പ്രിയനായവളേ, ആരെ ആരാണ് കൊല്ലുന്നത്? ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തന്നെ കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കുകയാണ്. മനുഷ്യര് സ്വയം സമ്പാദിച്ച പാപഫലങ്ങള് മൂലം വലിയ ദുഃഖങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നു. കോപം എന്നത് പ്രശസ്തിയും തപസ്സിന്റെ ഫലവും നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അകൃത്യങ്ങളൊന്നും ചെയ്തിട്ടില്ലാത്ത ദുഃഖിതരായ റാക്ഷസന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതില് ഇനി മതിയാകട്ടെ. നിന്റെ യാഗം നിര്ത്തുക; ക്ഷമയാണ് സത്പുരുഷന്മാരുടെ സാരമെന്നു പറയപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ മഹർഷി വസിഷ്ഠന്റെ വചനങ്ങള് കേട്ടശേഷം, ശക്തേയന് തന്റെ യാഗം ഉടനടി നിര്ത്തി. മഹർഷികളില് ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠന് അതുകൊണ്ട് സന്തോഷം ലഭിച്ചു. അപ്പോഴാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ പുലസ്ത്യന് ആ യാഗസ്ഥലത്ത് എത്തിയത്. വസിഷ്ഠന് അവന് അര്ഘ്യം നല്കി, പുലസ്ത്യന് ആ സദസ്സില് ഇരുന്നു. പിന്നീട്, പുലസ്ത്യന് ഭക്തിയോടെ നില്ക്കുന്ന പരാശരനോടു പറഞ്ഞു: "നിന്റെ ഗുരുവിന്റെ വചനങ്ങള് കേട്ടുകൊണ്ട് നീ വലിയ വൈരത്തിന്റെ ഇടയിലും ക്ഷമയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാല് നീ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും അറിയും; എന്റെ വംശത്തിന്ന് ഒരിക്കലും അന്ത്യം വരികയില്ല, കോപം കൊണ്ടും അതിനു അവസാനം വരില്ല. അതിനാല് മഹാനായവനേ, ഞാൻ നിന്നെ മറ്റൊരു മഹാവരമായി അനുഗ്രഹിക്കുന്നു: നീ പുരാണസംഹിതയുടെ കര്ത്താവാവും. കര്മ്മത്തില് ലീനനായാലും അല്ലാതിരുന്നാലും, ദേവതകളുടെ പരമാര്ഥം നീ യഥാര്ഥത്തില് ഗ്രഹിക്കും, കാരണം കര്മ്മത്തില് നിന്നുള്ള നിന്റെ മനസ്സ് ശുദ്ധമാണ്. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താല് നിന്റെ ബുദ്ധിയില് സംശയം ഇല്ലാതാകും." പിന്നീട് വസിഷ്ഠന് പറഞ്ഞു: "പുലസ്ത്യന് നിന്നോട് പറഞ്ഞതൊക്കെയും സത്യമായിത്തന്നെ സംഭവിക്കും." അതിനുശേഷം, പുലസ്ത്യനും വസിഷ്ഠനും നല്കിയ അനുഗ്രഹത്താല് പരാശരന് ആറു വിഭാഗങ്ങളായ വൈഷ്ണവപുരാണം രചിച്ചു. ആ പുരാണം ആറായിരം ശ്ലോകങ്ങള് അടങ്ങിയതും, വേദാര്ത്ഥവുമായി യുക്തമായതും, പുരാണങ്ങളില് നാലാമത്തേതും, അത്യന്തം പ്രസിദ്ധവുമായതുമാണ്. ഇങ്ങനെ ഞാന് വസിഷ്ഠന്മാരുടെ ഉത്ഭവവും ശക്തിയുടെ പുത്രനായ പരാശരന്റെ മഹത്വവും സങ്ക്ഷിപ്തമായി വിവരിച്ചു. രോമഹർഷണാ, വംശങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിയുന്നവരില് ശ്രേഷ്ഠനേ, ഇനി സൌരവംശവും ചന്ദ്രവംശവും കുറിച്ച് ഞാന് സങ്ക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു. അദിതിയും കശ്യപനും ചേര്ന്ന് ആദിത്യനെ പ്രസവിച്ചു. ആ ആദിത്യന് മൂന്നു ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു, പിന്നെ മറ്റൊരുത്തിയും. അവരുടെ പേരുകള് സഞ്ജ്ഞ, രാജ്ഞി, പ്രഭാ, ഛായാ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഇവരുടെ പുത്രന്മാരെ കുറിച്ച് ഞാന് പറയുന്നു. ത്വഷ്ടൃവിന്റെ പുത്രിയായ സഞ്ജ്ഞ, സൂര്യപുത്രനായ മനുവിനെ പ്രസവിച്ചു; അവന് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു. അവള് യമനും യമുനയെയും, രാജ്ഞിയായ രേവതിയെയും പ്രസവിച്ചു. പ്രഭാ, ആദിത്യനില് നിന്ന് പ്രഭാതനെ പ്രസവിച്ചു. സഞ്ജ്ഞ, തന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഛായയെ നിയോഗിച്ചു. ഛായ, ഭാസ്കരനില് നിന്ന് സാവര്ണിയെ പ്രസവിച്ചു. പിന്നീട് അവള് ക്രമത്തില് ശനിയെ, തപതിയെ, വിഷ്ടിയെ പ്രസവിച്ചു. ഛായ, തന്റെ സ്വന്തം മക്കളോടാണ് കൂടുതലായി സ്നേഹമുണ്ടായിരുന്നത്; മനു അതു ശ്രദ്ധിച്ചില്ല, പക്ഷേ യമന് അതില് കോപം തോന്നി. അവന് തന്റെ വലതുകാല് ഉയര്ത്തി ഛായയെ അടിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ദുഃഖിതയായ ഛായ, യമനെ ശപിച്ചു. ആ ശാപം മൂലം യമന്റെ ഒരു കാല് പുഴുവുകളും രക്തവും പുഴുവുകളും നിറഞ്ഞതായിപ്പോയി. ശേഷം, യമന് ഗോകര്ണ്ണത്തിലേക്ക് പോയി, നിരാഹാരമായി വായുവില് മാത്രം ജീവിച്ച്, ലക്ഷക്കണക്കിന് വര്ഷങ്ങള് മഹാദേവനെ ആരാധിച്ചു. ഭവന്റെ അനുഗ്രഹത്താല് അവന് ലോകപാലനിലവും പിതൃഭാവവും ശാപമോചനവും ലഭിച്ചു. ഇതെല്ലാം ത്രിശൂലധാരി ദേവാദിദേവന്റെ കൃപയാല് ആയിരുന്നു. മുന്പ്, ഭാനുവിന്റെ പാപരിഹാരമായ ഭാര്യ സഞ്ജ്ഞ, സൂര്യന്റെ ശക്തമായ ദാഹം സഹിക്കാനാവാതെ തന്റെ ശരീരത്തില് നിന്ന് ഛായയെ സൃഷ്ടിച്ചു. സഞ്ജ്ഞ, കുതിരയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, വടവ എന്ന പേരില് തപസ്സ് ചെയ്തു. കാലക്രമേന സൂര്യന്, കുതിരയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് വടവയായ ഛായയെ സമീപിച്ചു. അങ്ങനെ വടവയായ ത്വഷ്ടൃവിന്റെ പുത്രി സൂര്യനില് നിന്ന് അശ്വിനീദേവതകളെ പ്രസവിച്ചു; അവര് ദേവന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠരായ വൈദ്യന്മാരാണ്. പിന്നീട് സൂര്യന്, സഞ്ജ്ഞയുടെ പിതാവായ മഹാത്മാവിന്റെ കൃപയാല്, വിഷ്ണുവിന്റെ ഭയങ്കരമായ ചക്രം സൂര്യന്റെ ഭാസ്കരമണ്ഡലത്തില് നിന്ന് ഉദിച്ചുവന്നു. ഭഗവാന് ത്വഷ്ടൃ, രുദ്രന്റെ അനുഗ്രഹത്താല് സുപുണ്യമായ പ്രധാന ദൈവായുധമായ സുദര്ശനചക്രം നിര്മിച്ചു. അതു ഭഗവാന് കൃഷ്ണന് ലഭിച്ചു; അചക്രം പ്രളയാഗ്നിപോലെയാണ്. മനുവിന്റെ ആദ്യപുത്രന്മാര് ഒമ്പതുപേരാണ്; അവര് മനുവിനെപ്പോലെത്തന്നെ മഹാത്മാക്കളാണ്. അവരുടെ പേരുകള് ഇക്ഷ്വാകു, നഭഗ, ധൃഷ്ണു, ശര്യാതി, നരിഷ്യന്ത, നഭാഗ, അരിഷ്ട, കരൂഷ, പൃഷധ്ര എന്നാണ്. ഇവര് മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരായി ഓര്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവും മുതിര്ന്നതും ശ്രേഷ്ഠയുമായ ഇല, മുന്പ് പുരുഷത്വം പ്രാപിച്ചു; അവള് സുദ്യുമ്നനെന്ന പേരില് പ്രശസ്തയായി. മിത്രനും വരുണനും നല്കിയ അനുഗ്രഹത്താല് അവള് പുരുഷത്വം നേടി. പിന്നീട്, ഒരു കാടിലെത്തിയപ്പോള് മനുവിന്റെ പുത്രനായ സുദ്യുമ്നന് ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സ്ത്രീയായി മാറി; അതിലൂടെ ചന്ദ്രവംശത്തിന്റെ വര്ദ്ധനവു നടന്നു. ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ അശ്വമേധയാഗത്തില് ഇല കിംപുരുഷനായി; ആ നിലയില് അവളെ സുദ്യുമ്ന എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു മാസം പുരുഷനായി, അടുത്ത മാസം സ്ത്രീയായി, ഇല ബുദ്ധന്റെ (സോമപുത്രന്) ഗൃഹത്തില് വസിച്ചു. ബുദ്ധനെ സമീപിച്ച് അവള് സമാഗമം നടത്തി; അവരില് നിന്ന് ഐലനായ പുരൂരവസ് ജനിച്ചു. പുരൂരവസ്, ശിവഭക്തനും ചന്ദ്രവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനും ശക്തനുമായിരുന്നു. ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശവൃദ്ധിയെപ്പറ്റി പിന്നീട് വിശദമായി പറയും. ആ സുദ്യുമ്നന് മൂന്ന് പുത്രന്മാര് ഉണ്ടായിരുന്നു: ഉല്ക്കല, ഗയ, വിനതാശ്വ.