സര്ഗ്ഗത്തിന്റെ ചക്രം, അതിലെ ഗുണങ്ങളുടെ മാനസിക സ്വഭാവങ്ങള്, അതിന്റെ മുറിക്കല്, വെട്ടല്, ബന്ധനം, രൂപാന്തരങ്ങള് — ഈ ചക്രത്തിന്റെ അനുഭവം ഒരാള് തിരിച്ചറിയുന്നു. എല്ലാ ജീവികള്ക്കും ശാന്തി പ്രാപിക്കുകയും, മരണകാലത്തെ ജയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്, അഹങ്കാരത്തില് നിന്നുള്ള പരമ പ്രജാപത്യ ശക്തി എന്നാണ് പറയുന്നത്. ലോകം കാരണം ഇല്ലാതെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ ദയ, ലയനം, അധികാരം, ലോകീയ പ്രവൃത്തിയുടെ ആരംഭം — ഇവയും അതോടൊപ്പം ഉണ്ട്. ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വ്യത്യസ്തതയും, സൃഷ്ടിയുടെ പ്രത്യേകതയും, സാംസാരിക ചക്രത്തില് കര്ത്തൃത്വം വഹിക്കുന്നതും, പരമ ബ്രഹ്മ ശക്തി തന്നെയാണ്. ഇങ്ങനെ ഈ സാരഭൂതം, പ്രധാനമായ വൈഷ്ണവ അവസ്ഥ, പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ ഗുണങ്ങള് ബ്രഹ്മാവിന് അറിയാവുന്നതാണ്, മറ്റുള്ളവര്ക്ക് അറിയാനാവില്ല. അതുപോലെ, പരമ ശൈവ ശക്തി ഉണ്ട്, പക്ഷേ വിഷ്ണുവിന് അതിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാനാവില്ല; ശിവന്റെ ശുദ്ധവും അനന്തവുമായ ഗുണങ്ങള് ആരാണ് അറിയുന്നത്? സൃഷ്ടിക്ക് ശേഷം വരുന്ന എല്ലാ സിദ്ധികളും തടസ്സങ്ങളും, അത്യധികമായ പ്രയാസത്തോടെ, പരമ വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കേണ്ടതാണ്. ഇന്ദ്രിയ വസ്തുക്കളിലും ഭീഷണികളിലും യഥാര്ത്ഥ മഹത്വം ഇല്ലെന്ന് അറിയുന്നവന് എല്ലാ വസ്തുക്കളും അനാസക്തിയോടെ ഉപേക്ഷിക്കണം; അങ്ങനെ ഒരാള് വൈരാഗ്യവാന് എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയില് ആഗ്രഹമില്ലായ്മ ഗുണങ്ങളില് നിന്ന് വൈരാഗ്യം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ മാത്രമേ സിദ്ധികളും തടസ്സങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കാവൂ. ബ്രഹ്മലോകം വരെ ഉള്ള എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കണം; എല്ലാം നിയന്ത്രിച്ച്, ഉപേക്ഷിച്ചാല് മഹാദേവന് പ്രസന്നനാകും. ഭഗവാന് പ്രസന്നനാകുമ്പോള് ശുദ്ധമായ മോക്ഷം പരമ വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കില് ദയയോ ലീലയോ വേണ്ടി, ജ്ഞാനി ലോകത്ത് തുടരാം. നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നവനും ഇങ്ങനെ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു; ചിലപ്പോള് ഭൂമിയെ വിട്ട് ആകാശത്തില് തിളക്കത്തോടെ കളിക്കുന്നു. ചിലപ്പോള് വേദങ്ങള് അതിന്റെ സൂക്ഷ്മ അര്ത്ഥം സംക്ഷിപ്തമായി ഉച്ചരിക്കുന്നു; ആ അര്ത്ഥം കൊണ്ടും കാവ്യങ്ങള് രചിക്കുന്നു. ചിലപ്പോള് ഗദ്യ Thousands of compositions; he also attains knowledge of the cries of groups of animals and birds. Brahma മുതല് അചല ജീവികള് വരെ, എല്ലാം അവന് കൈയിലെ നെല്ലിക്ക പോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു; ഇതില് കൂടുതല് പറയേണ്ടതില്ല, ആയിരക്കണക്കിന് ജ്ഞാനങ്ങള് അവനുണ്ട്. ഏറ്റവും നല്ല സന്യാസികളേ, ആ മഹാജ്ഞാനിയില് ശുദ്ധവും സ്ഥിരവുമായ ജ്ഞാനം മാത്രം അഭ്യാസത്തിലൂടെ ഉരുവാകുന്നു. യോഗജ്ഞാനി എല്ലാ പ്രകാശ രൂപങ്ങളും, എല്ലാ വസ്തുക്കളും, അനന്തമായ ദൈവിക രൂപങ്ങളും, ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യ വാഹനങ്ങളും കാണുന്നു. അവന് ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്ര, യമ, അഗ്നി, വരുണന്, ഗ്രഹങ്ങള്, നക്ഷത്രങ്ങള്, ആയിരക്കണക്കിന് ലോകങ്ങള് എന്നിവയെ കാണുന്നു. ധ്യാനത്തില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവന് താഴെയുള്ള ലോകങ്ങളില് വസിക്കുന്നവരെ കാണുന്നു; സ്വജ്ഞാനത്തിന്റെ ദീപം കൊണ്ടും അചഞ്ചലത കൊണ്ടും അവരെ തിരിച്ചറിയുന്നു. ആത്മാവിന്റെ പാത്രം ദയയുടെ അമൃതം കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, അതിന്റെ അന്ധകാരത്തെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആളില് ഭഗവാനെ കാണുന്നു. അവന്റെ ദയയിലൂടെ ധര്മ്മം, ഐശ്വര്യം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, മോക്ഷം എന്നിവ ഉദിക്കുന്നു; ഇതില് കൂടുതല് അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല. പതിനായിരക്കണക്കിന് വര്ഷങ്ങള് കൂടി, ഇതിന്റെ പൂര്ണ്ണതയുള്ള വിവരണം സാധ്യമല്ല; അതുകൊണ്ട്, ഏറ്റവും നല്ല സന്യാസികളേ, പാശുപത യോഗത്തില് സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളണം. ദ്വിജന്മാരില് ഏറ്റവും നല്ലവന്, ധര്മ്മജ്ഞരായ, സ്വയം നിയന്ത്രിതരായ, ഗുണമുള്ളവരും, ഗുരുക്കന്മാരും, ശിവസ്വഭാവമുള്ളവരും — ദയയുള്ളവരും, സന്യാസികളുമാണ്. അനാസക്തരായ, ജ്ഞാനികളായ, സ്വയം നിയന്ത്രിതരായ, ദാനശീലിയായ, സത്യവാനായ, ലോഭമില്ലാത്തവരും, യോഗത്തില് ഏകീകരിച്ചവരും, വേദ-സ്മൃതികളില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും — ഇവര് മഹേശ്വരന് വേദ-സ്മൃതിക്കുള്ള വിരോധമില്ലാതെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നവരില് പ്രസന്നനാകുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്ക് സ്ഥാപിതമാകുന്നു, അവസാനം അവര് അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മയുമായി ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, പുണ്യവാന്മാര് പത്ത് ഗുണങ്ങളും എട്ടു ഉപായങ്ങളും ഉള്ളവരെ സത്പുരുഷന്മാര് എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവര് neither become angry nor delighted; സ്വയം നിയന്ത്രിതരായവരെ സാധാരണയും പ്രത്യേകവുമായ സമ്പത്തുകളില് ഓര്മ്മിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മണര്, ക്ഷത്രിയര്, വൈശ്യര് ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവരെ ദ്വിജന്മാര് എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ജാതി-ആശ്രമധര്മ്മങ്ങളില് സ്ഥിരതയുള്ളവര് സ്വര്ഗ്ഗാദി സുഖങ്ങള് നല്കുന്നവരാണ്. വേദ-സ്മൃതികളിലൂടെ ധര്മ്മം അറിയുന്നവന് ധര്മ്മജ്ഞന്; വിദ്യാവ്യവസായത്തിലൂടെ, പുണ്യശിഷ്യന് ഗുരുവിന് ഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. കര്മ്മനിര്വഹണത്തിലൂടെ ഗൃഹസ്ഥന് പുണ്യവാനാണ്; വനവാസത്തില് തപസ്സ് പൂര്ത്തിയാക്കുന്നവന് പുണ്യവാനായി ഓര്മ്മിക്കുന്നു. യോഗത്തില് നിയന്ത്രണം പ്രാപിക്കുന്ന സന്യാസി, അതിലൂടെ പുണ്യവാനായി ഓര്മ്മിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ, ആശ്രമധര്മ്മം പൂര്ത്തീകരിച്ചവരെ പുണ്യവാന്മാര് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഗൃഹസ്ഥന്, ശിഷ്യന്, വനവാസി, സന്യാസി — ഇവിടെയാണ് ധര്മ്മവും അധര്മ്മവും സംസാരിക്കുന്നത്; ഈ രണ്ട് പദങ്ങള് കര്മ്മത്തില് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. കൗശലമുള്ള കര്മ്മം ധര്മ്മം, അകൗശലമുള്ളത് അധര്മ്മം; പോഷണത്തിന് വേണ്ടി 'ധര്മ്മം' എന്ന മഹാവാക്ക് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പോഷണവും മഹത്വവും ഇല്ലാത്തത് അധര്മ്മം; അധ്യാപകര് ഇവിടെ ധര്മ്മം പ്രാപിക്കാൻ മാര്ഗ്ഗം പഠിപ്പിക്കുന്നു. അധര്മ്മം, ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഫലങ്ങള് നല്കുന്നവന്, അധ്യാപകര് പഠിപ്പിക്കുന്നു; മുതിര്ന്നവര് neither greedy nor fickle, സ്വയം നിയന്ത്രിതരായ, വഞ്ചനമില്ലാത്തവരാണ്. അവരെ നേരായ, ശീലമുള്ള, സത്യവാന്മാര് എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അവര് സ്വയം ആചരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരെ ആചാരത്തില് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം സമാഹരിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അവന് ഗുരു എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; കേട്ടത് 'ശ്രൗതം', ഓര്മ്മിച്ചത് 'സ്മാര്ത്തം' എന്ന് അറിയണം. വേദം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള യജ്ഞം 'ശ്രൗതം' എന്നാണ്; സ്മാര്ത്തം ജാതിയും ആശ്രമവും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്; യോജിച്ച അര്ത്ഥം കണ്ടാല് ചോദിക്കുമ്പോള് മറയ്ക്കാത്തവന് — അവന് ഗുരു. കണ്ടതുപോലെ പറയുന്നത്, ലിംഗത്തില് സത്യം ഉച്ചരിക്കുന്നു; അതുപോലെ, ബ്രഹ്മചര്യവും, മൗനവും, ഉപവാസവും. ഇങ്ങനെ ഈ ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങള് അനുസരിച്ച് സ്നേഹവും ദയയും, ജ്ഞാനവും, വൈരാഗ്യവും, ധര്മ്മവും, അധര്മ്മവും, ഗുരുവിന്റെ സത്യവും, ജീവിതത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളും, ആചാരങ്ങളും, മഹത്വവും, യോഗവും, ആത്മജ്ഞാനവും, ഭഗവാന്റെ ദയയും, എല്ലാം പരമമായ ശാന്തിയും മോക്ഷവും നല്കുന്നു.