പ്രാണാഃ പ്രാണവതാം ജ്ഞേയാഃ സര്വഭൂതേഷ്വവസ്ഥിതാഃ അത്യുഗ്രസ്യ മഹത്ത്വസ്യ സാധുരാചരിതസ്യ ച
സകല ജീവികളിലും നിലനിൽക്കുന്ന ജീവശക്തികൾ, അത്യന്തം ഭയങ്കരനും മഹത്തായവനും സദാചാരമുള്ളവനും ഉള്ളവരുടെ ജീവശക്തികളാണ്.
പ്രാണാംസ്തസ്യ ദദൌ ഭൂയസ് ത്രിശൂലീ നീലലോഹിതഃ ലബ്ധ്വാസൂന് ഭഗവാന്ബ്രഹ്മ ദേവദേവമുമാപതിമ്
ത്രിശൂലധാരിയും നീലചുവപ്പും നിറമുള്ളവനും വീണ്ടും അവന് ജീവശക്തികൾ നൽകി; ജീവൻ തിരിച്ചു കിട്ടിയ ബ്രഹ്മാവ് ഉമാപതിയായ ദേവദേവനെ കണ്ടു.
പ്രണമ്യ സംസ്ഥിതോ ഽപശ്യദ് ഗായത്ര്യാ വിശ്വമീശ്വരമ് സര്വലോകമയം ദേവം ദൃഷ്ട്വാ സ്തുത്വാ പിതാമഹഃ
വന്ദനം ചെയ്ത് നിലകൊണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, ഗായത്രിയോടൊപ്പം വിശ്വനാഥനെ കണ്ടു; സകല ലോകങ്ങളിലും ഉള്ള ദൈവത്തെ കണ്ടു, ബ്രഹ്മാവ് അവനെ സ്തുതിച്ചു.
തതോ വിസ്മയമാപന്നഃ പ്രണിപത്യ മുഹുര്മുഹുഃ ഉവാച വചനം ശര്വം സദ്യാദിത്വം കഥം വിഭോ
പിന്നീട് അത്ഭുതംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ച്, ബ്രഹ്മാവ് ശർവനോടു ചോദിച്ചു: 'പ്രഭോ, നീ എങ്ങനെ ആദിയിൽ ഉദിച്ചു?'
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണോ ഭഗവാന് ഭവഃ ബ്രഹ്മരൂപീ പ്രബോധാര്ഥം ബ്രഹ്മാണം പ്രാഹ സസ്മിതമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭഗവാൻ ഭവൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, അവനെ ബോധിപ്പിക്കാൻ, സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ച് സംസാരിച്ചു.
ശ്വേതകല്പോ യദാ ഹ്യാസീദ് അഹമേവ തദാഭവമ് ശ്വേതോഷ്ണീഷഃ ശ്വേതമാല്യഃ ശ്വേതാംബരധരഃ സിതഃ
ശ്വേതയുഗം ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ ഞാൻ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു; വെളുത്ത കിരീടവും, വെളുത്ത മാലയും, വെളുത്ത വസ്ത്രവും ധരിച്ച്, വെളിച്ചം നിറഞ്ഞവനായി.
ശ്വേതാസ്ഥിഃ ശ്വേതരോമാ ച ശ്വേതാസൃക് ശ്വേതലോഹിതഃ തേന നാമ്നാ ച വിഖ്യാതഃ ശ്വേതകല്പസ്തദാ ഹ്യസൌ
വെളുത്ത അസ്ഥികളും, വെളുത്ത രോമവും, വെളുത്ത രക്തവും, വെളുത്ത ചുവപ്പും ഉള്ളവനായി; അതിനാൽ ആ കാലം 'ശ്വേതയുഗം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
മത്പ്രസൂതാ ച ദേവേശീ ശ്വേതാങ്ഗാ ശ്വേതലോഹിതാ ശ്വേതവര്ണാ തദാ ഹ്യാസീദ് ഗായത്രീ ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതാ
എന്നിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദേവീ, വെളുത്ത അംഗങ്ങളുള്ളവളും, വെളുത്ത ചുവപ്പുള്ളവളും, വെളുത്ത വർണ്ണമുള്ളവളും ആയിരുന്നു; അപ്പോൾ ഗായത്രി, ബ്രഹ്മ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.
തസ്മാദഹം ച ദേവേശ ത്വയാ ഗുഹ്യേന വൈ പുനഃ വിജ്ഞാതഃ സ്വേന തപസാ സദ്യോജാതത്വമാഗതഃ
അതുകൊണ്ട്, ദേവാദിദേവാ, നിന്റെ രഹസ്യമായ തപസ്സിലൂടെ, നീ വീണ്ടും എന്നെ തിരിച്ചറിയുകയും ഉടനെ സദ്യോജാതസ്വരൂപം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
സദ്യോജാതേതി ബ്രഹ്മൈതദ് ഗുഹ്യം ചൈതത്പ്രകീര്തിതമ് തസ്മാദ്ഗുഹ്യത്വമാപന്നം യേ വേത്സ്യന്തി ദ്വിജാതയഃ
'സദ്യോജാതൻ' എന്നതാണ് ആ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പേര്; ഇത് ഒരു രഹസ്യമാണ്; അതുകൊണ്ടു തന്നെ രഹസ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, അതറിയുന്ന ദ്വിജന്മാർ—
മത്സമീപം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് യദാ ചൈവ പുനസ്ത്വാസീല് ലോഹിതോ നാമ നാമതഃ
അവർ എനിക്ക് അടുത്ത് വരും, അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോകുന്നത് ദുഷ്കരമാണ്; വീണ്ടും നീ 'ലോഹിതൻ' എന്ന പേരിൽ ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ—
മത്കൃതേന ച വര്ണേന കല്പോ വൈ ലോഹിതഃ സ്മൃതഃ തദാ ലോഹിതമാംസാസ്ഥിലോഹിതക്ഷീരസംഭവാ
എന്റെ സൃഷ്ടിയായ വർണ്ണം കൊണ്ടു ആ കാലം 'ലോഹിതയുഗം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ചുവപ്പൻ മാംസം, അസ്ഥി, രക്തം ഉള്ള ജീവികൾ ജനിച്ചു.
ലോഹിതാക്ഷീ സ്തനവതീ ഗായത്രീ ഗൌഃ പ്രകീര്തിതാ തതോ ഽസ്യാ ലോഹിതത്വേന വര്ണസ്യ ച വിപര്യയാത്
ലോഹിതാക്ഷിയും പുഷ്ടസ്തനങ്ങളുമുള്ള ഗായത്രിയെ പശുവെന്നു വിളിക്കുന്നു. അവളുടെ ചുവപ്പും നിറത്തിന്റെ വ്യത്യാസവും കൊണ്ടാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.
വാമത്വാച്ചൈവ ദേവസ്യ വാമദേവത്വമാഗതഃ തത്രാപി ച മഹാസത്ത്വ ത്വയാഹം നിയതാത്മനാ
ദേവന്റെ ഇടതുഭാഗത്തായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് വാമദേവന് എന്ന പേര് വന്നത്. മഹാത്മാവേ, ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ നീ എന്നെ അവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
വിജ്ഞാതഃ സ്വേന യോഗേന തസ്മിന്വര്ണാന്തരേ സ്ഥിതഃ തതശ് ച വാമദേവേതി ഖ്യാതിം യാതോ ഽസ്മി ഭൂതലേ
നിന്റെ യോഗശക്തിയാല് നീ ആ മറ്റെനിറത്തിലുള്ള എന്നെ മനസ്സിലാക്കി. അതുകൊണ്ടാണ് ഭൂമിയില് എനിക്ക് വാമദേവന് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
യേ ചാപി വാമദേവ ത്വാം ജ്ഞാസ്യന്തീഹ ദ്വിജാതയഃ രുദ്രലോകം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ്
ഇവിടെ വാമദേവനായി നിന്നെ തിരിച്ചറിയുന്ന ദ്വിജന്മാര് രുദ്രന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകും, അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു വരിക വളരെ ദുഷ്ക്കരമാണ്.
യദാഹം പുനരേവേഹ പീതവര്ണോ യുഗക്രമാത് മത്കൃതേന ച നാമ്നാ വൈ പീതകല്പോ ഽഭവത്തദാ
യുഗക്രമപ്രകാരം ഞാൻ വീണ്ടും മഞ്ഞനിറത്തിൽ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ, എന്റെ പേരിൽ മഞ്ഞരൂപം സ്ഥാപിതമായി.
മത്പ്രസൂതാ ച ദേവേശീ പീതാങ്ഗീ പീതലോഹിതാ പീതവര്ണാ തദാ ഹ്യാസീദ് ഗായത്രീ ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതാ
എന്നിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദേവീ, മഞ്ഞയും ചുവപ്പും കലർന്ന ശരീരവളായ ഗായത്രി, അന്ന് ബ്രഹ്മ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
തത്രാപി ച മഹാസത്ത്വ യോഗയുക്തേന ചേതസാ യസ്മാദഹം തൈര്വിജ്ഞാതോ യോഗതത്പരമാനസൈഃ
അവിടെ മഹാത്മാവേ, യോഗത്തിൽ മനസ്സു ലയിപ്പിച്ചവരുടെ മനസ്സിലൂടെ അവർ എന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതുകൊണ്ടാണ്.
തത്ര തത്പുരുഷത്വേന വിജ്ഞാതോ ഽഹം ത്വയാ പുനഃ തസ്മാത്തത്പുരുഷത്വം വൈ മമൈതത്കനകാണ്ഡജ
അവിടെ നീ വീണ്ടും എന്നെ തത്പുരുഷനായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടാണ് കനകാണ്ഡാ, എനിക്ക് ഈ തത്പുരുഷത്വം ഉണ്ടായത്.
യേ മാം രുദ്രം ച രുദ്രാണീം ഗായത്രീം വേദമാതരമ് വേത്സ്യന്തി തപസാ യുക്താ വിമലാ ബ്രഹ്മസംഗതാഃ
തപസ്സിലൂടെ ശുദ്ധരായി ബ്രഹ്മയുമായി ഏകതയുള്ളവർ, എന്നെയും രുദ്രനെയും രുദ്രാണിയെയും ഗായത്രിയെയും വേദമാതാവിനെയും അറിയുന്നവർ,
രുദ്രലോകം ഗമിഷ്യന്തി പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ് യദാഹം പുനരേവാസം കൃഷ്ണവര്ണോ ഭയാനകഃ
അവർ രുദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോകും, അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു വരിക വളരെ ദുഷ്ക്കരമാണ്. ഞാൻ വീണ്ടും കറുത്തും ഭയാനകവുമായ രൂപത്തിൽ വന്നാൽ,
മത്കൃതേന ച വര്ണേന സംകല്പഃ കൃഷ്ണ ഉച്യതേ തത്രാഹം കാലസംകാശഃ കാലോ ലോകപ്രകാലകഃ
എന്റെ നിറം കൊണ്ടാണ് ആ സംകല്പം കറുത്തതെന്നു പറയുന്നത്. അവിടെ ഞാൻ കാലംപോലെയും ലോകങ്ങളെ അവസാനിപ്പിക്കുന്ന കാലനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
വിജ്ഞാതോ ഽഹം ത്വയാ ബ്രഹ്മന് ഘോരോ ഘോരപരാക്രമഃ മത്പ്രസൂതാ ച ഗായത്രീ കൃഷ്ണാങ്ഗീ കൃഷ്ണലോഹിതാ
ബ്രഹ്മനേ, നീ എന്നെ ഭയാനകനും ഭയങ്കരശക്തിയുള്ളവനുമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഗായത്രി കറുപ്പും ചുവപ്പും കലർന്ന ശരീരവളായിരുന്നു.
കൃഷ്ണരൂപാ ച ദേവേശ തദാസീദ്ബ്രഹ്മസംജ്ഞിതാ തസ്മാദ് ഘോരത്വമാപന്നം യേ മാം വേത്സ്യന്തി ഭൂതലേ
അവൾ കറുത്ത രൂപവും അപ്പോൾ ബ്രഹ്മ എന്ന പേരും നേടി. അതുകൊണ്ടാണ് ഭയാനകത്വം എനിക്ക് ലഭിച്ചത്. ഭൂമിയിൽ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നവർക്ക്,
തേഷാമഘോരഃ ശാന്തശ് ച ഭവിഷ്യാമ്യഹമവ്യയഃ പുനശ് ച വിശ്വരൂപത്വം യദാ ബ്രഹ്മന്മമാഭവത്
അവർക്കു ഞാൻ ഭയരഹിതനും ശാന്തനും അക്ഷയനുമാകും. ബ്രഹ്മനേ, ഞാൻ വീണ്ടും വിശ്വരൂപനായപ്പോൾ,
തദാപ്യഹം ത്വയാ ജ്ഞാതഃ പരമേണ സമാധിനാ വിശ്വരൂപാ ച സംവൃത്താ ഗായത്രീ ലോകധാരിണീ
അപ്പോൾ നീ പരമമായ ധ്യാനത്തിലൂടെ എന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഗായത്രി വിശ്വരൂപയായി ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്നവളായി.
തസ്മിന് വിശ്വത്വമ് ആപന്നം യേ മാം വേത്സ്യന്തി ഭൂതലേ തേഷാം ശിവശ് ച സൌമ്യശ് ച ഭവിഷ്യാമി സദൈവ ഹി
ഞാൻ വിശ്വത്വം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നവർക്ക് ഞാൻ എപ്പോഴും ശിവനും സൗമ്യനും ആയിരിക്കും.
യസ്മാച്ച വിശ്വരൂപോ വൈ കല്പോ ഽയം സമുദാഹൃതഃ വിശ്വരൂപാ തഥാ ചേയം സാവിത്രീ സമുദാഹൃതാ
ഈ രൂപം വിശ്വരൂപമാണെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടാണ് സാവിത്രിയും വിശ്വരൂപയെന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
സര്വരൂപാ തഥാ ചേമേ സംവൃത്താ മമ പുത്രകാഃ ചത്വാരസ്തേ മയാ ഖ്യാതാഃ പുത്ര വൈ ലോകസംമതാഃ
ഇവയെല്ലാം എന്റെ പുത്രന്മാരെ, ഈ നാലുപേരെയും ഞാൻ പേരിട്ടു വിളിച്ചു, അവർ ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തരായ എന്റെ പുത്രന്മാരാണ്.