ്ങനെ സൂര്യനു സമർപ്പിച്ച ഋക്, യജുർ, സാമവേദങ്ങളിലെ സൂക്തങ്ങൾ ജപിച്ച്, അഗ്നിയെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.
ആത്മാനം ചാന്തരാത്മാനം പരമാത്മാനമേവ ച അഭിവന്ദ്യ പുനഃ സൂര്യം ബ്രഹ്മാണം ച വിഭാവസുമ്
തന്നെ തന്നെ, അന്തരാത്മാവിനെയും പരമാത്മാവിനെയും നമസ്കരിച്ച്, വീണ്ടും സൂര്യനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും അഗ്നിയെയും നമസ്കരിക്കണം.
മുനീന് പിതൄന് യഥാന്യായം സ്വനാമ്നാവാഹയേത്തതഃ സര്വാനാവാഹയാമീതി ദേവാനാവാഹ്യ സര്വതഃ
ശേഷം, ക്രമപ്രകാരം, തൻറെ പേരിൽ ഋഷിമാരെയും പിതാക്കളെയും ആഹ്വാനിച്ച്, 'എല്ലാവരെയും ഞാൻ ആഹ്വാനിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞ്, ദേവന്മാരെയും എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും വിളിക്കണം.
തര്പയേദ്വിധിനാ പശ്ചാത് പ്രാങ്മുഖോ വാ ഹ്യുദങ്മുഖഃ ധ്യാത്വാ സ്വരൂപം തത്തത്ത്വമ് അഭിവന്ദ്യ യഥാക്രമമ്
ശേഷം, കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ വടക്ക് നോക്കി, നിയമപ്രകാരം തൃപ്തി നടത്തണം; ഓരോരുത്തരുടെയും സ്വരൂപവും തത്വവും ധ്യാനിച്ച്, ക്രമത്തിൽ നമസ്കരിക്കണം.
ദേവാനാം പുഷ്പതോയേന ഋഷീണാം തു കുശാംഭസാ പിതൄണാം തിലതോയേന ഗന്ധയുക്തേന സര്വതഃ
ദേവന്മാർക്ക് പുഷ്പജലം, ഋഷിമാർക്ക് കുശജലം, പിതാക്കൾക്ക് എള്ള് ചേർത്ത സുഗന്ധജലം എല്ലായിടത്തും സമർപ്പിക്കണം.
യജ്ഞോപവീതീ ദേവാനാം നിവീതീ ഋഷിതര്പണമ് പ്രാചീനാവീതീ വിപ്രേന്ദ്ര പിതൄണാം തര്പയേത് ക്രമാത്
ദേവന്മാർക്ക് യജ്ഞോപവീതം ഇടതു ഭുജത്തിൽ, ഋഷിമാർക്ക് നെഞ്ചിൽ, പിതാക്കൾക്ക് വലതു ഭുജത്തിൽ ധരിച്ചു, ക്രമത്തിൽ തൃപ്തി നടത്തണം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ.
അങ്ഗുല്യഗ്രേണ വൈ ധീമാംസ് തര്പയേദ്ദേവതര്പണമ് ഋഷീന് കനിഷ്ഠാങ്ഗുലിനാ ശ്രോത്രിയഃ സര്വസിദ്ധയേ
ബുദ്ധിമാനായവൻ ദേവതകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകേണ്ടത് വിരലിന്റെ അഗ്രഭാഗം ഉപയോഗിച്ചാണ്. എല്ലാ സിദ്ധികളും നേടാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ കനിഷ്ഠികാവിരലിൽ നിന്നാണ് ഋഷിമാർക്ക് തൃപ്തി നൽകേണ്ടത്.
പിതൄംസ്തു തര്പയേദ് വിദ്വാന് ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠകേന തു തഥൈവം മുനിശാര്ദൂല ബ്രഹ്മയജ്ഞം യജേദ് ദ്വിജഃ
പണ്ഡിതൻ പിതാക്കന്മാർക്ക് തൃപ്തി നൽകേണ്ടത് വലതുകൈയുടെ അങ്ങൂഠം ഉപയോഗിച്ചാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ദ്വിജൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം നടത്തണം.
ദേവയജ്ഞം ച മാനുഷ്യം ഭൂതയജ്ഞം തഥൈവ ച പിതൃയജ്ഞം ച പൂതാത്മാ യജ്ഞകര്മപരായണഃ
ശുദ്ധഹൃദയവും യജ്ഞകർമങ്ങളിൽ നിരതനുമായവൻ ദേവതകൾക്കായും മനുഷ്യർക്കായും ഭൂതങ്ങൾക്കായും പിതാക്കന്മാർക്കായും യജ്ഞങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.
സ്വശാഖാധ്യയനം വിപ്ര ബ്രഹ്മയജ്ഞ ഇതി സ്മൃതഃ അഗ്നൌ ജുഹോതി യച്ചാന്നം ദേവയജ്ഞ ഇതി സ്മൃതഃ
സ്വന്തം ശാഖയിൽ വേദപഠനം നടത്തുന്നത് ബ്രഹ്മയജ്ഞം എന്നാണ് പറയുന്നത്, അഗ്നിയിൽ അന്നം അർപ്പിക്കുന്നത് ദേവയജ്ഞം എന്നാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സര്വേഷാമേവ ഭൂതാനാം ബലിദാനം വിധാനതഃ ഭൂതയജ്ഞ ഇതി പ്രോക്തോ ഭൂതിദഃ സര്വദേഹിനാമ്
എല്ലാ ജീവികൾക്കും വിധിപ്രകാരം അന്നം അർപ്പിക്കുന്നത് ഭൂതയജ്ഞം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; അതാണ് എല്ലാ ജീവികൾക്കും പോഷണം നൽകുന്നത്.
സദാരാന് സര്വതത്ത്വജ്ഞാന് ബ്രാഹ്മണാന് വേദപാരഗാന് പ്രണമ്യ തേഭ്യോ യദ്ദത്തമ് അന്നം മാനുഷ ഉച്യതേ
എപ്പോഴും ഭാര്യകളോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്ന, എല്ലാ തത്വങ്ങളും അറിയുന്ന, വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വിനയത്തോടെ അന്നം നൽകുന്നത് മനുഷ്യയജ്ഞം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
പിതൄന് ഉദ്ദിശ്യ യദ്ദത്തം പിതൃയജ്ഞഃ സ ഉച്യതേ ഏവം പഞ്ച മഹായജ്ഞാന് കുര്യാത് സര്വാര്ഥസിദ്ധയേ
പിതാക്കന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് അർപ്പിക്കുന്നതെന്തും പിതൃയജ്ഞം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ഇങ്ങനെ ഈ അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടാൻ നിർവഹിക്കണം.
സര്വേഷാം ശൃണു യജ്ഞാനാം ബ്രഹ്മയജ്ഞഃ പരഃ സ്മൃതഃ ബ്രഹ്മയജ്ഞരതോ മര്ത്യോ ബ്രഹ്മലോകേ മഹീയതേ
എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലുമിടയിൽ ബ്രഹ്മയജ്ഞം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് കേൾക്കൂ. ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മയജ്ഞേന തുഷ്യന്തി സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ ബ്രഹ്മാ ച ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ ശങ്കരോ നീലലോഹിതഃ
ബ്രഹ്മയജ്ഞം കൊണ്ട് എല്ലാ ദേവതകളും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സന്തുഷ്ടരാകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും നീലകണ്ഠനായ ശംകരനും സന്തോഷിക്കുന്നു.
വേദാശ് ച പിതരഃ സര്വേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ ഗ്രാമാദ്ബഹിര്ഗതോ ഭൂത്വാ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മയജ്ഞവിത്
വേദങ്ങളും എല്ലാ പിതാക്കന്മാരും ഇതിൽ സംശയമില്ലാതെ സന്തോഷിക്കുന്നു; ഗ്രാമത്തിനകത്തോ പുറത്തോ എവിടെയായാലും ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം അറിയണം.
യാവത് ത്വദൃഷ്ടമ് അഭവദ് ഉടജാനാം ഛദം നരഃ പ്രാച്യാമുദീച്യാം ച തഥാ പ്രാഗുദീച്യാമഥാപി വാ
ഒരു മനുഷ്യൻക്ക് കാണാവുന്നത്ര ദൂരത്തുള്ള ഒറ്റമുറി വീടുകളുടെ തൂണുകളെ, കിഴക്കും വടക്കും വടക്കുകിഴക്കും മറ്റു ദിശകളിലുമുള്ളതെല്ലാം,
പുണ്യമാചമനം കുര്യാദ് ബ്രഹ്മയജ്ഞാര്ഥമേവ തത് പ്രീത്യര്ഥം ച ഋചാം വിപ്രാഃ ത്രിഃ പീത്വാ പ്ലാവ്യ പ്ലാവ്യ ച
ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിനായി ശുദ്ധമായ ആചമനം ചെയ്യണം; സന്തോഷത്തിനായി വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഋഗ്വേദം ഉച്ചരിച്ച് മൂന്നു പ്രാവശ്യം വെള്ളം കുടിച്ച് കഴുകുന്നു.
യജുഷാം പരിമൃജ്യൈവം ദ്വിഃ പ്രക്ഷാല്യ ച വാരിണാ പ്രീത്യര്ഥം സാമവേദാനാമ് ഉപസ്പൃശ്യ ച മൂര്ധനി
യജുര്വേദം ഉപയോഗിച്ച് മുഖം തുടച്ച്, വെള്ളംകൊണ്ട് രണ്ടുപ്രാവശ്യം കഴുകി, സന്തോഷത്തിനായി സാമവേദം തലയിൽ സ്പർശിക്കണം.
സ്പൃശേദഥര്വവേദാനാം നേത്രേ ചാങ്ഗിരസാം തഥാ നാസികേ ബ്രാഹ്മണോ ഽങ്ഗാനാം ക്ഷാല്യ ക്ഷാല്യ ച വാരിണാ
അഥർവ്വവേദവും ആംഗിരസഹൃദയങ്ങളും കണ്ണിൽ സ്പർശിക്കണം; മൂക്കും സ്പർശിച്ച് ബ്രാഹ്മണൻ ശരീരഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വെള്ളംകൊണ്ട് കഴുകണം.