ವರ್ಷಾಣಾಂ ತಚ್ಛತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ದಿವ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ನಿಯುತಾನ್ಯಾಹುರ್ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು
ನೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ದೈವಿಕ ನಿಯಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಂಖ್ಯಾತಾನಿ ತು ಸಂಖ್ಯಯಾ ದಿವ್ಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಂ ತು ಪ್ರಾಹುಃ ಸಂಖ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾಃ
ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಸಂಖ್ಯಾಜ್ಞರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ದೈವಿಕ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದಿವ್ಯೇನೈವ ಪ್ರಮಾಣೇನ ಯುಗಸಂಖ್ಯಾಪ್ರಕಲ್ಪನಮ್ ಪೂರ್ವಂ ಕೃತಯುಗಂ ನಾಮ ತತಸ್ತ್ರೇತಾ ವಿಧೀಯತೇ
ದೈವಿಕ ಅಳತೆಯಿಂದ ಯುಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ; ಮೊದಲು ಕೃತಯುಗ, ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದ್ವಾಪರಶ್ಚ ಕಲಿಶ್ಚೈವ ಯುಗಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸುವ್ರತಾಃ ಅಥ ಸಂವತ್ಸರಾ ದೃಷ್ಟಾ ಮಾನುಷೇಣ ಪ್ರಮಾಣತಃ
ನಂತರ ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಧರ್ಮಶೀಲರೇ; ಈ ಯುಗಗಳ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೃತಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾ ದಿವ್ಯಮಾನೇನ ಕೀರ್ತಿತಮ್ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಶತಾನ್ಯಾಸಂಶ್ ಚತುರ್ದಶ ಚ ಸಂಖ್ಯಯಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿಯೆಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಕೃತಯುಗದ ಅವಧಿಯನ್ನು ದೈವಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಥಾನ್ಯಾನಿ ಕೃತಂ ಯುಗಮ್ ತಥಾ ದಶಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಶತಸಂಖ್ಯಯಾ
ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಸಾವಿರವನ್ನು ನೂರು ಬಾರಿ ಮಾಡಿದಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.
ಅಶೀತಿಶ್ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಲಸ್ತ್ರೇತಾಯುಗಸ್ಯ ಚ ಸಪ್ತೈವ ನಿಯುತಾನ್ಯಾಹುರ್ ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷಾಣಿ ತು
ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಅವಧಿ ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಮಾನವರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ವಿಂಶತಿಶ್ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಲಸ್ತು ದ್ವಾಪರಸ್ಯ ಚ ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತ್ರೀಣಿ ಸಂಖ್ಯಯಾ
ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಕಾಲವು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.
ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಲಃ ಕಲಿಯುಗಸ್ಯ ತು ಏವಂ ಚತುರ್ಯುಗಃ ಕಾಲ ಋತೇ ಸಂಧ್ಯಾಂಶಕಾತ್ಸ್ಮೃತಃ
ಕಲಿಯುಗದ ಅವಧಿ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಕಾಲ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನೆನಪಿನಲ್ಲಿದೆ.
ನಿಯುತಾನ್ಯೇವ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶನ್ ನಿರಂಶಾನಿ ತು ತಾನಿ ವೈ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತಥಾ ತ್ರೀಣಿ ನಿಯುತಾನೀಹ ಸಂಖ್ಯಯಾ
ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವಿಲ್ಲದೆ, ಮೂವತ್ತಾರು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವತ್ತಮೂರು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಂಶತಿಶ್ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಂಧ್ಯಾಂಶಶ್ ಚ ಚತುರ್ಯುಗಃ ಏವಂ ಚತುರ್ಯುಗಾಖ್ಯಾನಾಂ ಸಾಧಿಕಾ ಹ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ
ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ ಸೇರಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಒಟ್ಟು ಅವಧಿ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳು.
ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಮನೋರನ್ತರಮುಚ್ಯತೇ ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಚ ವರ್ಷಾಗ್ರೇಣ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ
ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮನ್ವಂತರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮನ್ವಂತರದ ಎಣಿಕೆ ವರ್ಷಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವರ್ಷಾಣಾಂ ಮಾನುಷೇಣ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿಸ್ತಥಾನ್ಯಾನಿ ನಿಯುತಾನ್ಯಧಿಕಾನಿ ತು
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಒಂದು ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ಮಾನವ ವರ್ಷಗಳಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತೇಳು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.
ವಿಂಶತಿಶ್ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಲೋ ಽಯಮ್ ಅಧಿಕಂ ವಿನಾ ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಸಂಖ್ಯೈಷಾ ಲೈಙ್ಗೇ ಽಸ್ಮಿನ್ಕೀರ್ತಿತಾ ದ್ವಿಜಾಃ
ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅವಧಿ, ಅವು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮನ್ವಂತರದ ಎಣಿಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಚತುರ್ಯುಗಸ್ಯ ಚ ತಥಾ ವರ್ಷಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ರಂ ವೈ ಕಲ್ಪಶ್ಚೈಕೋ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ವರ್ಷಗಳ ಎಣಿಕೆ ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಚಕ್ರಗಳು ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಲ್ಪವಾಗುತ್ತವೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.
ನಿಶಾನ್ತೇ ಸೃಜತೇ ಲೋಕಾನ್ ನಶ್ಯನ್ತೇ ನಿಶಿ ಜನ್ತವಃ ತತ್ರ ವೈಮಾನಿಕಾನಾಂ ತು ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಕೋಟಯಃ
ರಾತ್ರಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿವೆ.
ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ವೈ ಸಂಖ್ಯಾ ಸಾನ್ತರೇಷು ಯಥಾತಥಾ ತ್ರೀಣಿ ಕೋಟಿಶತಾನ್ಯಾಸನ್ ಕೋಟ್ಯೋ ದ್ವಿನವತಿಸ್ ತಥಾ
ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆ ಹೀಗೆ: ಮೂರು ನೂರು ಕೋಟಿ, ಜೊತೆಗೆ ತೊಂಬತ್ತೆರಡು ಕೋಟಿ ಸೇರಿವೆ.
ಕಲ್ಪೇ ಽತೀತೇ ತು ವೈ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ತು ಸಪ್ತತಿಃ ಪುನಸ್ತಥಾಷ್ಟಸಾಹಸ್ರಂ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸಮಾಸತಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಹಳೆಯ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ, ಮತ್ತೆ ಎಂಟು ಸಾವಿರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಇದ್ದವು.
ಕಲ್ಪಾವಸಾನಿಕಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಲಯೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ ಮಹರ್ಲೋಕಾತ್ ಪ್ರಯಾನ್ತ್ಯೇತೇ ಜನಲೋಕಂ ಜನಾಸ್ತತಃ
ಕಲ್ಪದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಳಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಜೀವಿಗಳು ಜನಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಕೋಟೀನಾಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ಅಷ್ಟೌ ಕೋಟಿಶತಾನಿ ತು ದ್ವಿಷಷ್ಟಿಶ್ ಚ ತಥಾ ಕೋಟ್ಯೋ ನಿಯುತಾನಿ ಚ ಸಪ್ತತಿಃ
ಎರಡು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ, ಎಂಟು ನೂರು ಕೋಟಿ, ಅರವತ್ತೆರಡು ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿವೆ.
ಕಲ್ಪಾರ್ಧಸಂಖ್ಯಾ ದಿವ್ಯಾ ವೈ ಕಲ್ಪಮೇವಂ ತು ಕಲ್ಪಯೇತ್ ಕಲ್ಪಾನಾಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ತು ವರ್ಷಮೇಕಮಜಸ್ಯ ತು
ಅರ್ಧ ಕಲ್ಪದ ದೈವಿಕ ಎಣಿಕೆ ಹೀಗೆ. ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳು ಅಜಜನನ ದೇವರ ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಷಾಣಾಮಷ್ಟಸಾಹಸ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯುಗಮ್ ಸವನಂ ಯುಗಸಾಹಸ್ರಂ ಸರ್ವದೇವೋದ್ಭವಸ್ಯ ತು
ಎಂಟು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಯುಗ, ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಯುಗ. ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳು ಸವನಾ ದೇವತೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಸವನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ತು ತ್ರಿವಿಧಂ ತ್ರಿಗುಣಂ ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತು ತಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕಾಲಃ ಕಾಲಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಭೋ
ಮೂರು ವಿಧದ, ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಸಾವಿರ ಯಜ್ಞಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾಲವನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಭುವೇ.
ಭವೋದ್ಭವಸ್ತಪಶ್ಚೈವ ಭವ್ಯೋ ರಮ್ಭಃ ಕ್ರತುಃ ಪುನಃ ಋತುರ್ವಹ್ನಿರ್ಹವ್ಯವಾಹಃ ಸಾವಿತ್ರಃ ಶುದ್ಧ ಏವ ಚ
ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ, ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸುಗಳಿವೆ; ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿರುವದು, ಅರಳುವುದು, ಮತ್ತೆ ಯಜ್ಞ, ಋತು, ಅಗ್ನಿ, ಹೋಮದ ಹೊತ್ತುವವರು, ಸಾವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧನೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ಉಶಿಕಃ ಕುಶಿಕಶ್ಚೈವ ಗಾನ್ಧಾರೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ ಋಷಭಶ್ ಚ ತಥಾ ಷಡ್ಜೋ ಮಜ್ಜಾಲೀಯಶ್ ಚ ಮಧ್ಯಮಃ
ಉಶಿಕ, ಕುಶಿಕ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ಋಷಭ, ಷಡ್ಜ, ಮಜ್ಜಾಲೀಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಎಂಬವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.
ವೈರಾಜೋ ವೈ ನಿಷಾದಶ್ ಚ ಮುಖ್ಯೋ ವೈ ಮೇಘವಾಹನಃ ಪಞ್ಚಮಶ್ಚಿತ್ರಕಶ್ಚೈವ ಆಕೂತಿರ್ ಜ್ಞಾನ ಏವ ಚ
ವೈರಾಜ, ನಿಷಾದ, ಮುಖ್ಯನಾದ ಮೇಘವಾಹನ, ಐದನೆಯ ಚಿತ್ರಕ, ಆಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವೂ ಇದ್ದವೆ.
ಮನಃ ಸುದರ್ಶೋ ಬೃಂಹಶ್ ಚ ತಥಾ ವೈ ಶ್ವೇತಲೋಹಿತಃ ರಕ್ತಶ್ ಚ ಪೀತವಾಸಾಶ್ ಚ ಅಸಿತಃ ಸರ್ವರೂಪಕಃ
ಮನಸ್ಸು, ಸುದರ್ಶ, ಬೃಹ್ಮ, ಶ್ವೇತಲೋಹಿತ, ರಕ್ತ, ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವರು, ಅಸಿತ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳವನು ಕೂಡ ಇದ್ದಾನೆ.
ಏವಂ ಕಲ್ಪಾಸ್ತು ಸಂಖ್ಯಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ ಕೋಟಿಕೋಟಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಪಾನಾಂ ಮುನಿಸತ್ತಮಾಃ
ಅಪ್ರಕಟ ಜನನ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾಲಪಗಳು ಹೀಗೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಮಹರ್ಷಿಗಳೆ, ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಸಾವಿರ ಕಾಲಪಗಳಿವೆ.
ಗತಾನಿ ತಾವಚ್ಛೇಷಾಣಿ ಅಹರ್ನಿಶ್ಯಾನಿ ವೈ ಪುನಃ ಪರಾನ್ತೇ ವೈ ವಿಕಾರಾಣಿ ವಿಕಾರಂ ಯಾನ್ತಿ ವಿಶ್ವತಃ
ಇಷ್ಟು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ಕಳೆದಿವೆ; ಪರಮಾವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತವೆ.
ವಿಕಾರಸ್ಯ ಶಿವಸ್ಯಾಜ್ಞಾವಶೇನೈವ ತು ಸಂಹೃತಿಃ ಸಂಹೃತೇ ತು ವಿಕಾರೇ ಚ ಪ್ರಧಾನೇ ಚಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತೇ
ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಲಯವು ಶಿವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಲಯವಾದಾಗ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.