ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ನ ಶಕ್ಯೋ ವಿಸ್ತರೋ ವಕ್ತುಂ ವರ್ಷಾಣಾಮಯುತೈರಪಿ ಯೋಗೇ ಪಾಶುಪತೇ ನಿಷ್ಠಾ ಸ್ಥಾತವ್ಯಂ ಚ ಮುನೀಶ್ವರಾಃ

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಾದರೂ, ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರವನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಪಾಶುಪತಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರಬೇಕು.

ಸತಾಂ ಜಿತಾತ್ಮನಾಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ ದ್ವಿಜಾತೀನಾಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಾಂ ಚ ಸಾಧೂನಾಮ್ ಆಚಾರ್ಯಾಣಾಂ ಶಿವಾತ್ಮನಾಮ್

ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ, ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ, ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ, ಶಿವಸ್ವಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿ—

ದಯಾವತಾಂ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾಸ್ ತಥಾ ಚೈವ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ವಿರಕ್ತಾನಾಂ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ವಶಗಾತ್ಮನಾಮ್

ದಯಾಳುಗಳಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲಿ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ, ವೈರಾಗ್ಯಶೀಲರಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿಯೂ—

ದಾನಿನಾಂ ಚೈವ ದಾನ್ತಾನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಸತ್ಯವಾದಿನಾಮ್ ಅಲುಬ್ಧಾನಾಂ ಸಯೋಗಾನಾಂ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿವಿದಾಂ ದ್ವಿಜಾಃ

ಓ ದ್ವಿಜರು, ದಾನಶೀಲರು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಿತ್ತಮಾಡಿಕೊಂಡವರು, ಸತ್ಯವಂತರು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದವರು, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರರಾದವರು, ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು—

ಶ್ರೌತಸ್ಮಾರ್ತಾವಿರುದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಸೀದತಿ ಮಹೇಶ್ವರಃ ಸದಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶಬ್ದಸ್ ತದನ್ತೇ ಯೇ ಲಭನ್ತ್ಯುತ

ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗದವರ ಮೇಲೆ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯಾತಿ ತೇನ ಸನ್ತಃ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ದಶಾತ್ಮಕೇ ಯೇ ವಿಷಯೇ ಸಾಧನೇ ಚಾಷ್ಟಲಕ್ಷಣೇ

ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹತ್ತು ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಸದ್ಗುಣಿಗಳೆಂದು ಮಹಾತ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನ ಕ್ರುಧ್ಯನ್ತಿ ನ ಹೃಷ್ಯನ್ತಿ ಜಿತಾತ್ಮಾನಸ್ತು ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇಷು ಚ ದ್ರವ್ಯೇಷು ತಥಾ ವೈಶೇಷಿಕೇಷು ಚ

ಅವರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹರ್ಷಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರನ್ನು ಹೀಗೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ.

ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರವಿಶೋ ಯಸ್ಮಾದ್ ಯುಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿಜಾತಯಃ ವರ್ಣಾಶ್ರಮೇಷು ಯುಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಸುಖಕಾರಿಣಃ

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ದ್ವಿಜರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರೌತಸ್ಮಾರ್ತಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾದ್ಧರ್ಮಜ್ಞ ಉಚ್ಯತೇ ವಿದ್ಯಾಯಾಃ ಸಾಧನಾತ್ಸಾಧುಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಗುರೋರ್ಹಿತಃ

ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಗುರುಭಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಾಧನಾಚ್ಚೈವ ಗೃಹಸ್ಥಃ ಸಾಧುರುಚ್ಯತೇ ಸಾಧನಾತ್ತಪಸೋ ಽರಣ್ಯೇ ಸಾಧುರ್ವೈಖಾನಸಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಗೃಹಸ್ಥನು ಸದ್ಗುಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ ವನಪ್ರಸ್ಥನು ಸದ್ಗುಣಿಯೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯತಮಾನೋ ಯತಿಃ ಸಾಧುಃ ಸ್ಮೃತೋ ಯೋಗಸ್ಯ ಸಾಧನಾತ್ ಏವಮಾಶ್ರಮಧರ್ಮಾಣಾಂ ಸಾಧನಾತ್ಸಾಧವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಯಮ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಯತಿಯನ್ನು ಯೋಗ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸದ್ಗುಣಿಯೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದವರನ್ನು ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಗೃಹಸ್ಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಚ ವಾನಪ್ರಸ್ಥೋ ಯತಿಸ್ ತಥಾ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾವಿಹ ಪ್ರೋಕ್ತೌ ಶಬ್ದಾವೇತೌ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕೌ

ಗೃಹಸ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ವನಪ್ರಸ್ಥ, ಯತಿ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಇವು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇವೆ.

ಕುಶಲಾಕುಶಲಂ ಕರ್ಮ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾವಿತಿ ಸ್ಮೃತೌ ಧಾರಣಾರ್ಥೇ ಮಹಾನ್ ಹ್ಯ್ ಏಷ ಧರ್ಮಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ

ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾರಣೆಗಾಗಿ 'ಧರ್ಮ' ಎಂಬ ಮಹಾ ಪದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಧಾರಣೇ ಮಹತ್ತ್ವೇ ಚ ಅಧರ್ಮ ಇತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ ಅತ್ರೇಷ್ಟಪ್ರಾಪಕೋ ಧರ್ಮ ಆಚಾರ್ಯೈರುಪದಿಶ್ಯತೇ

ಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅಧರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಧರ್ಮವನ್ನು ಗುರುಗಳು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಧರ್ಮಶ್ಚಾನಿಷ್ಟಫಲೋ ಹ್ಯ್ ಆಚಾರ್ಯೈರುಪದಿಶ್ಯತೇ ವೃದ್ಧಾಶ್ಚಾಲೋಲುಪಾಶ್ಚೈವ ಆತ್ಮವನ್ತೋ ಹ್ಯದಾಮ್ಭಿಕಾಃ

ಅಧರ್ಮವು ಅಪರಿಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗುರುಗಳು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರು ಲೋಭಿಗಳಲ್ಲ, ಚಂಚಲರಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಮೋಸದಿಲ್ಲದವರು.

ಸಮ್ಯಗ್ವಿನೀತಾ ಋಜವಸ್ ತಾನಾಚಾರ್ಯಾನ್ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ಸ್ವಯಮಾಚರತೇ ಯಸ್ಮಾದ್ ಆಚಾರೇ ಸ್ಥಾಪಯತ್ಯಪಿ

ಅಂತಹ ಗುರುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದವರು, ಶಿಸ್ತಿನವರು, ನೇರವಾದವರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಾವು ನಡೆದು, ಇತರರಲ್ಲಿಯೂ ಆಚಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಚಿನೋತಿ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಾನ್ ಆಚಾರ್ಯಸ್ತೇನ ಚೋಚ್ಯತೇ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಶ್ರವಣಾಚ್ಛ್ರೌತಂ ಸ್ಮರಣಾತ್ಸ್ಮಾರ್ತಮುಚ್ಯತೇ

ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ಗುರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಶ್ರೌತ, ನೆನಪಿಸಿದುದನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಇಜ್ಯಾ ವೇದಾತ್ಮಕಂ ಶ್ರೌತಂ ಸ್ಮಾರ್ತಂ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾತ್ಮಕಮ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾನುರೂಪಮರ್ಥಂ ಯಃ ಪೃಷ್ಟೋ ನೈವಾಪಿ ಗೂಹತಿ

ವೇದಾಧಾರಿತ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಶ್ರೌತವೆಂದು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಧಾರಿತವನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೇಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—

ಯಥಾದೃಷ್ಟಪ್ರವಾದಸ್ತು ಸತ್ಯಂ ಲೈಙ್ಗೇ ಽತ್ರ ಪಠ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಥಾ ಮೌನಂ ನಿರಾಹಾರತ್ವಮೇವ ಚ

ಯಾವುದನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಹೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಮೌನ, ಉಪವಾಸವೂ ಸಹ.

ಅಹಿಂಸಾ ಸರ್ವತಃ ಶಾನ್ತಿಸ್ ತಪ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ಆತ್ಮವತ್ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯೋ ಹಿತಾಯಾಹಿತಾಯ ಚ

ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಅಹಿಂಸೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಂತಿ, ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನಂತೆ ಹಿತ-ಅಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವವನು—

ವರ್ತತೇ ತ್ವಸಕೃದ್ವೃತ್ತಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಹ್ಯೇಷಾ ದಯಾ ಸ್ಮೃತಾ ಯದ್ಯದಿಷ್ಟತಮಂ ದ್ರವ್ಯಂ ನ್ಯಾಯೇನೈವಾಗತಂ ಕ್ರಮಾತ್

ಈ ರೀತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡೆವನು, ಇಡೀ ಆಚಾರವೇ ದಯೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವದೇ ಇಷ್ಟವಾದ ವಸ್ತುವು ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕರೂ,

ತತ್ತದ್ಗುಣವತೇ ದೇಯಂ ದಾತುಸ್ತದ್ದಾನಲಕ್ಷಣಮ್ ದಾನಂ ತ್ರಿವಿಧಮಿತ್ಯೇತತ್ ಕನಿಷ್ಠಜ್ಯೇಷ್ಠಮಧ್ಯಮಮ್

ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ದಾನ ಮಾಡುವವನ ಸ್ವಭಾವವೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ ದಾನವು ಮೂರು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಕೆಳಮಟ್ಟದದು, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಕಾರುಣ್ಯಾತ್ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯಃ ಸಂವಿಭಾಗಸ್ತು ಮಧ್ಯಮಃ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಭ್ಯಾಂ ವಿಹಿತೋ ಧರ್ಮೋ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾತ್ಮಕಃ

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದಯೆಯಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಧ್ಯಮ ದಾನ. ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಆಚಾರ.

ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಾವಿರುದ್ಧಶ್ ಚ ಸ ಧರ್ಮಃ ಸಾಧುರುಚ್ಯತೇ ಮಾಯಾಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗೀ ಶಿವಾತ್ಮಾ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ

ಮಹಾತ್ಮರು ಅನುಸರಿಸುವ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮೋಹವಿಲ್ಲದೆ, ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು ಶಿವಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ನಿವೃತ್ತಃ ಸರ್ವಸಙ್ಗೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗೀ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ಅಸಕ್ತೋ ಭಯತೋ ಯಸ್ತು ವಿಷಯೇಷು ವಿಚಾರ್ಯ ಚ

ಎಲ್ಲ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನನ್ನು ಯೋಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭಯದಿಂದ, ವಿಚಾರಮಾಡಿ, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು—

ಅಲುಬ್ಧಃ ಸಂಯಮೀ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರಾರ್ಥಿತೋ ಽಪಿ ಸಮನ್ತತಃ ಆತ್ಮಾರ್ಥಂ ವಾ ಪರಾರ್ಥಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀಹ ಯಸ್ಯ ವೈ

ಅವನು ಲೋಭವಿಲ್ಲದವನು, ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದರೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮ ಹೊಂದಿರುವವನು. ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಲಿ, ಪರರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಲಿ, ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು—

ನ ಮಿಥ್ಯಾ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಶಮಸ್ಯೈವ ತು ಲಕ್ಷಣಮ್ ಅನುದ್ವಿಗ್ನೋ ಹ್ಯನಿಷ್ಟೇಷು ತಥೇಷ್ಟಾನ್ನಾಭಿನನ್ದತಿ

ಸುಳ್ಳಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಮನಶಾಂತಿಯ ಲಕ್ಷಣ. ಅವನು ಅಸಮಾಧಾನಕರ ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಇಷ್ಟವಾದುದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರೀತಿತಾಪವಿಷಾದೇಭ್ಯೋ ವಿನಿವೃತ್ತಿರ್ವಿರಕ್ತತಾ ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ನ್ಯಾಸಃ ಕೃತಾನಾಮಕೃತೈಃ ಸಹ

ಸಂತೋಷ, ದುಃಖ, ವಿಷಾದ ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದೇ ವೈರಾಗ್ಯ. ಕರ್ಮಗಳನ್ನು—ಮಾಡಿದವುಗಳನ್ನೂ, ಮಾಡದವುಗಳನ್ನೂ—ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದೇ ಸಂನ್ಯಾಸ.

ಕುಶಲಾಕುಶಲಾನಾಂ ತು ಪ್ರಹಾಣಂ ನ್ಯಾಸ ಉಚ್ಯತೇ ಅವ್ಯಕ್ತಾದ್ಯವಿಶೇಷಾನ್ತೇ ವಿಕಾರೇ ಽಸ್ಮಿನ್ನಚೇತನೇ

ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಕೆಟ್ಟದಾಗಲಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದನ್ನು ಸಂನ್ಯಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ವಿಶೇಷಾಂತವರೆಗೆ, ಈ ಜಡ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ—