ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ಅಲಕ್ಷಣಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಮ್ ಅಣೋರಲ್ಪತರಂ ಶುಭಮ್ ನಿರಾಲಮ್ಬಮ್ ಅತರ್ಕ್ಯಂ ಚ ವಿನಾಶೋತ್ಪತ್ತಿವರ್ಜಿತಮ್

ಅದು ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದ್ದು, ವರ್ಣನೆಗೆ ಬಾರದದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು, ಶುಭವಾದದ್ದು, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ್ದು, ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಿಗದದ್ದು, neither ಹುಟ್ಟುವದು nor ನಾಶವಾಗುವದು.

ಕೈವಲ್ಯಂ ಚೈವ ನಿರ್ವಾಣಂ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಮ್ ಅನುತ್ತಮಮ್ ಅಮೃತಂ ಚಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹ್ಯ್ ಅಪುನರ್ಭವಮ್ ಅದ್ಭುತಮ್

ಅದು ಕೈವಲ್ಯ, ನಿರ್ವಾಣ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಶುಭ, ಅಮೃತ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದ ಅದ್ಭುತ.

ಮಹಾನನ್ದಂ ಪರಾನನ್ದಂ ಯೋಗಾನನ್ದಮನಾಮಯಮ್ ಹೇಯೋಪಾದೇಯರಹಿತಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂ ಶಿವಮ್

ಅದು ಮಹಾನಂದ, ಪರಮಾನಂದ, ಯೋಗಾನಂದ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದ್ದು, ತ್ಯಾಗ-ಗ್ರಹಣವಿಲ್ಲದ್ದು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಶಿವ.

ಸ್ವಯಂವೇದ್ಯಮವೇದ್ಯಂ ತಚ್ ಛಿವಂ ಜ್ಞಾನಮಯಂ ಪರಮ್ ಅತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್ ಅನಾಭಾಸಂ ಪರಂ ತತ್ತ್ವಂ ಪರಾತ್ಪರಮ್

ಆ ಶಿವನು ಜ್ಞಾನಮಯ, ತಾನೇ ತಿಳಿಯುವದು, ತಿಳಿಯಲಾಗದದು, ಪರಮ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ್ದು, ಪರತತ್ತ್ವ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿದ್ದು.

ಸರ್ವೋಪಾಧಿವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಧ್ಯಾನಗಮ್ಯಂ ವಿಚಾರತಃ ಅದ್ವಯಂ ತಮಸಶ್ಚೈವ ಪರಸ್ತಾತ್ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಪರಮ್

ಎಲ್ಲಾ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರದಿಂದ ಪೂರೈಸಬಹುದಾದ, ಅದೆಕೈವಲ್ಯ, ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪಾರಾಗಿರುವ ಪರಮ.

ಮನಸ್ಯೇವಂ ಮಹಾದೇವಂ ಹೃತ್ಪದ್ಮೇ ವಾಪಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ನಾಭೌ ಸದಾಶಿವಂ ಚಾಪಿ ಸರ್ವದೇವಾತ್ಮಕಂ ವಿಭುಮ್

ಹೀಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನನ್ನು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ವಿಭುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ದೇಹಮಧ್ಯೇ ಶಿವಂ ದೇವಂ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನಮಯಂ ವಿಭುಮ್ ಕನ್ಯಸೇನೈವ ಮಾರ್ಗೇಣ ಚೋದ್ಘಾತೇನಾಪಿ ಶಂಕರಮ್

ದೇಹದೊಳಗೆ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಶಿವನನ್ನು, ಕನ್ಯಾಸಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ಕ್ರಮಶಃ ಕನ್ಯಸೇನೈವ ಮಧ್ಯಮೇನಾಪಿ ಸುವ್ರತಃ ಉತ್ತಮೇನಾಪಿ ವೈ ವಿದ್ವಾನ್ ಕುಮ್ಭಕೇನ ಸಮಭ್ಯಸೇತ್

ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕನ್ಯಾಸಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ, ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದಿಂದ, ಅಥವಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಕುಂಭಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ ರೇಚಯೇದ್ಧೀಮಾನ್ ಹೃದಿ ನಾಭೌ ಸಮಾಹಿತಃ ರೇಚಕಂ ಪೂರಕಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಂ ಚ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕುಳಿತು, ಜ್ಞಾನಿಯು ಮೂವತ್ತೆರಡು ಬಾರಿ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡಬೇಕು; ಪೂರಕ ಮತ್ತು ರೆಚಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕುಂಭಕವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸಮರಸೇನೈವ ದೇಹಮಧ್ಯೇ ಸ್ಮರೇಚ್ಛಿವಮ್ ಏಕೀಭಾವಂ ಸಮೇತ್ಯೈವಂ ತತ್ರ ಯದ್ರಸಸಮ್ಭವಮ್

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದೊಳಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಅಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಆ ರಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.

ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸಮರಸೇ ಸ್ಥಿತಃ ಧಾರಣಾ ದ್ವಾದಶಾಯಾಮಾ ಧ್ಯಾನಂ ದ್ವಾದಶ ಧಾರಣಮ್

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಮಾನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಧಾರಣೆ ಹನ್ನೆರಡು ಆಯಾಮಗಳು, ಧ್ಯಾನ ಹನ್ನೆರಡು ಧಾರಣೆಗಳು.

ಧ್ಯಾನಂ ದ್ವಾದಶಕಂ ಯಾವತ್ ಸಮಾಧಿರ್ ಅಭಿಧೀಯತೇ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಮ್ಪರ್ಕಾದೇವ ಜಾಯತೇ

ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಹಂತಗಳವರೆಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗಂತೂ, ಒಬ್ಬರ ಒಡನಾಟದಿಂದಲೇ ಅದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ವಾ ತಯೋಸ್ತುಲ್ಯಂ ಚಿರಾದ್ವಾ ಹ್ಯಚಿರಾದ್ದ್ವಿಜಾಃ ಯೋಗಾನ್ತರಾಯಾಸ್ ತಸ್ಯಾಥ ಜಾಯನ್ತೇ ಯುಞ್ಜತಃ ಪುನಃ

ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಅದು ಬಹುಕಾಲವಾದರೂ ಅಥವಾ ಬೇಗನೆ ಆಗಿದರೂ, ದ್ವಿಜರೆ, ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ನಶ್ಯನ್ತ್ಯ್ ಅಭ್ಯಾಸತಸ್ ತೇ ಽಪಿ ಪ್ರಣಿಧಾನೇನ ವೈ ಗುರೋಃ

ಆ ಅಡಚಣೆಗಳು ಕೂಡ ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಗುರುನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಲಸ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪಶ್ಚಾದ್ ವ್ಯಾಧಿಪೀಡಾ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಪ್ರಮಾದಃ ಸಂಶಯಸ್ಥಾನೇ ಚಿತ್ತಸ್ಯೇಹಾನವಸ್ಥಿತಿಃ

ಮೊದಲು ಆಲಸ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಸಂಶಯ, ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಕೂಡ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಶ್ರದ್ಧಾದರ್ಶನಂ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ ದುಃಖಂ ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ತತಃ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಮಯೋಗ್ಯೇಷು ವಿಷಯೇಷು ಚ ಯೋಗ್ಯತಾ

ಅನಾಸಕ್ತಿ, ಕಾಣದಿರುವುದು, ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳು ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ. ಮನನೊಂದು, ಅಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದು.

ದಶಧಾಭಿಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಮುನೇರ್ಯೋಗಾನ್ತರಾಯಕಾಃ ಆಲಸ್ಯಂ ಚಾಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ ಚ ಗುರುತ್ವಾತ್ಕಾಯಚಿತ್ತಯೋಃ

ಮುನಿಗೆ ಯೋಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಹತ್ತು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ: ಆಲಸ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭಾರವಾಗಿರುವುದು.

ವ್ಯಾಧಯೋ ಧಾತುವೈಷಮ್ಯಾತ್ ಕರ್ಮಜಾ ದೋಷಜಾಸ್ ತಥಾ ಪ್ರಮಾದಸ್ತು ಸಮಾಧೇಸ್ತು ಸಾಧನಾನಾಮ್ ಅಭಾವನಮ್

ಧಾತುಗಳ ಅಸಮತೋಲನದಿಂದ ರೋಗಗಳು, ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು, ಮತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಧನಗಳ ಕುರಿತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡದಿರುವುದು.

ಇದಂ ವೇತ್ಯುಭಯಸ್ಪೃಕ್ತಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಥಾನಸಂಶಯಃ ಅನವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತತ್ವಮ್ ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹಿ ಯೋಗಿನಃ

ಈ ಜ್ಞಾನವು ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವಾಗುವುದು. ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಲಬ್ಧಾಯಾಮಪಿ ಭೂಮೌ ಚ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಭವಬನ್ಧನಾತ್ ಅಶ್ರದ್ಧಾಭಾವರಹಿತಾ ವೃತ್ತಿರ್ವೈ ಸಾಧನೇಷು ಚ

ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧನದಿಂದ, ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾಧ್ಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಗುರೌ ಜ್ಞಾನಾಚಾರಶಿವಾದಿಷು ವಿಪರ್ಯಯಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಭ್ರಾನ್ತಿದರ್ಶನಮ್ ಉಚ್ಯತೇ

ಮನಸ್ಸು ಗುರು, ಜ್ಞಾನ, ಆಚರಣೆ ಅಥವಾ ಶಿವನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ತಪ್ಪಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗೊಂದಲದ ದೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನಾತ್ಮನ್ಯಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಮ್ ಅಜ್ಞಾನಾತ್ತಸ್ಯ ಸಂನಿಧೌ ದುಃಖಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತಥಾ ಚೈವಾಧಿಭೌತಿಕಮ್

ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು, ಅವಿವೇಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಂತರಿಕ ದುಃಖವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖವೂ ಇದೆ.

ಆಧಿದೈವಿಕಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಸಹಜಂ ಪುನಃ ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಾತ್ಸಂಕ್ಷೋಭಶ್ ಚೇತಸಸ್ತದುದಾಹೃತಮ್

ದೈವಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವದು ಮೂರನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಸಹಜವಾಗಿವೆ. ಇಚ್ಛೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗದಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದೌರ್ಮನಸ್ಯಂ ನಿರೋದ್ಧವ್ಯಂ ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ಪರೇಣ ತು ತಮಸಾ ರಜಸಾ ಚೈವ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ದುರ್ಮನಃ ಸ್ಮೃತಮ್

ಮನನೊಂದು ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ತಡೆಯಬೇಕು. ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಮನನೊಂದು ದುರ್ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತದಾ ಮನಸಿ ಸಂಜಾತಂ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ಹಠಾತ್ಸ್ವೀಕರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಯೋಗ್ಯಾಯೋಗ್ಯವಿವೇಕತಃ

ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನನೊಂದು ಉಂಟಾದಾಗ ಅದನ್ನು ದುರ್ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸದೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅದೇ.

ವಿಷಯೇಷು ವಿಚಿತ್ರೇಷು ಜನ್ತೋರ್ವಿಷಯಲೋಲತಾ ಅನ್ತರಾಯಾ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾ ಯೋಗಸ್ಯೈತೇ ಹಿ ಯೋಗಿನಾಮ್

ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗದ ಅಡಚಣೆಗಳು.

ಅತ್ಯನ್ತೋತ್ಸಾಹಯುಕ್ತಸ್ಯ ನಶ್ಯನ್ತಿ ನ ಚ ಸಂಶಯಃ ಪ್ರನಷ್ಟೇಷ್ವನ್ತರಾಯೇಷು ದ್ವಿಜಾಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧಿ ಯೋಗಿನಃ

ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹವುಳ್ಳವನಿಗೆ ಈ ಅಡಚಣೆಗಳು ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ದ್ವಿಜರೆ, ಅಡಚಣೆಗಳು ದೂರವಾದ ಮೇಲೆ ಯೋಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ಽಸಿದ್ಧಿಸೂಚಕಾಃ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರಥಮಾ ಸಿದ್ಧಿರ್ ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರವಣಾ ಸ್ಮೃತಾ

ಅಪಸರ್ಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅಸಿದ್ಧಿಯ ಸೂಚನೆಗಳು. ಪ್ರಥಮ ಸಾಧನೆ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞೆ, ದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ ಕೇಳುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಾರ್ತ್ತಾ ತೃತೀಯಾ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಸ್ ತುರೀಯಾ ಚೇಹ ದರ್ಶನಾ ಆಸ್ವಾದಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವೇದನಾ ಷಷ್ಠಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ

ಮೂರನೆಯದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದು; ನಾಲ್ಕನೆಯದು ದೃಷ್ಟಿ; ಐದನೆಯದು ರುಚಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು; ಆರನೆಯದು ಸ್ಪರ್ಶದ ಅನುಭವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.