ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಶ್ಚಿತ್ತಬುದ್ಧ್ಯಹಙ್ಕಾರಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ತಥಾ ಸರ್ವಮಯಂ ಚೈವ ಆತ್ಮಸ್ಥಾ ಖ್ಯಾತಿರೇವ ಚ

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು, ಚಿತ್ತ, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸುವುದು, ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದು ಮತ್ತು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಇದೆ.

ಸಂಯೋಗ ಏವ ತ್ರಿವಿಧಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷ್ವೇವ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಪುನರಷ್ಟಗುಣಶ್ಚಾಪಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಷ್ವೇವ ವಿಧೀಯತೇ

ಸಂಯೋಗವು ಮೂರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಎಂಟು ಭಾಗಗಳ ವಿಭಾಗವೂ ಕೂಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಹ ಭಗವಾನ್ಪ್ರಭುಃ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಥಾಸ್ಯ ನಿಯಮಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಭಗವಂತನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೋ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ನಿಯಮ ಹೇಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಣಿಮಾದ್ಯಂ ತಥಾವ್ಯಕ್ತಂ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಸಮುದಾಹೃತಮ್

ಅಣಿಮಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತತ್ ತಸ್ಯ ಭವತಿ ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಯೋಗಿನಾಂ ಬಲಮ್ ಲಙ್ಘನಂ ಪ್ಲವನಂ ಲೋಕೇ ರೂಪಮಸ್ಯ ಸದಾ ಭವೇತ್

ಅದು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ಮೊದಲ ಶಕ್ತಿ; ಅವರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುವ, ದಾಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ—ಇದು ಅದರ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ವರೂಪ.

ಶೀಘ್ರತ್ವಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ದ್ವಿತೀಯಂ ತು ಪದಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮಹಿಮ್ನಾ ಚೈವ ವನ್ದಿತಮ್

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗಶೀಲತೆ ಎರಡನೇ ಹಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ಮಹಿಮೆಗಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಿತ್ವಂ ಚಾಪಿ ಲೋಕೇ ಽಸ್ಮಿಂಸ್ ತೃತೀಯೋ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಥೇಷ್ಟಗಮನಂ ಸ್ಮೃತಮ್

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವು ಮೂರನೇ ಯೋಗವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಕಾಮಾನ್ ವಿಷಯಾನ್ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ತಥಾಪ್ರತಿಹತಃ ಕ್ವಚಿತ್ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸುಖದುಃಖಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸುಖದುಃಖಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಈಶೋ ಭವತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಪ್ರವಿಭಾಗೇನ ಯೋಗವಿತ್ ವಶ್ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ಭೂತಾನಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ

ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಡೆಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಯೋಗವನ್ನು ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಅರಿತವನು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ವಶವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಇಚ್ಛಯಾ ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ಯತ್ರ ಕಾಮಾವಸಾಯಿತ್ವಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸಚರಾಚರೇ

ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ರೂಪಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಉಂಟಾಗದೆ ಇರಬಹುದು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಾದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶೋ ರಸೋ ಗನ್ಧೋ ರೂಪಂ ಚೈವ ಮನಸ್ ತಥಾ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಽಸ್ಯ ಚೇಚ್ಛಾತೋ ನ ಭವನ್ತಿ ಯಥೇಚ್ಛಯಾ

ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರುಚಿ, ವಾಸನೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು—ಇವು ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಉಂಟಾಗದೆ ಇರಬಹುದು.

ನ ಜಾಯತೇ ನ ಮ್ರಿಯತೇ ಛಿದ್ಯತೇ ನ ಚ ಭಿದ್ಯತೇ ನ ದಹ್ಯತೇ ನ ಮುಹ್ಯೇತ ಲೀಯತೇ ನ ಚ ಲಿಪ್ಯತೇ

ಅವನು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ಕತ್ತರಿಸಲಾರರು, ವಿಭಜಿಸಲಾರರು; ಅವನು ಸುಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಲಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ನ ಕ್ಷರತಿ ಖಿದ್ಯತೇ ನ ಕದಾಚನ ಕ್ರಿಯತೇ ವಾ ನ ಸರ್ವತ್ರ ತಥಾ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ನ ಚ

ಅವನು ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾರರು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವನು ಬದಲಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಅಗನ್ಧರಸರೂಪಸ್ತು ಅಸ್ಪರ್ಶಃ ಶಬ್ದವರ್ಜಿತಃ ಅವರ್ಣೋ ಹ್ಯಸ್ವರಶ್ ಚೈವ ಅಸವರ್ಣಸ್ತು ಕರ್ಹಿಚಿತ್

ಅವನಿಗೆ ವಾಸನೆ, ರುಚಿ, ರೂಪ ಇಲ್ಲ; ಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲ, ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ; ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲ, ಸ್ವರವಿಲ್ಲ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣವೂ ಇಲ್ಲ.

ಸ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ವಿಷಯಾಂಶ್ಚೈವ ವಿಷಯೈರ್ನ ಚ ಯುಜ್ಯತೇ ಅಣುತ್ವಾತ್ತು ಪರಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾದ್ ಅಪವರ್ಗಿಕಃ

ಅವನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಬಂಧನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮನಾದ ಅವನು ಪರಮನು; ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವದಿಂದ ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು.

ವ್ಯಾಪಕಸ್ತ್ವಪವರ್ಗಾಚ್ಚ ವ್ಯಾಪಕಾತ್ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ ಪುರುಷಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾವಾತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯೇ ಪರಮೇ ಸ್ಥಿತಃ

ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ವ್ಯಾಪಕನನ್ನು ಪುರುಷನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಣೋತ್ತರಮಥೈಶ್ವರ್ಯೇ ಸರ್ವತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಚ್ಯತೇ ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಚಾಪ್ರತೀಘಾತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಮನುತ್ತಮಮ್

ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ಅವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

ಅಪವರ್ಗಂ ತತೋ ಗಚ್ಛೇತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತತ್ಪರಮಂ ಪದಮ್ ಏವಂ ಪಾಶುಪತಂ ಯೋಗಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಾಃ

ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯೆಂಬ ಪರಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಸ್ವರ್ಗಾಪವರ್ಗಫಲದಂ ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯಕಾರಣಮ್ ಅಥವಾ ಗತವಿಜ್ಞಾನೋ ರಾಗಾತ್ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್

ಅದು ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಶಿವನೊಂದಿಗಿನ ಐಕ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ರಾಜಸಂ ತಾಮಸಂ ವಾಪಿ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಮುಚ್ಯತೇ ತಥಾ ಸುಕೃತಕರ್ಮಾ ತು ಫಲಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ಸಮಶ್ನುತೇ

ರಾಜಸ ಅಥವಾ ತಾಮಸ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಸತ್ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ಥಾನಾತ್ಪುನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮಾನುಷ್ಯಮುಪಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಸೌಖ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಶ್ವತಮ್ ಉತ್ತಮಮ್

ಅ ಆ ಸ್ಥಾನದ ನಂತರ, ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮತ್ತೆ ಮಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮ ಏವ ಹಿ ಸೇವೇತ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಹಿ ಪರಂ ಸುಖಮ್ ಪರಿಶ್ರಮೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಮಹತಾರ್ಥೇನ ವರ್ತತೇ

ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ಶ್ರಮವೂ ಇದರಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಭೂಯೋ ಮೃತ್ಯುವಶಂ ಯಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪರಂ ಸುಖಮ್ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನಸಂಯುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವಪರಾಯಣಃ

ಮತ್ತೆ ಮರಣದ ವಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಸುಖ. ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವನು.

ನ ತು ಚ್ಯಾವಯಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಮನ್ವನ್ತರಶತೈರಪಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಮ್

ನೂರಾರು ಮನ್ವಂತರಗಳಾದರೂ ಅವನನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲಾಗದು. ದಿವ್ಯ ಪುರುಷನಾದ ವಿಶ್ವನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಮುಖವಿರುವವನನ್ನು ಕಂಡು—

ವಿಶ್ವಪಾದಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ವಿಶ್ವೇಶಂ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಮ್ ವಿಶ್ವಗನ್ಧಂ ವಿಶ್ವಮಾಲ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾಂಬರಧರಂ ಪ್ರಭುಮ್

ವಿಶ್ವವೇ ಅವನ ಪಾದ, ತಲೆ, ಕಂಠ; ಅವನು ವಿಶ್ವನಾಥ, ವಿಶ್ವರೂಪಿ, ವಿಶ್ವಗಂಧ, ವಿಶ್ವಮಾಲಾಧಾರಿ, ವಿಶ್ವವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಪ್ರಭು.

ಗೋಭಿರ್ ಮಹೀಂ ಸಂಪತತೇ ಪತತ್ರಿಣೋ ನೈವಂ ಭೂಯೋ ಜನಯತ್ಯೇವಮೇವ ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮ್ ಅನುಶಾಸಿತಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಮಹತೋ ಮಹಾನ್ತಮ್

ಹಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪುರಾತನ ಕವಿ, ಅಧಿಪತಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತ ಮಹಾನ್.

ಯೋಗೇನ ಪಶ್ಯೇನ್ನ ಚ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪುನರ್ ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುರುಷಂ ರುಕ್ಮವರ್ಣಮ್ ಅಲಿಙ್ಗಿನಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಚೇತನಂ ಚ ನಿತ್ಯಂ ಸದಾ ಸರ್ವಗಂ ಸರ್ವಸಾರಮ್

ಯೋಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಪುರುಷನು, ಹೊಳೆಯುವ ವರ್ಣದವನು, ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದವನು, ಗುಣರಹಿತನು, ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪಿ, ಶಾಶ್ವತನು, ಸದಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಎಲ್ಲದರ ಸಾರವಾಗಿರುವವನು.

ಅಪಾಣಿಪಾದೋದರಪಾರ್ಶ್ವಜಿಹ್ವೋ ಹ್ಯತೀನ್ದ್ರಿಯೋ ವಾಪಿ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಏಕಃ

ಅವನಿಗೆ ಕೈ, ಕಾಲು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಅತೀತನು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು, ಒಬ್ಬನೇ ಇರುವವನು.

ಸ ವೇದ ಸರ್ವಂ ನ ಚ ಸರ್ವವೇದ್ಯಂ ತಮಾಹುರಗ್ರ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾನ್ತಮ್

ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಅವನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷ, ಮಹಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.