ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ತಾರಾಗ್ರಹಾಣಾಂ ಶುಕ್ರಸ್ತು ಕೇತೂನಾಂ ಚಾಪಿ ಧೂಮವಾನ್ ಧ್ರುವಃ ಕಿಲ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ತು ವಿಭಕ್ತಾನಾಂ ಚತುರ್ದಿಶಮ್

ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರನು ಮುಖ್ಯನು; ಧೂಮವಾನ್ ಎಂಬನು ಕೆತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನು; ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ರುವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಶ್ರವಿಷ್ಠಾ ಸ್ಯಾದ್ ಅಯನಾನಾಂ ತಥೋತ್ತರಮ್ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಚೈವ ಪಞ್ಚಾನಾಮ್ ಆದ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ್ಮೃತಃ

ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಿಷ್ಠೆ ಮುಖ್ಯ; ಆಯನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಯಣ; ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸಂವತ್ಸರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಋತೂನಾಂ ಶಿಶಿರಶ್ಚಾಪಿ ಮಾಸಾನಾಂ ಮಾಘ ಉಚ್ಯತೇ ಪಕ್ಷಾಣಾಂ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ತು ತಿಥೀನಾಂ ಪ್ರತಿಪತ್ತಥಾ

ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ ಋತು ಮುಖ್ಯ; ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಮಾಸ; ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ; ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪದಿಯೂ ಮೊದಲನೆಯದು.

ಅಹೋರಾತ್ರವಿಭಾಗಾನಾಮ್ ಅಹಶ್ಚಾದಿಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ಮುಹೂರ್ತಾನಾಂ ತಥೈವಾದಿರ್ ಮುಹೂರ್ತೋ ರುದ್ರದೈವತಃ

ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಆರಂಭವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ರುದ್ರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಕ್ಷಣಶ್ಚಾಪಿ ನಿಮೇಷಾದಿಃ ಕಾಲಃ ಕಾಲವಿದಾಂ ವರಾಃ ಶ್ರವಣಾನ್ತಂ ಧನಿಷ್ಠಾದಿ ಯುಗಂ ಸ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚವಾರ್ಷಿಕಮ್

ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಿಷ ಆರಂಭ; ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಯುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಶ್ರವಣ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಧನಿಷ್ಠ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಯುಗವು ಐದು ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭಾನೋರ್ಗತಿವಿಶೇಷೇಣ ಚಕ್ರವತ್ಪರಿವರ್ತತೇ ದಿವಾಕರಃ ಸ್ಮೃತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಕಾಲಕೃದ್ವಿಭುರೀಶ್ವರಃ

ಸೂರ್ಯನ ವಿಶೇಷ ಚಲನೆಯಿಂದ ದಿನಕರನು ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕಾಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಒಡೆಯನೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಚತುರ್ವಿಧಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರವರ್ತಕನಿವರ್ತಕಃ ತಸ್ಯಾಪಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರಃ ಸಾಕ್ಷಾದ್ದೇವಃ ಪ್ರವರ್ತಕಃ

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಾರಂಭವೂ ಕೊನೆಯೂ ಅವನು. ಅವನಿಗೂ ಭಗವಂತನಾದ ರುದ್ರನೇ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಕಾರನು, ದೇವರೆ.

ಇತ್ಯೇಷ ಜ್ಯೋತಿಷಾಮೇವಂ ಸಂನಿವೇಶೋ ಽರ್ಥನಿಶ್ಚಯಃ ಲೋಕಸಂವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ ಮಹಾದೇವೇನ ನಿರ್ಮಿತಃ

ಈ ರೀತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮಹಾದೇವನು ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಂ ಭಗವತಾ ಕಲ್ಪಾದೌ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಿತಃ ಸ ಆಶ್ರಯೋ ಽಭಿಮಾನೀ ಚ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜ್ಯೋತಿರಾತ್ಮಕಃ

ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಪೂರ್ವಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಧಾರ, ಅಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಸ್ವರೂಪ.

ಏಕರೂಪಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಪರಿಣಾಮೋ ಽಯಮದ್ಭುತಃ ನೈಷ ಶಕ್ಯಃ ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾತುಂ ಯಾಥಾತಥ್ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್

ಒಂದು ಮೂಲರೂಪದಿಂದ ಆಗಿರುವ ಈ ಅದ್ಭುತ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಗತಾಗತಂ ಮನುಷ್ಯೇಣ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಮಾಂಸಚಕ್ಷುಷಾ ಆಗಮಾದನುಮಾನಾಚ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದುಪಪತ್ತಿತಃ

ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ನಿಲ್ಲುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಕಣ್ಣು, ಪರಂಪರೆ, ಊಹೆ, ನೇರ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ನಿಪುಣಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರದ್ಧಾತವ್ಯಂ ವಿಪಶ್ಚಿತಾ ಚಕ್ಷುಃ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಜಲಂ ಲೇಖ್ಯಂ ಗಣಿತಂ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ

ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬೇಕು, ಜ್ಞಾನಿಯೇ; ಕಣ್ಣು, ಶಾಸ್ತ್ರ, ನೀರು, ಬರಹ ಮತ್ತು ಗಣನೆ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೆ.

ಪಞ್ಚೈತೇ ಹೇತವೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಾನವಿನಿರ್ಣಯೇ

ಈ ಐದು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಾನದ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಕಥಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಸಾದಾದ್ವೈ ಧ್ರುವೋ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವರಃ ಮೇಢೀಭೂತೋ ಗ್ರಾಹಾಣಾಂ ವೈ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಸಾಂಪ್ರತಮ್

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಧ್ರುವನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಬದಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ನೀನು ವಿವರಿಸಬೇಕು.

ಏತಮರ್ಥಂ ಮಯಾ ಪೃಷ್ಟೋ ನಾನಾಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಃ ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಃ ಪುರಾ ಪ್ರಾಹ ಮಹ್ಯಂ ಶುಶ್ರೂಷವೇ ದ್ವಿಜಾಃ

ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹಲವು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿದನು ಮತ್ತು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದಾಗ ಅವನು ವಿವರಿಸಿದನು, ದ್ವಿಜರೆ.

ಸಾರ್ವಭೌಮೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರಃ ಉತ್ತಾನಪಾದೋ ರಾಜಾ ವೈ ಪಾಲಯಾಮಾಸ ಮೇದಿನೀಮ್

ಸರ್ವರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಉತ್ತಾನಪಾದನು, ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.

ತಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾದ್ವಯಮ್ ಅಭೂತ್ ಸುನೀತಿಃ ಸುರುಚಿಸ್ ತಥಾ ಅಗ್ರಜಾಯಾಮಭೂತ್ಪುತ್ರಃ ಸುನೀತ್ಯಾಂ ತು ಮಹಾಯಶಾಃ

ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ಹೆಂಡತಿಗಳು ಇದ್ದರು—ಸುನೀತಿ ಮತ್ತು ಸುರುಚಿ. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳಾದ ಸುನೀತಿಯಿಂದ ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಧ್ರುವೋ ನಾಮ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕುಲದೀಪೋ ಮಹಾಮತಿಃ ಕದಾಚಿತ್ ಸಪ್ತವರ್ಷೇ ಽಪಿ ಪಿತುರಙ್ಕಮ್ ಉಪಾವಿಶತ್

ಅವನ ಹೆಸರೇ ಧ್ರುವ. ಅವನು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಕುಲದ ಬೆಳಕು, ಮಹಾ ಚಾತುರ್ಯವಂತ. ಒಂದು ಬಾರಿ, ಏಳು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತಂದೆಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂತನು.

ಸುರುಚಿಸ್ತಂ ವಿನಿರ್ಧೂಯ ಸ್ವಪುತ್ರಂ ಪ್ರೀತಿಮಾನಸಾ ನ್ಯವೇಶಯತ್ತಂ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾ ಹ್ಯ್ ಅಙ್ಕಂ ರೂಪೇಣ ಮಾನಿತಾ

ಆಗ ಸುರುಚಿ ಅವನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ, ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದಳು.

ಅಲಬ್ಧ್ವಾ ಸ ಪಿತುರ್ಧೀಮಾನ್ ಅಙ್ಕಂ ದುಃಖಿತಮಾನಸಃ ಮಾತುಃ ಸಮೀಪಮಾಗಮ್ಯ ರುರೋದ ಸ ಪುನಃ ಪುನಃ

ತಂದೆಯ ಮಡಿಲನ್ನು ಪಡೆಯದೆ, ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬಾಲಕನು ದುಃಖಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

ರುದನ್ತಂ ಪುತ್ರಮಾಹೇದಂ ಮಾತಾ ಶೋಕಪರಿಪ್ಲುತಾ ಸುರುಚಿರ್ದಯಿತಾ ಭರ್ತುಸ್ ತಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರೋ ಽಪಿ ತಾದೃಶಃ

ಮಗ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತಾಯಿ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು. ಸುರುಚಿ, ಪತಿಯ ಪ್ರಿಯತಮೆಯೂ ಅವಳ ಮಗನೂ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದನು.

ಮಮ ತ್ವಂ ಮನ್ದಭಾಗ್ಯಾಯಾ ಜಾತಃ ಪುತ್ರೋ ಽಪ್ಯಭಾಗ್ಯವಾನ್ ಕಿಂ ಶೋಚಸಿ ಕಿಮರ್ಥಂ ತ್ವಂ ರೋದಮಾನಃ ಪುನಃ ಪುನಃ

ನಾನು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತಳಾದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ, ನಿನ್ನ ಮಗನೂ ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತ. ನೀನು ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯೆ, ಏಕೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀಯೆ?

ಸಂತಪ್ತಹೃದಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಮಮ ಶೋಕಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಥಾನಂ ಧ್ರುವಂ ಪುತ್ರ ಸ್ವಶಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವಂ ಸಮಾಪ್ನುಯಾಃ

ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬೇದನೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವೆ. ಧ್ರುವಾ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.

ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ತು ಮಾತ್ರಾ ವೈ ನಿರ್ಜಗಾಮ ತದಾ ವನಮ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಂ ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಯಥಾವಿಧಿ

ತಾಯಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಅವನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

ಉವಾಚ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಭಗವನ್ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಸರ್ವೇಷಾಮುಪರಿಸ್ಥಾನಂ ಕೇನ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಸತ್ತಮ

ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಗೌರವದಿಂದ, 'ಭವಾನೇ, ದಯಮಾಡಿ ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

ಪಿತುರಙ್ಕೇ ಸಮಾಸೀನಂ ಮಾತಾ ಮಾಂ ಸುರುಚಿರ್ಮುನೇ ವ್ಯಧೂನಯತ್ಸ ತಂ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ನೋವಾಚ ಕಿಂಚನ

ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನಾನು ತಂದೆಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂತಾಗ, ಸುರುಚಿ ತಾಯಿ ನನ್ನನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದಳು. ರಾಜನಾದ ತಂದೆ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

ಏತಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ ತ್ರಸ್ತೋ ಽಹಂ ಮಾತರಂ ಗತಃ ಸುನೀತಿರಾಹ ಮೇ ಮಾತಾ ಮಾ ಕೃಥಾಃ ಶೋಕಮುತ್ತಮಮ್

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಾನು ಭಯಪಟ್ಟು ತಾಯಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ. ಸುನೀತಿ ತಾಯಿ ನನಗೆ, 'ಅತಿಯಾದ ದುಃಖವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.

ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಪರಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರಾಪ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಪುತ್ರಕ ತಸ್ಯಾ ಹಿ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ್ಥಾನಂ ತವ ಮಹಾಮುನೇ

'ನಿನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ನೀನು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು' ಎಂದು ತಾಯಿ ಹೇಳಿದಳು. ಅವಳ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು.

ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವನಮಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನ್ ಅದ್ಯ ತ್ವಾಂ ದೃಷ್ಟವಾನ್ಪ್ರಭೋ ತವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯೇ ಽಹಂ ಸ್ಥಾನಮದ್ಭುತಮುತ್ತಮಮ್

ನಾನು ಈ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುವೆನು.