ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ಸಸಮುದ್ರಾಮಿಮಾಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾಂ ಸಪರ್ವತಾಮ್ ಭೂರಾದ್ಯಾಂಶ್ ಚತುರೋ ಲೋಕಾನ್ ಪುನಃ ಸೋ ಽಥ ವ್ಯಕಲ್ಪಯತ್

ಅವನು ಸಮುದ್ರಗಳಿರುವ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳಿರುವ, ಪರ್ವತಗಳಿರುವ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂ ಮೊದಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದನು.

ಲೋಕಾನ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾಥ ಪ್ರಜಾಸರ್ಗಂ ಸಸರ್ಜ ಹ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಂಭೂರ್ಭಗವಾನ್ ಸಿಸೃಕ್ಷುರ್ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಜಾಃ

ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

ಸಸರ್ಜ ಸೃಷ್ಟಿಂ ತದ್ರೂಪಾಂ ಕಲ್ಪಾದಿಷು ಯಥಾಪುರಾ ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯತಃ ಸರ್ಗಂ ತಥಾ ವೈ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಮ್

ಹಿಂದಿನ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಬಾರಿ ಕೂಡ ಯೋಚಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಆ ರೀತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

ಬುದ್ಧ್ಯಾಶ್ ಚ ಸಮಕಾಲೇ ವೈ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಸ್ ತಮೋಮಯಃ ತಮೋಮೋಹೋ ಮಹಾಮೋಹಸ್ ತಾಮಿಸ್ರಶ್ಚಾನ್ಧಸಂಜ್ಞಿತಃ

ಬುದ್ಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಜ್ಞಾನ, ಮಹಾಮೋಹ, ತಮಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಂಧ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿರುವ ಅವುಗಳು ಕೂಡ ಉದಯವಾಯಿತು.

ಅವಿದ್ಯಾ ಪಞ್ಚಪರ್ವೈಷಾ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾ ಮಹಾತ್ಮನಃ ಪಞ್ಚಧಾವಸ್ಥಿತಃ ಸರ್ಗೋ ಧ್ಯಾಯತಃ ಸೋ ಽಭಿಮಾನಿನಃ

ಈ ಐದು ರೂಪಗಳ ಅಜ್ಞಾನವು ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ಉದಯವಾಯಿತು; ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಇರುವವನಿಗೆ ಐದು ವಿಧದ ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸಂವೃತಸ್ತಮಸಾ ಚೈವ ಬೀಜಾಙ್ಕುರವದಾವೃತಃ ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚಾಪ್ರಕಾಶಸ್ ತಬ್ಧೋ ನಿಃಸಂಜ್ಞ ಏವ ಚ

ಅದು ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಬೀಜವನ್ನು ಮೊಳೆಯಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ; ಒಳಗಿಂತಲೂ ಹೊರಗಿಂತಲೂ ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲದೆ, ಜಡವಾಗಿ, ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಇದೆ.

ಯಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ವೃತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ ದುಃಖಾನಿ ಕರಣಾನಿ ಚ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಸಂವೃತಾತ್ಮಾನೋ ನಗಾ ಮುಖ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ

ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ, ಇಂತಹ ಆವರಿತ ಆತ್ಮರು ಮುಖ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಮುಖ್ಯಸರ್ಗಂ ತಥಾಭೂತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹ್ಯಸಾಧಕಮ್ ಅಪ್ರಸನ್ನಮನಾಃ ಸೋ ಽಥ ತತೋ ಽನ್ಯಂ ಸೋ ಹ್ಯಮನ್ಯತ

ಹೀಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಫಲಕಾರಿಯಾಗದೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯತಶ್ಚೈವ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಾ ಹ್ಯವರ್ತತ ತಸ್ಮಾತ್ ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸ ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಾಸ್ ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಅವನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಡ್ಡ ಹರಿವಿನ ಒಂದು ಸೃಷ್ಟಿ ಉದಯವಾಯಿತು; ಅದರಿಂದ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಶ್ವಾದಯಸ್ತೇ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಉತ್ಪಥಗ್ರಾಹಿಣೋ ದ್ವಿಜಾಃ ತಸ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯತೋ ಽನ್ಯಂ ವೈ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ ಸಮವರ್ತತ

ಹಸುಗಳಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮಾರ್ಗ ತಪ್ಪಿದವರು ಎಂದು ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ, ದ್ವಿಜರೆ; ಅವನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಸಾತ್ವಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಉದಯವಾಯಿತು.

ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ಸ ವೈ ಚೋರ್ಧ್ವಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ಚೋರ್ಧ್ವಮ್ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಮೂರನೇ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವದು; ಅದು ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ಸುಖಪ್ರೀತಿಬಹುಲಾ ಬಹಿರನ್ತಶ್ ಚ ಸಂವೃತಾಃ ಪ್ರಕಾಶಾ ಬಹಿರನ್ತಶ್ ಚ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತೋಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಅವರು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ; ಒಳಗಿಂತಲೂ ಹೊರಗಿಂತಲೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಒಳಗಿಂತಲೂ ಹೊರಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿರುವವರು, ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ ಜನರು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ತೇ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಚ ಯೋಗೇನ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಸತ್ತ್ವೋದ್ಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಾಸ್ತೃತೀಯೋ ವೈ ದೇವಸರ್ಗಸ್ತು ಸ ಸ್ಮೃತಃ

ಅವರು ಸತ್ತ್ವದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮೂರನೇದು, ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್, ದೇವತೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಪ್ರಕಾಶಾದ್ ಬಹಿರನ್ತಶ್ ಚ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತೋದ್ಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ತೇ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸೋ ಜ್ಞೇಯಾಸ್ ತುಷ್ಟಾತ್ಮಾನೋ ಬುಧೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಒಳಗಿಂತಲೂ ಹೊರಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರು, ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ ಜನರು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ; ಈ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ ಜನರನ್ನು ತೃಪ್ತ ಆತ್ಮರು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಃಸು ಸೃಷ್ಟೇಷು ದೇವೇಷು ವರದಃ ಪ್ರಭುಃ ಪ್ರೀತಿಮಾನಭವದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ತತೋ ಽನ್ಯಂ ಸೋ ಽಭ್ಯಮನ್ಯತ

ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ ದೇವತೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಾಗ, ವರದಾತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದನು.

ಸಸರ್ಜ ಸರ್ಗಮನ್ಯಂ ಹಿ ಸಾಧಕಂ ಪ್ರಭುರೀಶ್ವರಃ ತತೋ ಽಭಿಧ್ಯಾಯತಸ್ತಸ್ಯ ಸತ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯಿನಸ್ತದಾ

ಪ್ರಭುವಾದ ಈಶ್ವರನು ಮತ್ತೊಂದು ಫಲಕಾರಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅವನು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಟ್ಟಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಉದಯವಾಯಿತು.

ಪ್ರಾದುರಾಸೀತ್ತದಾ ವ್ಯಕ್ತಾದ್ ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಾಸ್ತು ಸಾಧಕಃ ಯಸ್ಮಾದ್ ಅರ್ವಾಙ್ನ್ಯವರ್ತನ್ತ ತತೋ ಽರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸಸ್ ತು ತೇ

ಆಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಫಲಕಾರಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸ್ ಉದಯವಾಯಿತು; ಮುಂದೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತೇ ಚ ಪ್ರಕಾಶಬಹುಲಾಸ್ ತಮಃಪೃಕ್ತಾ ರಜೋ ಽಧಿಕಾಃ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ದುಃಖಬಹುಲಾ ಭೂಯೋಭೂಯಶ್ ಚ ಕಾರಿಣಃ

ಅವರು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ತಮಸ್ಸು ಕೂಡ ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ, ರಜೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಂವೃತಾ ಬಹಿರನ್ತಶ್ ಚ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸಾಧಕಾಶ್ ಚ ತೇ

ಮನುಷ್ಯರು, ಫಲಕಾರಿಗಳಾದವರು, ಒಳಗಿಂತಲೂ ಹೊರಗಿಂತಲೂ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಾರಕಾದ್ಯೈಸ್ತೇ ಹ್ಯ್ ಅಷ್ಟಧಾ ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ

ಅವರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಎಂಟು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸಿದ್ಧಾತ್ಮಾನೋ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತೇ ಗನ್ಧರ್ವಸಹಧರ್ಮಿಣಃ ಇತ್ಯೇಷ ತೈಜಸಃ ಸರ್ಗೋ ಹ್ಯ್ ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಃಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ

ಪೂರ್ಣವಾದ ಆತ್ಮ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಮನುಷ್ಯರು ಗಂಧರ್ವರ ಸಮಾನರು; ಹೀಗಾಗಿ ಈ ತೇಜಸ್ವಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಞ್ಚಮೋ ಽನುಗ್ರಹಃ ಸರ್ಗಶ್ ಚತುರ್ಧಾ ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಸಿದ್ಧ್ಯಾ ತುಷ್ಟ್ಯಾ ತಥೈವ ಚ

ಐದನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಅನುಗ್ರಹದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ: ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಿಕೆ, ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಸಾಧನೆಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ.

ಸ್ಥಾವರೇಷು ವಿಪರ್ಯಾಸಸ್ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಷು ಶಕ್ತಿತಃ ಸಿದ್ಧಾತ್ಮಾನೋ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತು ಋಷಿದೇವೇಷು ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ

ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಿಕೆ ಇದೆ; ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ; ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಹೊಂದಿದವರು; ಋಷಿ ಮತ್ತು ದೇವರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಸರ್ಗೋ ವೈಕೃತೋ ನವಮಃ ಸ್ಮೃತಃ ಭೂತಾದಿಕಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಷಷ್ಠಃ ಸರ್ಗಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ

ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ; ವೈಕೃತ ಸೃಷ್ಟಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆರನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಿವೃತ್ತಂ ವರ್ತಮಾನಂ ಚ ತೇಷಾಂ ಜಾನನ್ತಿ ವೈ ಪುನಃ ಭೂತಾದಿಕಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ಗ ಏವ ಚ

ಅವುಗಳ ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಮತ್ತೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೂಲಗಳ ಏಳನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಇದೆ.

ತೇ ಪರಿಗ್ರಾಹಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಸಂವಿಭಾಗರತಾಃ ಪುನಃ ಸ್ವಾದನಾಶ್ ಚಾಪ್ಯಶೀಲಾಶ್ ಚ ಜ್ಞೇಯಾ ಭೂತಾದಿಕಾಶ್ ಚ ತೇ

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು, ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವವರು; ರುಚಿ ನೋಡುವವರು, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ವರ್ತನೆಯವರು ಮತ್ತು ಭೂತಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿರುವವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಭೂತಾದಿರ್ ಅಶಕ್ತ್ಯಾ ಚ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಥಮೋ ಮಹತಃ ಸರ್ಗೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಭೂತಗಳ ಆರಂಭ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ತನ್ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಭೂತಸರ್ಗಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ವೈಕಾರಿಕಸ್ತೃತೀಯಸ್ತು ಸರ್ಗ ಐನ್ದ್ರಿಯಕಃ ಸ್ಮೃತಃ

ದ್ವಿತೀಯ ಸೃಷ್ಟಿ ತನುಮಾತ್ರಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ತೃತೀಯದು ವೈಕಾರಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಸರ್ಗಃ ಸಮ್ಭೂತೋ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಃ ಮುಖ್ಯಸರ್ಗಶ್ಚತುರ್ಥಶ್ ಚ ಮುಖ್ಯಾ ವೈ ಸ್ಥಾವರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ

ಈ ರೀತಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ; ಮುಖ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು ಸ್ಥಾವರಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.