അഗ്നിയെ പുറത്തു നിന്ന് പത്തു മടങ്ങ് വലുതായ വായു ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു. ആ വായുവിനെ പുറത്തു നിന്ന് അതിലും പത്തു മടങ്ങ് വലുതായ ആകാശം പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വായുവിനെ ആകാശം ചുറ്റുന്നു; ശബ്ദം അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ആ മഹത്ത്വതത്വം, ശബ്ദത്തിന്റെ ഉറവിടമായത്, ആദിപ്രകൃതിയുടെ മറവിലാണ്. സപ്തവസ്ത്രങ്ങളാൽ പൊതിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതിന്റെ ആത്മാവ് പദ്മാസനസ്ഥനായവനാണ്. അങ്ങനെയുള്ള അനേകം കോടി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും, ഭവനും ആദിപ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്; അവരൊക്കെയും ശംഭുവിന്റെ സാന്നിധ്യം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അവസാനംവരെ സൃഷ്ടിയും ലയവും പരസ്പരം നടക്കുന്നു. ഈ സൃഷ്ടി, സംഹാരം, സംരക്ഷണം എന്നിവയുടെ കര്ത്താവാണ് മഹേശ്വരൻ. സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ അവൻ രാജസികത്വത്തിൽ, സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ സാത്വികത്വത്തിൽ, സംഹാരത്തിനിടെ താമസികത്വത്തിൽ പ്രധാനമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇങ്ങനെ, അവൻ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളിലും കൃത്യമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രാണികളുടെ ആദിസ്രഷ്ടാവും സംരക്ഷകനും സംഹാരകനുമാണ് മഹേശ്വരൻ, അതുകൊണ്ട് തന്നെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അധിപതിയാണ് ശിവൻ. സദാശിവൻ, ഭവൻ, വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാ ഇവരും അവനു തന്നെ സർവ്വവിഗ്രഹങ്ങളാണ്. ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും ലോകങ്ങൾ അങ്ങനെ തന്നെ ബ്രഹ്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സൃഷ്ടിയെ 'സ്വാഭാവിക സൃഷ്ടി' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; പുരുഷൻ അതിന്റെ അധിപതിയാണ്. ഈ ആദിസൃഷ്ടി സ്വതന്ത്രമായും, ആലോചനയില്ലാതെയും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ആദിസൃഷ്ടിയുടെ കാലം ഒരു 'ദിവസം' എന്ന് പറയുന്നു; അതിന്റെ രാത്രി, അതായത് സ്വാഭാവികപ്രലയം, അതുപോലെ തന്നെ 'രാത്രി' എന്നു സംക്ഷേപത്തിൽ പറയുന്നു. ദിവസത്തിൽ ഭഗവാൻ സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു; രാത്രിയിൽ ലയമുണ്ടാക്കുന്നു. എന്നാൽ, അവനു വേണ്ടി ഈ ദിവസം-രാത്രികൾ സാങ്കേതികമായവ മാത്രമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയ്ക്ക് അവകാശമില്ല. ദിവസം നടക്കുന്ന സകല രൂപങ്ങൾ, ദേവതകൾ, പ്രജാപതികൾ, മഹർഷികൾ എന്നിവ അന്നുവരെ നിലനിൽക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ ഇവയൊക്കെയും ലയിക്കുന്നു; അതിനുശേഷമുള്ള ദിവസാരംഭത്തിൽ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ രാത്രി അങ്ങനെ തന്നെ, ദിവസവും അതുപോലെ വ്യത്യസ്തമാണ്. നാലു യുഗങ്ങളുടെ ആയിരം ചക്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടാകും. കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷങ്ങളാണ്. കൃതയുഗത്തിന്റെ സംധ്യയും സംധ്യാംശവും ഓരോന്നും നൂറു വർഷമാണ്. മറ്റു യുഗങ്ങളിൽ സംധ്യകൾ യഥാക്രമം മൂന്നു നൂറ്, ഇരുനൂറ്, ഒരു നൂറ് വർഷങ്ങൾ ആണ്. കൃതയുഗം ഒഴികെയുള്ള സംധ്യാംശം ആറു നൂറ് വർഷമാണ്; അതിനാൽ, ട്രേത, ദ്വാപര, കലി യുഗങ്ങൾ യഥാക്രമം മൂന്നു, രണ്ടു, ഒരു ആയിരം വർഷങ്ങൾ ആണ്, സംധ്യാംശം ഒഴികെ. നന്മയുള്ളവരേ, ട്രേത, ദ്വാപര, തിഷ്യയുഗങ്ങൾക്കും കൃതയുഗത്തിനും സമയമാപനം ഞാൻ പറയുന്നു: ഒരു ആരോഗ്യമുള്ളവന്റെ കണ്ണ് പന്ത്രണ്ട് തവണ മടക്കുമ്പോൾ ഒരു കഷ്ടാ എന്നു പറയുന്നു. അത്തരത്തിലുള്ള മുപ്പത് കഷ്ടകൾ ഒരു കലാ; മുപ്പത് കലകൾ ഒരു മുഹൂർത്തം. പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ഒരു രാത്രിയും, അതുപോലെ ഒരു ദിവസവും. പിതൃകൾക്ക് ഒരു മാസം ഒരു രാത്രി-ദിവസം; അത് വീണ്ടും വിശദീകരിക്കുന്നു. അവർക്കു കൃഷ്ണപക്ഷം അവരുടെ ദിവസം, ശുക്ലപക്ഷം രാത്രി; മനുഷ്യരുടെ മുപ്പതു മാസങ്ങൾ പിതൃകൾക്ക് ഒരു മാസം. മൂന്നു നൂറ് മാസവും അറുപത് മാസവും ചേർന്ന് പിതൃവർഷം ആകുന്നു; മനുഷ്യരുടെ കണക്കുപ്രകാരം. നൂറു മനുഷ്യവർഷങ്ങൾ പിതൃകൾക്ക് മൂന്നു വർഷം; ഇവിടെയെല്ലാം അങ്ങനെ എണ്ണപ്പെടുന്നു. പന്ത്രണ്ട് മാസം ഒരു പിതൃവർഷം; ലോകത്തിൽ മനുഷ്യവർഷം അങ്ങനെ കണക്കാക്കുന്നു. ഇതിനെ ദൈവദിവസം-രാത്രി എന്നാണ് ലിംഗപുരാണത്തിൽ പറയുന്നത്. ദൈവലോകത്തിൽ ഒരു പൂർണ്ണവർഷം ഒരു ദിവസം-രാത്രിയാണ്; അതിന്റെ വിഭജനം വീണ്ടും വിശദീകരിക്കുന്നു. അവിടെ, ഉത്തരായണം ദിവസം, ദക്ഷിണായനം രാത്രി; ഈ ദൈവദിവസങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു. മുപ്പതു വർഷം ഒരു ദൈവമാസം; നൂറു മനുഷ്യവർഷം മൂന്നു ദൈവമാസം. പത്ത് ദിവസങ്ങൾ ദൈവനിയമം; മൂന്നു നൂറ് അമ്പതു വർഷം അങ്ങനെ എണ്ണപ്പെടുന്നു. ഈ ദൈവവർഷം മനുഷ്യരുടെ കണക്കിൽ മൂവായിരം വർഷം. മറ്റൊരു മുപ്പതു വർഷം സപ്തർഷിവർഷം; ഒമ്പതു ആയിരം മനുഷ്യവർഷം. മറ്റൊരു തൊണ്ണൂറു വർഷം ധ്രുവവർഷം; മുപ്പത്തി ആറായിരം മനുഷ്യവർഷം. നൂറു വർഷം ദൈവനിയമം; മൂന്നു ലക്ഷം മനുഷ്യവർഷം. അറുപതിനായിരം എണ്ണപ്പെടുന്നു; Thousand divine years എന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. ദൈവമാപനത്തിൽ യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കുന്നു; ആദ്യം കൃതയുഗം, പിന്നെ ട്രേതയുഗം. തുടർന്ന് ദ്വാപരയും കലിയും; യുഗങ്ങൾ അങ്ങനെ, മനുഷ്യമാപനത്തിൽ വർഷങ്ങൾ കണക്കാക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണ്യശ്രേഷ്ഠരേ, ദൈവമാപനത്തിൽ കൃതയുഗം പതിനാലു ലക്ഷം വർഷം. അതുപോലെ കൃതയുഗം നാല്പതു ആയിരം വർഷം; പിന്നെ പത്തു ആയിരം വർഷം നൂറു മടക്കി. ട്രേതയുഗം എൺപതു ആയിരം വർഷം; മനുഷ്യവർഷത്തിൽ ഏഴു ലക്ഷം വർഷം. ദ്വാപരയുഗം ഇരുപതു ആയിരം വർഷം; മൂന്ന് ലക്ഷം വർഷം. കലിയുഗം അറുപതു ആയിരം വർഷം; അങ്ങനെ, നാലു യുഗങ്ങൾ സംധ്യാംശം ഒഴികെ. സംധ്യാംശങ്ങൾ ഒഴികെ മൂവത്തി അറുപതു ലക്ഷം വർഷം; ഇവിടെ കണക്കാക്കുന്നത് നാല്പത്തി മൂന്നര ലക്ഷം വർഷം. ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഘടന, അതിന്റെ സൃഷ്ടി-ലയം, മഹേശ്വരന്റെ ത്രിഗുണാത്മകമായ പ്രവർത്തനം, വിവിധ യുഗങ്ങളുടെ കാലമാപനം, മനുഷ്യർ, പിതൃകൾ, ദേവതകൾ എന്നിവരുടെ കാലഗണന എന്നിവയെല്ലാം അനായാസം, പരമശുദ്ധമായി ഈ പുരാണത്തിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.