ಲಿಙ್ಗಪುರಾಣಮ್

ನಿತ್ಯೋ ವಿಶುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧಶ್ ಚ ನಿಷ್ಕಲಃ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ತ್ವಯೋಕ್ತೋ ಮುಕ್ತಿದಃ ಕಿಂ ವಾ ನಿಷ್ಕಲಶ್ಚೇತ್ಕರೋತಿ ಕಿಮ್

ಪರಮೇಶ್ವರನು ಶಾಶ್ವತ, ಶುದ್ಧ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಭಾಗವಿಲ್ಲದವನು. ನೀನು ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಭಾಗವಿಲ್ಲದವನೆಂದರೆ, ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?

ಕಾಲಃ ಕರೋತಿ ಸಕಲಂ ಕಾಲಂ ಕಲಯತೇ ಸದಾ ನಿಷ್ಕಲಂ ಚ ಮನಃ ಸರ್ವಂ ಮನ್ಯತೇ ಸೋ ಽಪಿ ನಿಷ್ಕಲಃ

ಕಾಲವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾಲವೇ ಕಾಲವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಭಾಗವಿಲ್ಲದವನ್ನೂ, ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೂಡ ಭಾಗವಿಲ್ಲದದ್ದು.

ಕರ್ಮಣಾ ತಸ್ಯ ಚೈವೇಹ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ಕಿಮತ್ರ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತ್ಯಷ್ಟಕಮಿದಂ ಜಗತ್

ಅವನ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ದೇವದೇವನ ಎಂಟು ರೂಪಗಳೆಂದರೆ ಏನು?

ವಿನಾಕಾಶಂ ಜಗನ್ನೈವ ವಿನಾ ಕ್ಷ್ಮಾಂ ವಾಯುನಾ ವಿನಾ ತೇಜಸಾ ವಾರಿಣಾ ಚೈವ ಯಜಮಾನಂ ತಥಾ ವಿನಾ

ಆಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ತು ಇಲ್ಲ; ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ, ನೀರಿಲ್ಲದೆ, ಯಜಮಾನನಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ಜಗತ್ತು ಇಲ್ಲ.

ಭಾನುನಾ ಶಶಿನಾ ಲೋಕಸ್ ತಸ್ಯೈತಾಸ್ತನವಃ ಪ್ರಭೋಃ ವಿಚಾರತಸ್ತು ರುದ್ರಸ್ಯ ಸ್ಥೂಲಮೇತಚ್ಚರಾಚರಮ್

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕವಿಲ್ಲ. ಇವುವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಭುವಿನ ರೂಪಗಳು; ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿದರೆ, ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ರುದ್ರನ ಸ್ಥೂಲರೂಪ.

ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವದನ್ತಿ ಋಷಯೋ ಯನ್ನ ವಾಚ್ಯಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾ ಸಹ

ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮವು ಹೇಳಲಾಗದದ್ದು, ಯಾಕೆಂದರೆ ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ತಲುಪದೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ.

ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ ನ ಬಿಭೇತಿ ಕುತಶ್ಚನ ನ ಭೇತವ್ಯಂ ತಥಾ ತಸ್ಮಾಜ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾನನ್ದಂ ಪಿನಾಕಿನಃ

ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಪಿನಾಕಿನ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಭಯವೇ ಇರದು.

ವಿಭೂತಯಶ್ ಚ ರುದ್ರಸ್ಯ ಮತ್ವಾ ಸರ್ವತ್ರ ಭಾವತಃ ಸರ್ವಂ ರುದ್ರ ಇತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ ಮುನಯಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಃ

ರುದ್ರನ ವೈಭವವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡು, ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಮುನಿಗಳು 'ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನೇ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಮಸ್ಕಾರೇಣ ಸತತಂ ಗೌರವಾತ್ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ಸರ್ವಂ ತು ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವೋ ವೈ ರುದ್ರ ಈಶ್ವರಃ

ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ಸದಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮ, ಎಲ್ಲವೂ ರುದ್ರನೇ, ಈಶ್ವರನೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಪುರುಷೋ ವೈ ಮಹಾದೇವೋ ಮಹೇಶಾನಃ ಪರಃ ಶಿವಃ ಏವಂ ವಿಭುರ್ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಧ್ಯಾನಂ ತತ್ರೈವ ಚಿನ್ತನಮ್

ಪುರುಷನೇ ಮಹಾದೇವ, ಮಹೇಶಾನ, ಪರಶಿವ. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಧ್ಯಾನವೆಂದರೆ ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಚಿಂತನೆ.

ಚತುರ್ವ್ಯೂಹೇಣ ಮಾರ್ಗೇಣ ವಿಚಾರ್ಯಾಲೋಕ್ಯ ಸುವ್ರತ ಸಂಸಾರಹೇತುಃ ಸಂಸಾರೋ ಮೋಕ್ಷಹೇತುಶ್ ಚ ನಿರ್ವೃತಿಃ

ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಯೋಗ್ಯನು ವಿಚಾರಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸಂಸಾರವೇ, ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣ ನಿರ್ವಾಣವೇ.

ಚತುರ್ವ್ಯೂಹಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಶ್ ಚಿನ್ತಕಸ್ಯೇಹ ಯೋಗಿನಃ ಚಿನ್ತಾ ಬಹುವಿಧಾ ಖ್ಯಾತಾ ಸೈಕತ್ರ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಾ

ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಯೋಗಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಚಿಂತನೆಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ.

ಸುನಿಷ್ಠೇತ್ಯತ್ರ ಕಥಿತಾ ರುದ್ರಂ ರೌದ್ರೀ ನ ಸಂಶಯಃ ಐನ್ದ್ರೀ ಚೇನ್ದ್ರೇ ತಥಾ ಸೌಮ್ಯಾ ಸೋಮೇ ನಾರಾಯಣೇ ತಥಾ

ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ರೌದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ, ಸೌಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾರಾಯಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ.

ಸೂರ್ಯೇ ವಹ್ನೌ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸರ್ವತ್ರೈವಂ ವಿಚಾರತಃ ಸೈವಾಹಂ ಸೋ ಽಹಮಿತ್ಯೇವಂ ದ್ವಿಧಾ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಭಾವತಃ

ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಆಕೆ ನಾನು, ನಾನು ಅವನು' ಎಂಬ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಭಕ್ತೋ ಽಸೌ ನಾಸ್ತಿ ಯಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ ಚಿನ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ನ ಸಂಶಯಃ ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ ಪೂರ್ವಂ ವಿಪ್ರ ಚರಾಚರಮ್

ಈ ರೀತಿ ತಿಳಿಯದವನು ಭಕ್ತನಲ್ಲ; ಅವನ ಧ್ಯಾನವು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಮೊದಲು ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ಚರಾಚರವಿಭಾಗಂ ಚ ತ್ಯಜೇದಭಿಮತಂ ಸ್ಮರನ್ ತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮ್ ಅಲಭ್ಯಂ ಚ ಕೃತ್ಯಂ ಚಾಕೃತ್ಯಮೇವ ಚ

ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಂಬ ಭೇದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟ, ಸಿಗುವದು-ಸಿಗದದು, ಮಾಡಬೇಕಾದದು-ಮಾಡಬಾರದದು ಎಂಬ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದ್ವೇಷವನ್ನೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡಬೇಕು.

ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಸುತೃಪ್ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ನ ಚಾನ್ಯಥಾ ಆಭ್ಯನ್ತರಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಮ್ ಏವಮಭ್ಯರ್ಚನಂ ಕ್ರಮಾತ್

ಯಾರಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವ ದೊರೆಯದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆಯೇ ಆಂತರಿಕ ಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಭ್ಯನ್ತರಾರ್ಚಕಾಃ ಪೂಜ್ಯಾ ನಮಸ್ಕಾರಾದಿಭಿಸ್ ತಥಾ ವಿರೂಪಾ ವಿಕೃತಾಶ್ಚಾಪಿ ನ ನಿನ್ದ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಃ

ಆಂತರಿಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಅವರು ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ವಿಕೃತರಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರನ್ನು ನಿಂದಿಸಬಾರದು.

ಆಭ್ಯನ್ತರಾರ್ಚಕಾಃ ಸರ್ವೇ ನ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾ ವಿಜಾನತಾ ನಿನ್ದಕಾ ಏವ ದುಃಖಾರ್ತಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಲ್ಪಚೇತಸಃ

ಆಂತರಿಕ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಾರದು; ಅವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರು ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರು, ಅವರು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವರು.

ಯಥಾ ದಾರುವನೇ ರುದ್ರಂ ವಿನಿನ್ದ್ಯ ಮುನಯಃ ಪುರಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸೇವ್ಯಾ ನಮಸ್ಕಾರ್ಯಾಃ ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಸ್ ತಥಾ

ಹಿಂದೆ ದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ರುದ್ರನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರನ್ನು ಸದಾ ಸೇವಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.

ವರ್ಣಾಶ್ರಮವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಪರಾಯಣೈಃ

ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರು ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರೂ—

ಇದಾನೀಂ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಪುರಾ ದಾರುವನೇ ವಿಭೋ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತದ್ವನಸ್ಥಾನಾಂ ತಪಸಾ ಭಾವಿತಾತ್ಮನಾಮ್

ಈಗ ನನಗೆ, ಭಗವನೇ, ದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿದೆ; ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದ ಮುನಿಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಿ.

ಕಥಂ ದಾರುವನಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಭಗವಾನ್ನೀಲಲೋಹಿತಃ ವಿಕೃತಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯ ಚೋರ್ಧ್ವರೇತಾ ದಿಗಮ್ಬರಃ

ನೀಲಲೋಹಿತನಾದ ಭಗವಂತನು ಹೇಗೆ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವೀರ್ಯವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದು, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ದಾರು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು?

ಕಿಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ ರುದ್ರಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ತತ್ತ್ವೇನ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್

ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಏನಾಯಿತು? ದೇವದೇವನಾದ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.

ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶ್ರುತಿಸಾರವಿದಾಂ ವರಃ ಶಿಲಾದಸೂನುರ್ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಾಹ ಕಿಂಚಿದ್ಭವಂ ಹಸನ್

ಅವನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವೇದಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶಿಲಾದನ ಪುತ್ರನು, ಭಗವಂತನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಮುನಯೋ ದಾರುಗಹನೇ ತಪಸ್ತೇಪುಃ ಸುದಾರುಣಮ್ ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಸದಾರತನಯಾಗ್ನಯಃ

ಮುನಿಗಳು ದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಗಳು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವದೇವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.

ತುಷ್ಟೋ ರುದ್ರೋ ಜಗನ್ನಾಥಶ್ ಚೇಕಿತಾನೋ ವೃಷಧ್ವಜಃ ಧೂರ್ಜಟಿಃ ಪರಮೇಶಾನೋ ಭಗವಾನ್ನೀಲಲೋಹಿತಃ

ಜಗತ್ತಿನಾಧಿಯಾದ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ, ಎಮ್ಮೆ ಧ್ವಜವಿರುವ, ಜಟಾಧಾರಿಯಾದ, ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ, ನೀಲಲೋಹಿತನಾದ ಭಗವಂತನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.

ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾತುಂ ದಾರುವನೌಕಸಾಮ್ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಜಗನ್ನಾಥಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಕ್ರೀಡಯಾ ಚ ಸಃ

ದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು, ಜಗತ್ತಿನಾಧಿಯು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಲುವಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯೂ ಆಟವೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದನು.

ನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಜ್ಞಾನಪ್ರತಿಷ್ಠಾರ್ಥಂ ಚ ಶಙ್ಕರಃ ದೇವದಾರುವನಸ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಜ್ಞಾನಚೇತಸಾಮ್

ದೈವಿಕ ದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದನು.