मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे महावृक्षः सकेतुराट् प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश् चैत्यपादपः
मंदार पर्वत की चोटी पर केतुराट नामक महान वृक्ष है, जिसकी शाखाएँ फैली हुई हैं, और कदंब, जो पूज्य वृक्ष है।
दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविता जम्बूः सदा पुण्यफला सदा माल्योपशोभिता
दक्षिण के पर्वत की चोटी पर, जिसे देवता पूजते हैं, जामुन का वृक्ष है, जो सदा पुण्य फल देता है और हमेशा मालाओं से सजा रहता है।
सकेतुर् दक्षिणे द्वीपे जम्बूर्लोकेषु विश्रुता विपुलस्यापि शैलस्य पश्चिमे च महात्मनः
दक्षिण द्वीप में केतुर के पास जामुन का वृक्ष लोकों में प्रसिद्ध है; पश्चिम में महान विपुल पर्वत की चोटी पर भी है।
संजातः शिखरे ऽश्वत्थः स महान् चैत्यपादपः सुपार्श्वस्योत्तरस्यापि शृङ्गे जातो महाद्रुमः
उसकी चोटी पर महान अश्वत्थ वृक्ष उत्पन्न हुआ है, जो पूज्य वृक्ष है; और उत्तर के सुपार्श्व की चोटी पर भी एक विशाल वृक्ष उगा है।
न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो ऽनेकयोजनमण्डलः तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्
एक बड़ा वटवृक्ष है, जिसकी मोटी डालियाँ हैं और जो अनेक योजन तक फैला है; अब मैं इन चारों श्रेष्ठ पर्वतों का क्रम से वर्णन करूँगा।
अमानुष्याणि रम्याणि सर्वकालर्तुकानि च मनोहराणि चत्वारि देवक्रीडनकानि च
वहाँ चार सुंदर, अलौकिक उपवन हैं, जो हर समय और हर ऋतु में मन को भाते हैं और देवताओं के क्रीड़ास्थल हैं।
वनानि वै चतुर्दिक्षु नामतस्तु निबोधत पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम्
अब चारों दिशाओं के वनों के नाम जानो: पूर्व में चित्ररथ वन है, दक्षिण में गंधमादन।
वैभ्राजं पश्चिमे विद्याद् उत्तरे सवितुर्वनम् मित्रेश्वरं तु पूर्वे तु षष्ठेश्वरम् अतः परम्
पश्चिम में वैभ्राज वन है, उत्तर में सवितृ का वन है; पूर्व में मित्रेश्वर है, और उसके बाद षष्ठेश्वर आता है।
वर्येश्वरं पश्चिमे तु उत्तरे चाम्रकेश्वरम् महासरांसि च तथा चत्वारि मुनिपुङ्गवाः
पश्चिम दिशा में वरेश्वर हैं और उत्तर में आम्रकेश्वर स्थित हैं। हे श्रेष्ठ मुनियों, वहाँ चार बड़े सरोवर भी हैं।
यत्र क्रीडन्ति मुनयः पर्वतेषु वनेषु च अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्
वहाँ मुनिगण पर्वतों और वनों में विहार करते हैं। पूर्व दिशा में अरुणोद सरोवर है और दक्षिण में मानस सरोवर प्रसिद्ध है।
सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रं तथोत्तरम् शाखस्य दक्षिणे क्षेत्रं विशाखस्य च पश्चिमे
पश्चिम का सरोवर सितोद है और उत्तर का महाभद्र। शाख का क्षेत्र दक्षिण में है और विशाख का क्षेत्र पश्चिम में।
उत्तरे नैगमेयस्य कुमारस्य च पूर्वतः अरुणोदस्य पूर्वेण शैलेन्द्रा नामतः स्मृताः
उत्तर में नैगमेय का क्षेत्र है और पूर्व में कुमार का। अरुणोद के पूर्व में शैलेन्द्र नामक पर्वत माने जाते हैं।
तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये न शक्यं विस्तरेण तु सितान्तश् च कुरण्डश् च कुररश्चाचलोत्तमः
मैं इन्हें संक्षेप में बताऊँगा, विस्तार से कहना संभव नहीं है—सितांत, कुरंड, कुरर और श्रेष्ठ पर्वत अचल।
विकरो मणिशैलश् च वृक्षवांश्चाचलोत्तमः महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्दर्दुरस् तथा
विकार, मणिशैल, वृक्षवान, श्रेष्ठ पर्वत अचल, महानील, रुचक, सबिंदु और दर्दुर भी हैं।
वेणुमांश् च समेघश् च निषधो देवपर्वतः इत्येते पर्वतवरा ह्य् अन्ये च गिरयस् तथा
वेणुमान, समेघ, निषध और देवपर्वत—ये सभी श्रेष्ठ पर्वत हैं, और भी अनेक पर्वत वहाँ हैं।
पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धावासा उदाहृताः तेषु तेषु गिरीन्द्रेषु गुहासु च वनेषु च
मंदर के पूर्व में ये सिद्धों के निवास स्थान कहे गए हैं। इन सभी पर्वतों, गुफाओं और वनों में—
रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि विष्णोर्नारायणस्य च सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः
रुद्र, विष्णु और नारायण के दिव्य क्षेत्र स्थित हैं। यहाँ मानस सरोवर के दक्षिण में महान पर्वत हैं।
ये कीर्त्यमानास्तान्सर्वान् संक्षिप्य प्रवदाम्यहम् शैलश् च विशिराश्चैव शिखरश्चाचलोत्तमः
जिनका उल्लेख हुआ है, उन्हें मैं संक्षेप में बताता हूँ—शैल, विशिरा और शिखर, श्रेष्ठ पर्वत अचल।
एकशृङ्गो महाशूलो गजशैलः पिशाचकः पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः
एकशृंग, महाशूल, गजशैल, पिशाचक, पंचशैल, कैलास और श्रेष्ठ पर्वत हिमवान।
इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः तेषु तेषु च सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च
ये सभी देवताओं के चरित्र से युक्त, महान और प्रसिद्ध पर्वत हैं। इन पर्वतों और वनों में—
रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि स्थापितानि सुरोत्तमैः दिग्भागे दक्षिणे प्रोक्ताः पश्चिमे च वदामि वः
रुद्र के दिव्य क्षेत्र श्रेष्ठ देवताओं द्वारा स्थापित किए गए हैं। दक्षिण दिशा के क्षेत्र मैंने बताए, अब पश्चिम के बताता हूँ।
अपरेण सितोदश् च सुरपश् च महाबलः कुमुदो मधुमांश्चैव ह्य् अञ्जनो मुकुटस् तथा
इसके अलावा, सितोद, महाबली सुरप, कुमुद, मधुमान, अंजन और मुकुट भी हैं।
कृष्णश् च पाण्डुरश्चैव सहस्रशिखरश् च यः पारिजातश् च शैलेन्द्रः श्रीशृङ्गश्चाचलोत्तमः
कृष्ण, पांडुर, सहस्रशिखर, पारिजात, शैलेन्द्र और श्रेष्ठ पर्वत श्रीशृंग।
इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः सर्वे पश्चिमदिग्भागे रुद्रक्षेत्रसमन्विताः
ये सभी देवताओं के चरित्र से युक्त, महान पर्वत हैं, जो पश्चिम दिशा में स्थित हैं और रुद्र क्षेत्र से संपन्न हैं।
महाभद्रस्य सरसश् चोत्तरे च महाबलाः ये स्थिताः कीर्त्यमानांस्तान् संक्षिप्येह निबोधत
महाभद्र सरोवर के उत्तर में जो महान पर्वत स्थित हैं, उनका संक्षिप्त वर्णन अब सुनो।
शङ्खकूटो महाशैलो वृषभो हंसपर्वतः नागश् च कपिलश्चैव इन्द्रशैलश् च सानुमान्
शंखकूट महान पर्वत, वृषभ, हंसपर्वत, नाग, कपिल और शिखरों सहित इंद्रशैल।
नीलः कण्टकशृङ्गश् च शतशृङ्गश् च पर्वतः पुष्पकोशः प्रशैलश् च विरजश्चाचलोत्तमः
नील, कण्टकशृंग, शतशृंग, पर्वत, पुष्पकोश, प्रशैल और विरज — ये सब श्रेष्ठ अचल पर्वत हैं।
वराहपर्वतश्चैव मयूरश्चाचलोत्तमः जारुधिश्चैव शैलेन्द्र एत उत्तरसंस्थिताः
वराह पर्वत, मयूर नामक महान् शिखर और जारुधि पर्वतराज — ये सभी उत्तर दिशा में स्थित हैं।
तेषु शैलेषु दिव्येषु देवदेवस्य शूलिनः असंख्यातानि दिव्यानि विमानानि सहस्रशः
इन दिव्य पर्वतों पर, जो देवों के देव त्रिशूलधारी भगवान के हैं, असंख्य दिव्य विमान हजारों की संख्या में हैं।
एतेषां शैलमुख्यानाम् अन्तरेषु यथाक्रमम् सन्ति चैवान्तरद्रोण्यः सरांस्युपवनानि च
इन मुख्य पर्वतों के बीच-बीच में क्रम से घाटियाँ, सरोवर और उपवन स्थित हैं।