ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದ, ಎಂಟು ಭುಜಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರವಾದ, ಅರ್ಧ ಮಹಿಳಾ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಮಹೋನ್ನತ ಸ್ವರೂಪವು ಪ್ರकटವಾಯಿತು. ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ, ದ್ವಿಜರೇ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಮತ್ತೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೇವತೆ ನೀರಿನ ನಾಶವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅವನು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ, ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ವಾಯು ಮಳೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲದೊಳಗಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಳೆ, ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಾನು ಸೂರ್ಯರಥದ, ಚಂದ್ರರಥದ ಹಾಗೂ ಇತರ ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನೂ, ನೀರನ್ನು ಹೊರುವವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೋ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸೂರ್ಯರಥವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದು ವರ್ಷದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ, ದ್ವिजಶ್ರೇಷ್ಠ. ಈ ರಥಕ್ಕೆ ಮೂರು ನಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಅಡ್ಡಕಂಬಗಳುಳ್ಳ ಚಕ್ರವಿದೆ; ಅದು ಬಂಗಾರದ ತಯಾರಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯದ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲವು ತೊಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅಕ್ಷವು ರಥದ ವೇದಿಕೆಯಿಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೂತ ಹಾಕದ ಕುದುರೆಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಚಕ್ರವು ಯಾವಾಗ ತಿರುಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಏಳು ಕುದುರೆಗಳು, ಛಂದಸ್ಸಿಂದ ರೂಪಿತವಾಗಿವೆ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ. ಚಕ್ರದ ಅಡ್ಡಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಬಿಗಿದು, ಅಕ್ಷವು ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಚಕ್ರವು ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಕ್ಷವು ಧ್ರುವದೊಂದಿಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷವು, ಒಂದೇ ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ, ಧ್ರುವದಿಂದ ಚಲನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸ್ಥಿರವಾದ ಧ್ರುವವು ವಾಯುಗಳಿಂದ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬೆಳಕುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಥದ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಜೂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬಿಗಿದು, ಜೂತ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷವು ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಇವು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆಕಾಶರಥದಿಂದ ವೃತ್ತಗಳು ರೂಪವಾಗುತ್ತವೆ; ಜೂತ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನಗಳು ರಥದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಧ್ರುವದಿಂದ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ, ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಧ್ರುವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಾಯುಚಾಲಿತ ರಥದ ಜೂತ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನವು ಕುಟಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದು, ಹಗ್ಗದಂತೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಉತ್ತರಯಾನದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುತ್ತವೆ; ದಕ್ಷಿಣಯಾನದಲ್ಲಿ, ವೃತ್ತಗಳು ರೂಪವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಕಿರಣಗಳು, ಧ್ರುವದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಒಳಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಒಳಗಿರುವಂತೆ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಎಂಭತ್ತು ಶತ ವೃತ್ತಗಳಿವೆ; ಕಿರಣಗಳು ಧ್ರುವದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು, ಸೂರ್ಯನು ಹೊರಗಡೆ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ವೇಗವಾಗಿ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸದಾ ಭಾಸ್ಕರ ದೇವರನ್ನು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ರಥವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, ಆದಿತ್ಯರು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಯಕರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೋಡಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಋಷಿಗಳು ರವಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಯಕರು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಭೂತಗಳು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಾಗರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ, ಯಾತುಧಾನರು ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಾಯಂಕಾಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು, ಈ ಜೋಡಿಗಳು ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧೂ ಮತ್ತು ಮಾಧವ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಶುಚಿ, ನಭಸ್ ಮತ್ತು ನಭಸ್ಯ, ಇಷ ಮತ್ತು ಊರ್ಜ, ಸಹಸ್ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ಯ, ತಪಸ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಃ—ಇವು ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು, ಮಾನವ ವರ್ಷದ ಭಾಗಗಳು, ದ್ವಿಜರೇ. ಋತುಗಳು: ವಸಂತ (ಬಸಂತ), ಗ್ರೀಷ್ಮ (ಗर्मी), ವರ್ಷಾ (ಮಳೆ), ಶರದ್ (ಶರತ್), ಹೇಮಂತ (ಹಿಮಂತ), ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ (ಶಿಶಿರ)—ಇವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಧಾತಾ, ಆರ್ಯಮನ್, ಮಿತ್ರ, ವರುನ, ಇಂದ್ರ, ವಿವಸ್ವಾನ್, ಪುಷಣ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಅಂಶು, ಭಗ—ಇವರು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತ್ವಷ್ಟ್ರಿ, ವಿಷ್ಣು, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ಅಂಗಿರಸ, ಭೃಗು—ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಭರದ್ವಾಜ, ಗೌತಮ, ಕಶ್ಯಪ, ಕ್ರತು, ಜಮದಗ್ನಿ, ಕೌಶಿಕ, ವಾಸುಕಿ, ಕಂಕನಿಕರ. ಟಕ್ಷಕ, ನಾಗ, ಎಲಾಪತ್ರ, ಶಂಖಪಾಲ, ಐರಾವತ—ಇವು ನಾಗರಗಳು. ಧನಂಜಯ, ಮಹಾಪದ್ಮ, ಕರ್ಕೋಟಕ, ಕಾಂಬಾಲ, ಅಶ್ವತಾರ, ತುಂಬುರು, ನಾರದ—ಇವರು. ಹಾಹಾ ಮತ್ತು ಹುಹು, ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು; ವಿಶ್ವವಸು, ಅಸುರ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಉಗ್ರಸೇನ, ಸುರುಚಿ, ಪರವಸು. ಚಿತ್ರಸೇನ, ಉರ್ನಾಯು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಸೂರ್ಯವರ್ಚ, ದೇವಿ ಕೃತಸ್ಥಲ. ಶುಭಾನನ, ಶುಭಶ್ರೋಣಿ, ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲ, ಮೇನಕಾ, ಸಹಜನ್ಯ, ಪ್ರಮ್ಲೋಚಾ, ಶುಚಿಸ್ಮಿತಾ. ಅನುಮ್ಲೋಚಾ, ಘೃತಾಚಿ, ವಿಶ್ವಾಚಿ, ಉರ್ವಶಿ, ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿ, ತಿಲೋತ್ತಮಾ. ರಂಭಾ, ಅಂಭೋಜವಧನಾ, ರಥಕೃತ, ಗ್ರಾಮಣಿ, ರಥೋಜಾ, ರಥಚಿತ್ರ, ಸುಬಾಹು, ರಥಸ್ವನ. ವರುನ, ಸುಶೇನ, ಸೇನಾಜಿತ, ತರ್ಕ್ಷ್ಯ, ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ, ಕ್ಷತಜಿತ್, ಸತ್ಯಜಿತ್. ರಕ್ಷೋಹೇತಿ, ಪ್ರಹೇತಿ, ಪೌರುಷಯ, ವಧಾಹ, ನಾಗ, ಹುಲಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ—ಇವುಗಳೂ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಮತ್ತು ಭೂತಗಳು, ಸೂರ್ಯರಥದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರಥವು ಕಾಲಚಕ್ರದಂತೆ, ಋತುಗಳಂತೆ, ವರ್ಷಗಳಂತೆ, ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.