ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ತಸ್ಮಾತ್ಸದಾಭ್ಯಸೇಜ್ಜ್ಞಾನಂ ತನ್ನಿಷ್ಠಸ್ತತ್ಪರಾಯಣಃ ಜ್ಞಾನೇನೈಕೇನ ತೃಪ್ತಸ್ಯ ತ್ಯಕ್ತಸಂಗಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ

ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಬೇಕು, ಅದನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಬೇಕು. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ, ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಯೋಗಿಗೆ ಬೇರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ.

ಕರ್ತವ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾ ಅಸ್ತಿ ಚೇತ್ತತ್ತ್ವವಿನ್ನ ಚ ಇಹ ಲೋಕೇ ಪರೇ ಚಾಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯ ವೈ

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಅವನಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ; ಏನಾದರೂ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನಿಗಲ್ಲ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕಾದದು ಇಲ್ಲ.

ಜೀವನ್ಮುಕ್ತೋ ಯತಸ್ ತಸ್ಮಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸರತೋ ನಿತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವಾರ್ಥವಿತ್ ಸ್ವಯಮ್

ಅವನಿಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನು ನಿಜವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅವನು ಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಾನೇ ಅರಿತಿದ್ದಾನೆ.

ಕರ್ತವ್ಯಾಭ್ಯಾಸಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಜ್ಞಾನಮೇವಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಭಿಮಾನೀ ಯಸ್ ತ್ಯಕ್ತಕ್ರೋಧೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ

ಕರ್ತವ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಗರ್ವವಿರುವ, ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಅನ್ಯತ್ರ ರಮತೇ ಮೂಢಃ ಸೋ ಽಜ್ಞಾನೀ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ಸಂಸಾರಹೇತುರಜ್ಞಾನಂ ಸಂಸಾರಸ್ತನುಸಂಗ್ರಹಃ

ಮೂಢನು ಬೇರೆಡೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅವನು ಅಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅಜ್ಞಾನವೇ ಸಂಸಾರದ ಕಾರಣ, ಸಂಸಾರವೆಂದರೆ ದೇಹಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.

ಮೋಕ್ಷಹೇತುಸ್ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ಮುಕ್ತಃ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಅಜ್ಞಾನೇ ಸತಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಃ ಕ್ರೋಧಾದ್ಯಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ

ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನವೇ ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣ; ಮುಕ್ತನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಜ್ಞಾನ ಇದ್ದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೋಪಾದಿಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ.

ಕ್ರೋಧೋ ಹರ್ಷಸ್ ತಥಾ ಲೋಭೋ ಮೋಹೋ ದಮ್ಭೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ಹಿ ತೇಷಾಂ ಚ ತದ್ವಶಾತ್ತನುಸಂಗ್ರಹಃ

ಕೋಪ, ಸಂತೋಷ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ದಂಭ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ದೇಹಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಶರೀರೇ ಸತಿ ವೈ ಕ್ಲೇಶಃ ಸೋ ಽವಿದ್ಯಾಂ ಸಂತ್ಯಜೇದ್ಬುಧಃ ಅವಿದ್ಯಾಂ ವಿದ್ಯಯಾ ಹಿತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಸ್ಯೈವ ಚ ಯೋಗಿನಃ

ದೇಹ ಇರುವವರೆಗೆ ದುಃಖವಿದೆ; ಜ್ಞಾನಿಯು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯೋಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ರೋಧಾದ್ಯಾ ನಾಶಮಾಯಾನ್ತಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ಚ ವೈ ದ್ವಿಜಾಃ ತತ್ಕ್ಷಯಾಚ್ಚ ಶರೀರೇಣ ನ ಪುನಃ ಸಮ್ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ

ಕೋಪಾದಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ, ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮವೂ ಹಾಳಾಗುತ್ತವೆ, ದ್ವಿಜರೆ, ಅವುಗಳ ನಾಶದಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಸ ಏವ ಮುಕ್ತಃ ಸಂಸಾರಾದ್ ದುಃಖತ್ರಯವಿವರ್ಜಿತಃ ಏವಂ ಜ್ಞಾನಂ ವಿನಾ ನಾಸ್ತಿ ಧ್ಯಾನಂ ಧ್ಯಾತುರ್ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಾಃ

ಅವನೇ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಧ್ಯಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಧ್ಯಾನಿಸುವವನಿಗೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.

ಜ್ಞಾನಂ ಗುರೋರ್ಹಿ ಸಂಪರ್ಕಾನ್ ನ ವಾಚಾ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಚತುರ್ವ್ಯೂಹಮಿತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಧ್ಯಾತಾ ಧ್ಯಾನಂ ಸಮಭ್ಯಸೇತ್

ಜ್ಞಾನವು ಗುರುನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಮಾತಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಧ್ಯಾನಿಯು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಹಜಾಗನ್ತುಕಂ ಪಾಪಮ್ ಅಸ್ಥಿವಾಗುದ್ಭವಂ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿರ್ದಹತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶುಷ್ಕೇನ್ಧನಮ್ ಇವಾನಲಃ

ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಪಾಪ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬರುವ ಪಾಪ, ಎಲುಬು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಒಣಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಸುಡುವಂತೆ.

ಜ್ಞಾನಾತ್ಪರತರಂ ನಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಪಾಪವಿನಾಶನಮ್ ಅಭ್ಯಸೇಚ್ಚ ಸದಾ ಜ್ಞಾನಂ ಸರ್ವಸಂಗವಿವರ್ಜಿತಃ

ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಇಲ್ಲ. ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಜ್ಞಾನಿನಃ ಸರ್ವಪಾಪಾನಿ ಜೀರ್ಯನ್ತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ಕ್ರೀಡನ್ನಪಿ ನ ಲಿಪ್ಯೇತ ಪಾಪೈರ್ನಾನಾವಿಧೈರಪಿ

ಜ್ಞಾನಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯಾವ ವಿಧದ ಪಾಪವೂ ಅವನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದು.

ಜ್ಞಾನಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಧ್ಯಾನಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಾನಂ ಸಮಭ್ಯಸೇತ್ ಧ್ಯಾನಂ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮ್ ಆದೌ ಸವಿಷಯಂ ತಥಾ

ಹೆಗೆಯಂತೆ ಜ್ಞಾನ ಇದ್ದಂತೆ ಧ್ಯಾನವೂ ಇದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಧ್ಯಾನವು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಂತರ ವಿಷಯರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಷಟ್ಪ್ರಕಾರಂ ಸಮಭ್ಯಸ್ಯ ಚತುಃಷಡ್ದಶಭಿಸ್ ತಥಾ ತಥಾ ದ್ವಾದಶಧಾ ಚೈವ ಪುನಃ ಷೋಡಶಧಾ ಕ್ರಮಾತ್

ಆರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ನಂತರ ನಾಲ್ಕು, ಆರು, ಹತ್ತು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹದಿನಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ದ್ವಿಧಾಭ್ಯಸ್ಯ ಚ ಯೋಗೀನ್ದ್ರೋ ಮುಚ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ಶುದ್ಧಜಾಂಬೂನದಾಕಾರಂ ವಿಧೂಮಾಙ್ಗಾರಸನ್ನಿಭಮ್

ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಟುನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆ ರೂಪವು ಶುದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದ ಹಾಯಿದಂತೆ, ಧೂಮವಿಲ್ಲದ ಕೆಂಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಪೀತಂ ರಕ್ತಂ ಸಿತಂ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಟಿಕೋಟಿಸಮಪ್ರಭಮ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮರನ್ಧ್ರಸ್ಥಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಯತ್ನತಃ

ಅದು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ನ ಸಿತಂ ವಾಸಿತಂ ಪೀತಂ ನ ಸ್ಮರೇದ್ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ ಭವೇತ್ ಅಹಿಂಸಕಃ ಸತ್ಯವಾದೀ ಅಸ್ತೇಯೀ ಸರ್ವಯತ್ನತಃ

ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಬಿಳಿ, ಸುಗಂಧ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ಅವನು ಹಿಂಸೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಿಟ್ಟು, ಸತ್ಯವಂತರಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳವು ಮಾಡದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪರಿಗ್ರಹವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ದೃಢವ್ರತಃ ಸಂತುಷ್ಟಃ ಶೌಚಸಮ್ಪನ್ನಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿರತಃ ಸದಾ

ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ದೃಢವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ, ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸದಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು.

ಮದ್ರಕ್ತಶ್ಚಾಭ್ಯಸೇದ್ಧ್ಯಾನಂ ಗುರುಸಂಪರ್ಕಜಂ ಧ್ರುವಮ್ ನ ಬುಧ್ಯತಿ ತಥಾ ಧ್ಯಾತಾ ಸ್ಥಾಪ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ

ಗುರುವಿನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಅವನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನು ಜಾಗೃತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.

ನ ಚಾಭಿಮನ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಸಮನ್ತತಃ ನ ಘ್ರಾತಿ ನ ಶೃಣೋತ್ಯೇವ ಲೀನಃ ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಯಃ ಸ್ವಯಮ್

ಯೋಗಿ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ — ಅವನು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ನ ಚ ಸ್ಪರ್ಶಂ ವಿಜಾನಾತಿ ಸ ವೈ ಸಮರಸಃ ಸ್ಮೃತಃ ಪಾರ್ಥಿವೇ ಪಟಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾರಿತತ್ತ್ವೇ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್

ಅವನು ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ನೀರಿನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹರಿ ಸ್ವಯಂ.

ವಾಹ್ನೇಯೇ ಕಾಲರುದ್ರಾಖ್ಯೋ ವಾಯುತತ್ತ್ವೇ ಮಹೇಶ್ವರಃ ಸುಷಿರೇ ಸ ಶಿವಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕ್ರಮಾದೇವಂ ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್

ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಲರುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ವಾಯುತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹೇಶ್ವರ; ಸುಷಿರದಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಶಿವ — ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಕ್ಷಿತೌ ಶರ್ವಃ ಸ್ಮೃತೋ ದೇವೋ ಹ್ಯ್ ಅಪಾಂ ಭವ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ ರುದ್ರ ಏವ ತಥಾ ವಹ್ನೌ ಉಗ್ರೋ ವಾಯೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಶರ್ವ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಭವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಭೀಮಃ ಸುಷಿರನಾಕೇ ಽಸೌ ಭಾಸ್ಕರೇ ಮಣ್ಡಲೇ ಸ್ಥಿತಃ ಈಶಾನಃ ಸೋಮಬಿಮ್ಬೇ ಚ ಮಹಾದೇವ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ

ಅವನು ಸುಷಿರದಲ್ಲಿ ಭೀಮ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು; ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ, ಮಹಾದೇವ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಪುಂಸಾಂ ಪಶುಪತಿರ್ದೇವಶ್ ಚಾಷ್ಟಧಾಹಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಕಾಠಿನ್ಯಂ ಯತ್ತನೌ ಸರ್ವಂ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಪರಿಗೀಯತೇ

ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಪಶುಪತಿ ದೇವರು ಎಂಟು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಗಟ್ಟಿಯಾದವು ಭೂಮಿತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಪ್ಯಂ ದ್ರವಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವರ್ಣಾಖ್ಯೋ ವಹ್ನಿರುಚ್ಯತೇ ಯತ್ಸಂಚರತಿ ತದ್ವಾಯುಃ ಸುಷಿರಂ ಯದ್ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ

ದ್ರವವಾದುದು ನೀರಿನ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಬಣ್ಣವುಳ್ಳದು ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವ; ಚಲಿಸುವುದು ಗಾಳಿಯ ತತ್ತ್ವ; ಒಳಗೆ ಕಾಲಿ ಇರುವದು, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಆಕಾಶತತ್ತ್ವ.

ತದಾಕಾಶಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಶಬ್ದಜಂ ವ್ಯೋಮಸಂಭವಮ್ ತಥೈವ ವಿಪ್ರಾ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಖ್ಯಂ ವಾಯುಸಂಭವಮ್

ಅದು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾದದು. ಹಾಗೆಯೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಸ್ಪರ್ಶವೆಂಬ ಜ್ಞಾನವು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದದು.