ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸಮರಸೇ ಸ್ಥಿತಃ ಧಾರಣಾ ದ್ವಾದಶಾಯಾಮಾ ಧ್ಯಾನಂ ದ್ವಾದಶ ಧಾರಣಮ್

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಧಾರಣೆ ಹನ್ನೆರಡು ಆಯಾಮಗಳು, ಧ್ಯಾನ ಹನ್ನೆರಡು ಧಾರಣೆಗಳು.

ಧ್ಯಾನಂ ದ್ವಾದಶಕಂ ಯಾವತ್ ಸಮಾಧಿರ್ ಅಭಿಧೀಯತೇ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಮ್ಪರ್ಕಾದೇವ ಜಾಯತೇ

ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಹಂತಗಳವರೆಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗಂತೂ, ಒಬ್ಬರ ಒಡನಾಟದಿಂದಲೇ ಅದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ವಾ ತಯೋಸ್ತುಲ್ಯಂ ಚಿರಾದ್ವಾ ಹ್ಯಚಿರಾದ್ದ್ವಿಜಾಃ ಯೋಗಾನ್ತರಾಯಾಸ್ ತಸ್ಯಾಥ ಜಾಯನ್ತೇ ಯುಞ್ಜತಃ ಪುನಃ

ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅದು ಬಹುಕಾಲವಾದರೂ ಅಥವಾ ಬೇಗನೆ ಆಗಿದರೂ, ದ್ವಿಜರೆ, ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ನಶ್ಯನ್ತ್ಯ್ ಅಭ್ಯಾಸತಸ್ ತೇ ಽಪಿ ಪ್ರಣಿಧಾನೇನ ವೈ ಗುರೋಃ

ಆ ಅಡಚಣೆಗಳು ಕೂಡ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಗುರುನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಲಸ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪಶ್ಚಾದ್ ವ್ಯಾಧಿಪೀಡಾ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಪ್ರಮಾದಃ ಸಂಶಯಸ್ಥಾನೇ ಚಿತ್ತಸ್ಯೇಹಾನವಸ್ಥಿತಿಃ

ಮೊದಲು ಆಲಸ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಸಂಶಯ, ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕೂಡ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಶ್ರದ್ಧಾದರ್ಶನಂ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ದುಃಖಂ ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ತತಃ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಮಯೋಗ್ಯೇಷು ವಿಷಯೇಷು ಚ ಯೋಗ್ಯತಾ

ಅನಾಸಕ್ತಿ, ಕಾಣದಿರುವುದು, ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳು ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ. ಮನನೊಂದು, ಅಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದು.

ದಶಧಾಭಿಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಮುನೇರ್ಯೋಗಾನ್ತರಾಯಕಾಃ ಆಲಸ್ಯಂ ಚಾಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ ಚ ಗುರುತ್ವಾತ್ಕಾಯಚಿತ್ತಯೋಃ

ಮುನಿಗೆ ಯೋಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಹತ್ತು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ: ಆಲಸ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭಾರವಾಗಿರುವುದು.

ವ್ಯಾಧಯೋ ಧಾತುವೈಷಮ್ಯಾತ್ ಕರ್ಮಜಾ ದೋಷಜಾಸ್ ತಥಾ ಪ್ರಮಾದಸ್ತು ಸಮಾಧೇಸ್ತು ಸಾಧನಾನಾಮ್ ಅಭಾವನಮ್

ಧಾತುಗಳ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದ ರೋಗಗಳು, ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು, ಮತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಧನಗಳ ಕುರಿತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡದಿರುವುದು.

ಇದಂ ವೇತ್ಯುಭಯಸ್ಪೃಕ್ತಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಥಾನಸಂಶಯಃ ಅನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತತ್ವಮ್ ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹಿ ಯೋಗಿನಃ

ಈ ಜ್ಞಾನವು ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಾಗುವುದು. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಲಬ್ಧಾಯಾಮಪಿ ಭೂಮೌ ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಭವಬನ್ಧನಾತ್ ಅಶ್ರದ್ಧಾಭಾವರಹಿತಾ ವೃತ್ತಿರ್ವೈ ಸಾಧನೇಷು ಚ

ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧನದಿಂದ, ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಧ್ಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಗುರೌ ಜ್ಞಾನಾಚಾರಶಿವಾದಿಷು ವಿಪರ್ಯಯಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಭ್ರಾನ್ತಿದರ್ಶನಮ್ ಉಚ್ಯತೇ

ಮನಸ್ಸು ಗುರು, ಜ್ಞಾನ, ಆಚರಣೆ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ತಪ್ಪಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗೊಂದಲದ ದೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನಾತ್ಮನ್ಯಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಮ್ ಅಜ್ಞಾನಾತ್ತಸ್ಯ ಸಂನಿಧೌ ದುಃಖಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತಥಾ ಚೈವಾಧಿಭೌತಿಕಮ್

ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು, ಅವಿವೇಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಂತರಿಕ ದುಃಖವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವೂ ಇದೆ.

ಆಧಿದೈವಿಕಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಸಹಜಂ ಪುನಃ ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಾತ್ಸಂಕ್ಷೋಭಶ್ ಚೇತಸಸ್ತದುದಾಹೃತಮ್

ದೈವಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವದು ಮೂರನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಸಹಜವಾಗಿವೆ. ಇಚ್ಛೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗದಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ನಿರೋದ್ಧವ್ಯಂ ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ಪರೇಣ ತು ತಮಸಾ ರಜಸಾ ಚೈವ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ದುರ್ಮನಃ ಸ್ಮೃತಮ್

ಮನನೊಂದು ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ತಡೆಯಬೇಕು. ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಮನನೊಂದು ದುರ್ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಮನಸಿ ಸಂಜಾತಂ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ಹಠಾತ್ಸ್ವೀಕರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಯೋಗ್ಯಾಯೋಗ್ಯವಿವೇಕತಃ

ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನನೊಂದು ಉಂಟಾದಾಗ ಅದನ್ನು ದುರ್ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸದೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅದೇ.

ವಿಷಯೇಷು ವಿಚಿತ್ರೇಷು ಜನ್ತೋರ್ವಿಷಯಲೋಲತಾ ಅನ್ತರಾಯಾ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾ ಯೋಗಸ್ಯೈತೇ ಹಿ ಯೋಗಿನಾಮ್

ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು.

ಅತ್ಯನ್ತೋತ್ಸಾಹಯುಕ್ತಸ್ಯ ನಶ್ಯನ್ತಿ ನ ಚ ಸಂಶಯಃ ಪ್ರನಷ್ಟೇಷ್ವನ್ತರಾಯೇಷು ದ್ವಿಜಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧಿ ಯೋಗಿನಃ

ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹವುಳ್ಳವನಿಗೆ ಈ ಅಡಚಣೆಗಳು ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ದ್ವಿಜರೆ, ಅಡಚಣೆಗಳು ದೂರವಾದ ಮೇಲೆ ಯೋಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ಽಸಿದ್ಧಿಸೂಚಕಾಃ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರಥಮಾ ಸಿದ್ಧಿರ್ ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರವಣಾ ಸ್ಮೃತಾ

ಅಪಸರ್ಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅಸಿದ್ಧಿಯ ಸೂಚನೆಗಳು. ಪ್ರಥಮ ಸಾಧನೆ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞೆ, ದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ ಕೇಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಾರ್ತ್ತಾ ತೃತೀಯಾ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಸ್ ತುರೀಯಾ ಚೇಹ ದರ್ಶನಾ ಆಸ್ವಾದಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವೇದನಾ ಷಷ್ಠಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ

ಮೂರನೆಯದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದು; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ದೃಷ್ಟಿ; ಐದನೆಯದು ರುಚಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು; ಆರನೆಯದು ಸ್ಪರ್ಶದ ಅನುಭವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವಲ್ಪಷಟ್ಸಿದ್ಧಿಸಂತ್ಯಾಗಾತ್ ಸಿದ್ಧಿದಾಃ ಸಿದ್ಧಯೋ ಮುನೇಃ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರತಿಭಾವೃತಿಃ ಪ್ರತಿಭಾವ ಇತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ

ಸಾಧಕನು ಸಣ್ಣ ಅತಿಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಸತ್ಯವಾದ ಸಾಧನೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಯುಕ್ತಿಯ ಅರಿವು, ಯುಕ್ತಿಯ ಉದಯ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬುದ್ಧಿರ್ವಿವೇಚನಾ ವೇದ್ಯಂ ಬುಧ್ಯತೇ ಬುದ್ಧಿರುಚ್ಯತೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ವ್ಯವಹಿತೇ ಽತೀತೇ ವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟೇ ತ್ವನಾಗತೇ

ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಬುದ್ಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಬುದ್ಧಿ. ಅದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ದಾಗಲಿ, ಗುಪ್ತವಾದ್ದಾಗಲಿ, ಹಳೆಯದಾಗಲಿ, ದೂರದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನದಾಗಲಿ ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ.

ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವದಾ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರತಿಭಾನುಕ್ರಮೇಣ ತು ಶ್ರವಣಾತ್ಸರ್ವಶಬ್ದಾನಾಮ್ ಅಪ್ರಯತ್ನೇನ ಯೋಗಿನಃ

ಯೋಗಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನವು ಯುಕ್ತಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಪ್ಲುತಾದೀನಾಂ ಗುಹ್ಯಾನಾಂ ಶ್ರವಣಾದಪಿ ಸ್ಪರ್ಶಸ್ಯಾಧಿಗಮೋ ಯಸ್ ತು ವೇದನಾ ತೂಪಪಾದಿತಾ

ಸಣ್ಣ, ಉದ್ದ, ದೀರ್ಘ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಪ್ತ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿದಾಗ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಕೂಡ ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಭವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದರ್ಶನಾದ್ದಿವ್ಯರೂಪಾಣಾಂ ದರ್ಶನಂ ಚಾಪ್ರಯತ್ನತಃ ಸಂವಿದ್ದಿವ್ಯರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ನ್ ಆಸ್ವಾದೋ ಹ್ಯಪ್ರಯತ್ನತಃ

ದೈವಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ದೈವಿಕ ರುಚಿಯ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ, ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಾರ್ತ್ತಾ ಚ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಾನಾಂ ತನ್ಮಾತ್ರಾ ಬುದ್ಧಿಸಂವಿದಾ ವಿನ್ದನ್ತೇ ಯೋಗಿನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ಆಬ್ರಹ್ಮಭುವನಂ ದ್ವಿಜಾಃ

ಬುದ್ಧಿಯ ಅರಿವಿನಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ದೈವಿಕ ಸುಗಂಧಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕದವರೆಗೆ, ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಹಿ ದೇಹಸ್ಥಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಗುಣಂ ಸಮಮ್ ಔಪಸರ್ಗಿಕಮ್ ಏತೇಷು ಗುಣೇಷು ಗುಣಿತಂ ದ್ವಿಜಾಃ

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ದೇಹದೊಳಗೆ, ಅಡಚಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಇವೆ. ಈ ಗುಣಗಳು ಒಂದರೊಳಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿವೆ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಸಂತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವಮ್ ಔಪಸರ್ಗಿಕಮಾತ್ಮನಃ ಪೈಶಾಚೇ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಚಾಪ್ಯಂ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಪುರೇ ದ್ವಿಜಾಃ

ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಂದ ಬರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು: ಪೈಶಾಚಿಕ, ಭೌಮ ಮತ್ತು ಜಲಜನ್ಯ—all of these as found in the ರಾಕ್ಷಸರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಜರೆ.

ಯಾಕ್ಷೇ ತು ತೈಜಸಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಗಾನ್ಧರ್ವೇ ಶ್ವಸನಾತ್ಮಕಮ್ ಐನ್ದ್ರೇ ವ್ಯೋಮಾತ್ಮಕಂ ಸರ್ವಂ ಸೌಮ್ಯೇ ಚೈವ ತು ಮಾನಸಮ್

ಯಕ್ಷರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಗುಣವಿದೆ, ಗಂಧರ್ವರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನ ಗುಣ, ಇಂದ್ರನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಗುಣ, ಮತ್ತು ಸೋಮನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣವಿದೆ.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇ ತ್ವಹಙ್ಕಾರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ಬೋಧಮನುತ್ತಮಮ್ ಆದ್ಯೇ ಚಾಷ್ಟೌ ದ್ವಿತೀಯೇ ಚ ತಥಾ ಷೋಡಶರೂಪಕಮ್

ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿದೆ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ರೂಪಗಳು, ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ರೂಪಗಳಿವೆ.