ബ്രഹ്മാവ് വളരെ കാലം മുമ്പ് ഗോപരീക്ഷക എന്ന സ്ഥലത്തെ സ്ഥാപിച്ചു. അങ്ങ്, മനോഹരമുഖത്തേ ദേവി, കൈലാസം എന്ന ദിവ്യാധിവാസം ഇവിടെ കാണാൻ കഴിയുന്നു. ഗോപരീക്ഷകത്തിൽ വന്നവനും എന്നെ ഇവിടെ ദർശിച്ചവനും, മനുഷ്യൻ ദുർഭാഗ്യം അനുഭവിക്കാതെ, പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ഇത് കപിലതീരം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവാണ് ഈ പേരിട്ടത്. അതി വിശുദ്ധവും മഹാ തീർത്ഥവും, പശുക്കളുടെ പാൽകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ചതാണ്. ഇവിടെ ഞാൻ വൃഷധ്വജ എന്നായി അറിയപ്പെടുന്നു; ദേവി, ഞാൻ എന്റെ സാന്നിധ്യം ഇവിടെ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു, നീ എപ്പോഴും എന്നെ ദർശിക്കാറുണ്ട്. ബ്രഹ്മാവ് നിർമ്മിച്ച ഈ ശുഭജലങ്ങളും, കുളവും കാണുക; ദേവി, ഈ ദേശത്തിൽ എല്ലാ ദേവതകളും എന്നെ പൂജിച്ചു. "ശാന്തിയുടെ സ്ഥലത്തേക്ക് പോവുക" എന്ന് ബ്രഹ്മാവ് നിർദ്ദേശിച്ചപ്പോൾ, ശിവൻ ശാന്തനായി ഇവിടെ സ്ഥാപിതനായി. ബ്രഹ്മാവ് ശിവലിംഗം സമാഹരിച്ച് വീണ്ടും വിഷ്ണുവാണ് സ്ഥാപിച്ചത്. എന്നാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മനസ്സ് കുഴപ്പത്തിലായപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് വിഷ്ണുവിനെ ചോദിച്ചു: "ഞാൻ കൊണ്ടുവന്ന ഈ ലിംഗം നീ എന്തിനാണ് സ്ഥാപിച്ചത്?" വിഷ്ണു, ക്രോധത്തോടു മുഖം, ബ്രഹ്മാവിനോട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "ദേവതകളിൽ രുദ്രനോടുള്ള എന്റെ ഭക്തി അതികം ഉന്നതമാണ്; ഈ ലിംഗം ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചതാണ്, അതിന് നിന്റെ പേരും ഉണ്ടായിരിക്കും." "ഹിരണ്യഗർഭൻ എന്ന നിലയിൽ ഞാൻ ഇവിടെ സ്ഥാപിതനാണ്; ഈ ദേവതകളുടെ പ്രഭുവിനെ ദർശിക്കുന്നവർ എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കും." വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവ്, ഉത്തമ ഭക്തിയോടെ, ശിവലിംഗം ശരിയായ ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ സ്വർലിനേശ്വരനായി ഞാൻ തന്നെ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ എവിടെയും വീണ്ടും ജനിക്കില്ല. അതാണ് അവന്റെ ഏകമാർഗ്ഗം; യോഗികൾക്കും അതാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ സ്ഥലത്തും, ദേവതകൾക്ക് ഭീഷണിയായിരുന്ന ദാനവനെ ഞാൻ നശിപ്പിച്ചു. വ്യാഘ്രരൂപം സ്വീകരിച്ച ആ അഹങ്കാരിയായ ശക്തിയുള്ള ദാനവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ഞാൻ എപ്പോഴും ഇവിടെ വ്യാഘ്രേശ്വരനായി സ്ഥാപിതനാണ്. ഈ വ്യാഘ്രരൂപ ദേവനെ ദർശിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും ദുർഭാഗ്യത്തിൽ വീഴില്ല. ഉത്പലയും വിദലയും എന്ന രണ്ട് ദാനവരെ ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പ് കൊല്ലുകയുണ്ടായി. ആ അഹങ്കാരികൾ, സ്ത്രീകളെ കൊല്ലുന്നവരായിരുന്നവർ, നീ യുദ്ധത്തിൽ കൊലപ്പെടുത്തി; അവരെ അവഹേളിച്ച്, ഒരു പന്ത് രൂപത്തിൽ ഈ ശരീരം ഇവിടെ സ്വീകരിച്ചു. ആദ്യം ഞാൻ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഇവിടെ വന്നു, പിന്നീട് പോയി; അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഇത് പ്രധാനം, എന്റെ ദിവ്യദർശനം. ദേവതകൾ ഈ ലിംഗങ്ങൾ ചുറ്റും സ്ഥാപിച്ചു; അവയെ ദർശിച്ചാൽ, ദൃഢമായ മനുഷ്യൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ഗണനായി മാറുന്നു. മുമ്പ്, നിന്റെ പിതാവായ ഹിമവത്പർവതരാജൻ, എന്റെ പ്രിയവും ഉപകാരപ്രദവുമായ സ്ഥലത്തെ അറിയുകയും ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. അത് ശൈലേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിനെ ഭക്തിയോടെ കാണുക; ദേവി, ഇതു ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ പോകില്ല. ഈ നദി, ദേവി, വരുണാ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതി വിശുദ്ധയും പാപനാശിനിയുമാണ്. ഈ പ്രദേശത്തെ അലങ്കരിച്ച്, ജാഹ്നവിയുമായി ചേർന്നു. സംഗമത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഉത്തമ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു; അതു ലോകത്ത് സംഗമേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിനെ ദർശിക്കണം. ദൈവിക നദികളുടെ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സംഗമേശ്വരനെ പൂജിക്കുന്ന ശുദ്ധനായ മനുഷ്യൻ, വീണ്ടും ജനനത്തിൽ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. ഈ പ്രദേശം ഞാൻ മഹാതീർത്ഥമായി കരുതുന്നു; യോഗികൾക്ക് ഉത്തമവാസസ്ഥലമാണ്. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ നടുവിൽ ഞാൻ തന്നെ പ്രധാനം ആയി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇത് മധ്യമേശ്വരൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ദേവതകളും ദാനവരും അതിനെ അങ്ങ് വിളിക്കുന്നു. സിദ്ധന്മാർക്കും എന്റെ വ്രതങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവർക്കും ആ വാസസ്ഥലമാണ്. മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന യോഗികൾ, ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ മനസ്സു ആനന്ദിക്കുന്നവർ, ഈ മധ്യമേശാനനെ ദർശിച്ചാൽ, ജനനത്തിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. ഈ ലിംഗം ശുക്രൻ, ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രൻ, സ്ഥാപിച്ചു; ശുക്രേശ്വരൻ എന്ന പേരിൽ, സിദ്ധരും അമരരും പൂജിക്കുന്നു. ഇതിനെ ദർശിച്ചാൽ, ശുദ്ധനായവൻ ഉടനെ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു; മരിച്ചതിനു ശേഷം, വീണ്ടും സംസാരത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല. ദേവകണ്ടക എന്ന ദാനവൻ, മുമ്പ് കുരുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു വരം ലഭിച്ചു, ഗോമായു, ബന്ധനത്തെ ഭയപ്പെട്ടു. ഹിമവതിന്റെ പുത്രിയായ ഞാൻ, ജംബുകേശ്വരൻ എന്ന രൂപത്തിൽ അവനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു; അതുകൊണ്ടു തന്നെ, ഞാൻ ലോകത്ത് പ്രശസ്തനാണ്, ദേവതകളും ദാനവരും പൂജിക്കുന്നു. ഈ ദേവതകളുടെ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചാലും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും; ശുക്രനെ തലവനാക്കി, ഗ്രഹങ്ങൾ ഇവയെ സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പുണ്യ ലിംഗങ്ങളെ ദർശിക്കൂ, അവ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; ഈ ദേവി, ഈ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ എന്റെ വാസസ്ഥലങ്ങളാണ്. ഞാൻ എന്റെ പ്രദേശത്തെ ഇവയെ വിവരിച്ചു; ഇനി മറ്റൊരു രഹസ്യം കേൾക്കൂ: ഈ പ്രദേശം നാലു ക്രോശം എല്ലാ ദിശകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവി, അതിന്റെ അളവ് ഒരു യോജനമാണ്; മരണസമയത്ത് അതു അമരത്വം നൽകുന്നു. ഞാൻ മഹാപർവതത്തിൽ, കൂടാതെ കെദാരത്തിൽ, സ്ഥാപിതനാണ്. ഇതിനെ ദർശിച്ചാൽ, ഗണനായി മാറുന്നു; ഇവിടെ മോക്ഷം നേടുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന് ഗാണപത്യ സ്ഥിതിയിലേക്കു പോകുന്നു; അതാണ് ഉന്നത മോക്ഷം. അതുകൊണ്ട്, മനോഹരമുഖത്തേ ദേവി, മഹാലയം, കെദാരം, മധ്യമം എന്നിവിടങ്ങളിൽ, ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ പ്രദേശം അവിമുക്തം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കെദാരം, നടുവിലുള്ള പ്രദേശം, മഹാലയം എന്ന സ്ഥലം—ഇവയെല്ലാം എന്റെ ഭൂമിയിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളാണ്, എന്നാൽ അതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതം ഈ സ്ഥലം തന്നെയാണ്. ഈ ലോകങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ഈ പ്രദേശം ശുഭമാണ്; ഞാൻ ഇതിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല, അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവിമുക്തം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവിമുക്തേശ്വരൻ എന്ന എന്റെ ലിംഗം ഇവിടെ ദർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ ഉടനെ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി സംസാരബന്ധത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടുന്നു. ശൈലേശൻ, സംഗമേശൻ, സ്വർലിനൻ, മധ്യമേശ്വരൻ, ഹിരണ്യഗർഭൻ, ഈശാനൻ, ഗോപരീക്ഷ, വൃഷഭധ്വജൻ—ഇവയെല്ലാം ദേവതകളാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട എന്റെ വിശുദ്ധ ലിംഗങ്ങൾ ആണ്.