തേജോ ദശഗുണേനൈവ ബാഹ്യതോ വായുനാ വൃതമ് വായുര്ദശഗുണേനൈവ ബാഹ്യതോ നഭസാ വൃതഃ
അഗ്നി അതിനേക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് വലുതായ വായുവാൽ പുറത്ത് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ, വായു അതിനേക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് വലുതായ ആകാശം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ആകാശേനാവൃതോ വായുര് അഹംകാരേണ ശബ്ദജഃ മഹതാ ശബ്ദഹേതുര്വൈ പ്രധാനേനാവൃതഃ സ്വയമ്
വായു ആകാശം കൊണ്ടും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശബ്ദം അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. മഹത്തത് ശബ്ദത്തിന് കാരണമാകുന്നു; അതും പ്രധാനം കൊണ്ടാണ് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
സപ്താണ്ഡാവരണാന്യാഹുസ് തസ്യാത്മാ കമലാസനഃ കോടികോടിയുതാന്യത്ര ചാണ്ഡാനി കഥിതാനി തു
ആ അണ്ടത്തിന് ഏഴ് ചുറ്റുമൂടലുകൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ ആത്മാവ് കമലാസനനാണ്. ഇവിടെ കോടിക്കണക്കിന് അണ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
തത്രതത്ര ചതുര്വക്ത്രാ ബ്രഹ്മാണോ ഹരയോ ഭവാഃ സൃഷ്ടാഃ പ്രധാനേന തദാ ലബ്ധ്വാ ശമ്ഭോസ്തു സംനിധിമ്
ഓരോ അണ്ടത്തിലും നാലുമുഖമുള്ള ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ഭവനും പ്രധാനം കൊണ്ടാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്; അപ്പോൾ അവർ ശംഭുവിന്റെ സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.
ലയശ്ചൈവ തഥാന്യോന്യമ് ആന്ദ്യന്തമ് ഇതി കീര്തിതമ് സര്ഗസ്യ പ്രതിസര്ഗസ്യ സ്ഥിതേഃ കര്താ മഹേശ്വരഃ
ഇങ്ങനെ അണ്ടത്തിന്റെ അവസാനം വരെ പരസ്പര സൃഷ്ടിയും ലയവും നടക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. മഹേശ്വരൻ സൃഷ്ടിക്കും നിലനില്പിനും ലയത്തിനും കാരണനാണ്.
സര്ഗേ ച രജസാ യുക്തഃ സത്ത്വസ്ഥഃ പ്രതിപാലനേ പ്രതിസര്ഗേ തമോദ്രിക്തഃ സ ഏവ ത്രിവിധഃ ക്രമാത്
സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അവൻ രജസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നിലനിൽക്കുമ്പോൾ സത്ത്വത്തിൽ; ലയത്തിൽ അവൻ തമസ്സിൽ അധികം നിലകൊള്ളുന്നു. ഇങ്ങനെ അവൻ മൂന്നു രൂപത്തിൽ ക്രമമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ആദികര്താ ച ഭൂതാനാം സംഹര്താ പരിപാലകഃ തസ്മാന്മഹേശ്വരോ ദേവോ ബ്രഹ്മണോ ഽധിപതിഃ ശിവഃ
അവൻ സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആദികർത്താവും സംഹാരകനും രക്ഷകനുമാണ്. അതുകൊണ്ട് മഹേശ്വരൻ, ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ അധിപതിയാണ്.
സദാശിവോ ഭവോ വിഷ്ണുര് ബ്രഹ്മാ സര്വാത്മകോ യതഃ ഏകദണ്ഡേ തഥാ ലോകാ ഇമേ കര്താ പിതാമഹഃ
സദാശിവൻ, ഭവൻ, വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാവ് — ഇവർ എല്ലാം അവന്റെ സർവ്വാത്മക രൂപങ്ങളാണ്. ഓരോ അണ്ടത്തിലും ലോകങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പിതാമഹൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രാകൃതഃ കഥിതസ്ത്വേഷ പുരുഷാധിഷ്ഠിതോ മയാ സര്ഗശ് ചാബുദ്ധിപൂര്വസ്തു ദ്വിജാഃ പ്രാഥമികഃ ശുഭഃ
ഇത് പ്രകൃതിസംബന്ധമായ സൃഷ്ടിയാണെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പുരുഷൻ അതിൽ അധിഷ്ഠിതനാണ്. ആദ്യമായുള്ള ഈ ശുഭമായ സൃഷ്ടി, ദ്വിജന്മാരേ, ആലോചനയില്ലാതെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
അഥ പ്രാഥമികസ്യേഹ യഃ കാലസ്തദഹഃ സ്മൃതമ് സര്ഗസ്യ താദൃശീ രാത്രിഃ പ്രാകൃതസ്യ സമാസതഃ
ഇപ്പോൾ, ഈ പ്രാഥമിക സൃഷ്ടിയുടെ കാലം ഒരു ദിവസം എന്നാണ് പറയുന്നത്. സൃഷ്ടിയുടെ രാത്രി അങ്ങനെ തന്നെ, സംക്ഷേപത്തിൽ പ്രകൃതിസംഹാരത്തിന്റെ രാത്രിയാണ്.
ദിവാ സൃഷ്ടിം വികുരുതേ രജന്യാം പ്രലയം വിഭുഃ ഔപചാരികമസ്യൈതദ് അഹോരാത്രം ന വിദ്യതേ
ദിവസത്തിൽ ഭഗവാൻ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു; രാത്രിയിൽ ലയം വരുത്തുന്നു. അവനു വേണ്ടി ഈ ദിവസം-രാത്രി എന്നത് ഉപമ മാത്രമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല.
ദിവാ വികൃതയഃ സര്വേ വികാരാ വിശ്വദേവതാഃ പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ തിഷ്ഠന്ത്യന്യേ മഹര്ഷയഃ
ദിവസത്തിൽ എല്ലാ രൂപങ്ങളും, സർവ്വദേവതകളും, ജീവികളുടെ അധിപന്മാരും, മഹർഷിമാരും നിലനിൽക്കുന്നു.
രാത്രൌ സര്വേ പ്രലീയന്തേ നിശാന്തേ സമ്ഭവന്തി ച അഹസ്തു തസ്യ വൈകല്പോ രാത്രിസ്താദൃഗ്വിധാ സ്മൃതാ
രാത്രിയിൽ ഇവയൊക്കെയും ലയിക്കുന്നു; രാത്രി കഴിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവന്റെ രാത്രി അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, ദിവസത്തിന്റെ വ്യത്യാസം പോലെ.
ചതുര്യുഗസഹസ്രാന്തേ മനവസ്തു ചതുര്ദശ ചത്വാരി തു സഹസ്രാണി വത്സരാണാം കൃതം ദ്വിജാഃ
നാലു യുഗങ്ങളുടെ ആയിരം ചക്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ പതിനാലു മനുമാരുണ്ട്. ദ്വിജന്മാരേ, നാലായിരം വർഷമാണ് കൃതയുഗം.
താവച്ഛതീ ച വൈ സംധ്യാ സംധ്യാംശശ് ച കൃതസ്യ തു ത്രിശതീ ദ്വിശതീ സംധ്യാ തഥാ ചൈകശതീ ക്രമാത്
കൃതയുഗത്തിന്റെ സംധ്യയും സംധ്യാംശവും ഓരോ നൂറു വർഷമാണ്. മറ്റു യുഗങ്ങളിൽ സംധ്യകൾ ക്രമമായി മൂവായിരം, രണ്ടായിരം, ഒരായിരം വർഷങ്ങളാണ്.
അംശകഃ ഷട്ശതം തസ്മാത് കൃതസംധ്യാംശകം വിനാ ത്രിദ്വ്യേകസാഹസ്രമിതോ വിനാ സംധ്യാംശകേന തു
അംശം ആറുനൂറാണ്, കൃതയുഗത്തിന്റെ സംധ്യാംശം ഒഴിവാക്കി. അതുപോലെ, മൂന്നു, രണ്ട്, ഒന്ന് ആയിരം വർഷങ്ങൾ സംധ്യാംശം ഒഴിച്ചാണ്.
ത്രേതാദ്വാപരതിഷ്യാണാം കൃതസ്യ കഥയാമി വഃ നിമേഷപഞ്ചദശകാ കാഷ്ഠാ സ്വസ്ഥസ്യ സുവ്രതാഃ
തൃതായുഗവും ദ്വാപരയുഗവും തിഷ്യയുഗവും കൃതയുഗവും സംബന്ധിച്ച കാലമാപ്തി ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയും, നല്ലവരേ. ഒരാൾക്ക് പതിനഞ്ചു കണ്ണിറുക്കങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു കഷ്ടം എന്നു healthy ആയവർക്കു പറയപ്പെടുന്നു.
മര്ത്യസ്യ ചാക്ഷ്ണോസ്തസ്യാശ് ച തതസ് ത്രിംശതികാ കലാ കലാത്രിംശതികോ വിപ്രാ മുഹൂര്ത ഇതി കല്പിതഃ
മനുഷ്യന്റെ കണ്ണിറുക്കത്തിൽ നിന്നുള്ള അത്തരം മുപ്പത് കഷ്ടങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു കലാ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതുപോലെ, ബ്രാഹ്മണരേ, മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്നാൽ ഒരു മുഹൂർത്തം എന്നു കണക്കാക്കുന്നു.
മുഹൂര്തപഞ്ചദശികാ രജനീ താദൃശം ത്വഹഃ പിത്ര്യേ രാത്ര്യഹനീ മാസഃ പ്രവിഭാഗസ്തയോഃ പുനഃ
പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ഒരു രാത്രി, അതുപോലെ ഒരു പകൽ; പിതൃകൾക്കു രാത്രി-പകൽ ചേർന്നാൽ ഒരു മാസം, അവയുടെ വിഭജനം വീണ്ടും വിശദീകരിക്കുന്നു.
കൃഷ്ണപക്ഷസ്ത്വഹസ്തേഷാം ശുക്ലഃ സ്വപ്നായ ശര്വരീ ത്രിംശദ്യേ മാനുഷാ മാസാഃ പിത്ര്യോ മാസസ്തു സ സ്മൃതഃ
അവർക്കു കൃഷ്ണപക്ഷം പകൽ, ശുക്ലപക്ഷം രാത്രി; മുപ്പത് മനുഷ്യ മാസങ്ങൾ ചേർന്നാൽ പിതൃകൾക്കു ഒരു മാസം എന്നു കണക്കാക്കുന്നു.
ശതാനി ത്രീണി മാസാനാം ഷഷ്ട്യാ ചാപ്യധികാനി വൈ പിത്ര്യഃ സംവത്സരോ ഹ്യേഷ മാനുഷേണ വിഭാവ്യതേ
മൂന്ന് നൂറ് മാസങ്ങൾക്കും അറുപത് കൂടി ചേർത്താൽ, അതാണ് പിതൃകളുടെ ഒരു സംവത്സരം എന്നു മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം പറയപ്പെടുന്നു.
മാനുഷേണൈവ മാനേന വര്ഷാണാം യച്ഛതം ഭവേത് പിതൄണാം ത്രീണി വര്ഷാണി സംഖ്യാതാനീഹ താനി വൈ
മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം, ഒരു നൂറ് വർഷം മനുഷ്യർക്കു തുല്യമായത് പിതൃകൾക്കു മൂന്നു വർഷം; ഇവിടെയാണവയെ ഇങ്ങനെ എണ്ണുന്നത്.
ദശ വൈ ദ്വ്യധികാ മാസാഃ പിതൃസംഖ്യേഹ സംസ്മൃതാ ലൌകികേനൈവ മാനേന അബ്ദോ യോ മാനുഷഃ സ്മൃതഃ
പതിനും രണ്ടും ചേർന്ന പന്ത്രണ്ട് മാസം, അതാണ് പിതൃകളുടെ സംവത്സരമായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു; ലോകത്തിലെ കണക്കുപ്രകാരം, അതാണ് മനുഷ്യരുടെ ഒരു വർഷം.
ഏതദ്ദിവ്യമഹോരാത്രമ് ഇതി ലൈങ്ഗേ ഽത്ര പഠ്യതേ ദിവ്യേ രാത്ര്യഹനീ വര്ഷം പ്രവിഭാഗസ്തയോഃ പുനഃ
ഇതിനെ ദൈവികമായ ദിവസം-രാത്രി എന്നു ലിംഗപുരാണത്തിൽ പറയുന്നു; ദൈവലോകത്ത്, രാത്രി-പകൽ ചേർന്നാൽ ഒരു സംവത്സരം, അതിന്റെ വിഭജനം വീണ്ടും വിശദീകരിക്കുന്നു.
അഹസ്തത്രോദഗയനം രാത്രിഃ സ്യാദ്ദക്ഷിണായനമ് ഏതേ രാത്ര്യഹനീ ദിവ്യേ പ്രസംഖ്യാതേ വിശേഷതഃ
അവിടെ, പകൽ ഉത്തരായണം, രാത്രി ദക്ഷിണായനം; ഈ ദൈവിക ദിവസം-രാത്രികൾ പ്രത്യേകമായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.
ത്രിംശദ്യാനി തു വര്ഷാണി ദിവ്യോ മാസസ്തു സ സ്മൃതഃ മാനുഷം തു ശതം വിപ്രാ ദിവ്യമാസാസ്ത്രയസ്തു തേ
മുപ്പത് വർഷം ചേർന്നാൽ ഒരു ദൈവിക മാസം; ബ്രാഹ്മണരേ, നൂറ് മനുഷ്യ വർഷം മൂന്നു ദൈവിക മാസം ആയി കണക്കാക്കുന്നു.
ദശ ചൈവ തഥാഹാനി ദിവ്യോ ഹ്യേഷ വിധിഃ സ്മൃതഃ ത്രീണി വര്ഷശതാന്യേവ ഷഷ്ടിവര്ഷാണി യാനി തു
പത്ത് ദിവസവും അതുപോലെ ദൈവിക നിയമമായി കണക്കാക്കുന്നു; മൂവായിരം വർഷവും അറുപത് വർഷവും അങ്ങനെ എണ്ണപ്പെടുന്നു.
ദിവ്യഃ സംവത്സരോ ഹ്യേഷ മാനുഷേണ പ്രകീര്തിതഃ ത്രീണി വര്ഷസഹസ്രാണി മാനുഷാണി പ്രമാണതഃ
ഈ ദൈവിക സംവത്സരം മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം പറയുന്നു; മൂവായിരം മനുഷ്യ വർഷമാണ് അതിന്റെ അളവ്.
ത്രിംശദന്യാനി വര്ഷാണി മതഃ സപ്തര്ഷിവത്സരഃ നവ യാനി സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം മാനുഷാണി തു
മറ്റൊരു മുപ്പത് വർഷം സപ്തർഷി സംവത്സരമായി കണക്കാക്കുന്നു; ഒപ്പം, ഒൻപതിനായിരം മനുഷ്യ വർഷം എണ്ണപ്പെടുന്നു.
അന്യാനി നവതീശ്ചൈവ ധ്രൌവഃ സംവത്സരസ്തു സഃ ഷട്ത്രിംശത്തു സഹസ്രാണി വര്ഷാണാം മാനുഷാണി തു
മറ്റൊരു തൊണ്ണൂറ് വർഷം ധ്രുവ സംവത്സരമായി വിളിക്കുന്നു; അത്തരം മുപ്പത്താറായിരം മനുഷ്യ വർഷം കണക്കാക്കുന്നു.