चतुर्वर्णः ससौवर्णो मेरुश्चोर्ध्वायतः स्मृतः वृत्ताकृतिपरीणाहश् चतुरस्रः समुत्थितः
मेरु पर्वत को चार रंगों वाला और सुनहरा बताया गया है। यह ऊँचा उठता है, गोल आकार और परिधि वाला है, और चारों ओर से सीधा खड़ा है।
नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान्
यह नीला है, वैडूर्य रत्न से बना है, सफेद और चमकदार है, सोने जैसा है, मोर के पंख के रंग जैसा है; इसमें तीन शिखर हैं और यह पीले सोने से बना है।
एवं संक्षेपतः प्रोक्ताः पुनः शृणु गिरीश्वरान् मन्दरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ
इस तरह संक्षेप में बताया गया; अब फिर सुनो, श्रेष्ठ पर्वतों के बारे में: पूर्व दिशा में मंदार और देवकूट नामक दो पर्वत हैं।
कैलासो गन्धमादश् च हेमवांश्चैव पर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
कैलास और गंधमादन, साथ ही हेमवान भी पूर्व दिशा में फैले हुए पर्वत हैं, जो समुद्र के भीतर स्थित हैं।
निषधः पारियात्रश् च द्वावेतौ वरपर्वतौ यथा पूर्वौ तथा याम्याव् एतौ पश्चिमतः श्रितौ
निषध और पारियात्र ये दो उत्तम पर्वत हैं; जैसे पहले वाले पूर्व में हैं, वैसे ही ये दोनों दक्षिण और पश्चिम में स्थित हैं।
त्रिशृङ्गो जारुचिश्चैव उत्तरौ वरपर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
त्रिशृंग और जारुचि ये दो उत्तम पर्वत उत्तर दिशा में हैं; ये दोनों भी पूर्व की ओर फैले हुए हैं और समुद्र के भीतर स्थित हैं।
मर्यादापर्वतान् एतान् अष्टावाहुर्मनीषिणः यो ऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रांशुः कनकपर्वतः
ज्ञानी लोग इन आठों को सीमा पर्वत कहते हैं; और वह मेरु, हे श्रेष्ठ द्विजों, ऊँचा और स्वर्णमय पर्वत है।
तस्य पादास्तु चत्वारश् चतुर्दिक्षु नगोत्तमाः यैर्विष्टब्धा न चलति सप्तद्वीपवती मही
उसके चारों दिशाओं में चार बड़े शिखर हैं, जिनके द्वारा सात द्वीपों वाली पृथ्वी स्थिर रहती है और हिलती नहीं है।
दशयोजनसाहस्रम् आयामस् तेषु पठ्यते पूर्वे तु मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः
इनमें से प्रत्येक की लंबाई दस हजार योजन बताई गई है; पूर्व में मंदार नामक पर्वत है, दक्षिण में गंधमादन।
विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः महावृक्षाः समुत्पन्नाश् चत्वारो द्वीपकेतवः
पश्चिम की ओर विपुल पर्वत है, और उत्तर में सुपार्श्व; वहाँ चार विशाल वृक्ष उगे हैं, जो द्वीपों के ध्वज के समान हैं।
मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे महावृक्षः सकेतुराट् प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश् चैत्यपादपः
मंदार पर्वत की चोटी पर केतुराट नामक महान वृक्ष है, जिसकी शाखाएँ फैली हुई हैं, और कदंब, जो पूज्य वृक्ष है।
दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविता जम्बूः सदा पुण्यफला सदा माल्योपशोभिता
दक्षिण के पर्वत की चोटी पर, जिसे देवता पूजते हैं, जामुन का वृक्ष है, जो सदा पुण्य फल देता है और हमेशा मालाओं से सजा रहता है।
सकेतुर् दक्षिणे द्वीपे जम्बूर्लोकेषु विश्रुता विपुलस्यापि शैलस्य पश्चिमे च महात्मनः
दक्षिण द्वीप में केतुर के पास जामुन का वृक्ष लोकों में प्रसिद्ध है; पश्चिम में महान विपुल पर्वत की चोटी पर भी है।
संजातः शिखरे ऽश्वत्थः स महान् चैत्यपादपः सुपार्श्वस्योत्तरस्यापि शृङ्गे जातो महाद्रुमः
उसकी चोटी पर महान अश्वत्थ वृक्ष उत्पन्न हुआ है, जो पूज्य वृक्ष है; और उत्तर के सुपार्श्व की चोटी पर भी एक विशाल वृक्ष उगा है।
न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो ऽनेकयोजनमण्डलः तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्
एक बड़ा वटवृक्ष है, जिसकी मोटी डालियाँ हैं और जो अनेक योजन तक फैला है; अब मैं इन चारों श्रेष्ठ पर्वतों का क्रम से वर्णन करूँगा।
अमानुष्याणि रम्याणि सर्वकालर्तुकानि च मनोहराणि चत्वारि देवक्रीडनकानि च
वहाँ चार सुंदर, अलौकिक उपवन हैं, जो हर समय और हर ऋतु में मन को भाते हैं और देवताओं के क्रीड़ास्थल हैं।
वनानि वै चतुर्दिक्षु नामतस्तु निबोधत पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम्
अब चारों दिशाओं के वनों के नाम जानो: पूर्व में चित्ररथ वन है, दक्षिण में गंधमादन।
वैभ्राजं पश्चिमे विद्याद् उत्तरे सवितुर्वनम् मित्रेश्वरं तु पूर्वे तु षष्ठेश्वरम् अतः परम्
पश्चिम में वैभ्राज वन है, उत्तर में सवितृ का वन है; पूर्व में मित्रेश्वर है, और उसके बाद षष्ठेश्वर आता है।
वर्येश्वरं पश्चिमे तु उत्तरे चाम्रकेश्वरम् महासरांसि च तथा चत्वारि मुनिपुङ्गवाः
पश्चिम दिशा में वरेश्वर हैं और उत्तर में आम्रकेश्वर स्थित हैं। हे श्रेष्ठ मुनियों, वहाँ चार बड़े सरोवर भी हैं।
यत्र क्रीडन्ति मुनयः पर्वतेषु वनेषु च अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्
वहाँ मुनिगण पर्वतों और वनों में विहार करते हैं। पूर्व दिशा में अरुणोद सरोवर है और दक्षिण में मानस सरोवर प्रसिद्ध है।
सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रं तथोत्तरम् शाखस्य दक्षिणे क्षेत्रं विशाखस्य च पश्चिमे
पश्चिम का सरोवर सितोद है और उत्तर का महाभद्र। शाख का क्षेत्र दक्षिण में है और विशाख का क्षेत्र पश्चिम में।
उत्तरे नैगमेयस्य कुमारस्य च पूर्वतः अरुणोदस्य पूर्वेण शैलेन्द्रा नामतः स्मृताः
उत्तर में नैगमेय का क्षेत्र है और पूर्व में कुमार का। अरुणोद के पूर्व में शैलेन्द्र नामक पर्वत माने जाते हैं।
तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये न शक्यं विस्तरेण तु सितान्तश् च कुरण्डश् च कुररश्चाचलोत्तमः
मैं इन्हें संक्षेप में बताऊँगा, विस्तार से कहना संभव नहीं है—सितांत, कुरंड, कुरर और श्रेष्ठ पर्वत अचल।
विकरो मणिशैलश् च वृक्षवांश्चाचलोत्तमः महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्दर्दुरस् तथा
विकार, मणिशैल, वृक्षवान, श्रेष्ठ पर्वत अचल, महानील, रुचक, सबिंदु और दर्दुर भी हैं।
वेणुमांश् च समेघश् च निषधो देवपर्वतः इत्येते पर्वतवरा ह्य् अन्ये च गिरयस् तथा
वेणुमान, समेघ, निषध और देवपर्वत—ये सभी श्रेष्ठ पर्वत हैं, और भी अनेक पर्वत वहाँ हैं।
पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धावासा उदाहृताः तेषु तेषु गिरीन्द्रेषु गुहासु च वनेषु च
मंदर के पूर्व में ये सिद्धों के निवास स्थान कहे गए हैं। इन सभी पर्वतों, गुफाओं और वनों में—
रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि विष्णोर्नारायणस्य च सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः
रुद्र, विष्णु और नारायण के दिव्य क्षेत्र स्थित हैं। यहाँ मानस सरोवर के दक्षिण में महान पर्वत हैं।
ये कीर्त्यमानास्तान्सर्वान् संक्षिप्य प्रवदाम्यहम् शैलश् च विशिराश्चैव शिखरश्चाचलोत्तमः
जिनका उल्लेख हुआ है, उन्हें मैं संक्षेप में बताता हूँ—शैल, विशिरा और शिखर, श्रेष्ठ पर्वत अचल।
एकशृङ्गो महाशूलो गजशैलः पिशाचकः पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः
एकशृंग, महाशूल, गजशैल, पिशाचक, पंचशैल, कैलास और श्रेष्ठ पर्वत हिमवान।
इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः तेषु तेषु च सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च
ये सभी देवताओं के चरित्र से युक्त, महान और प्रसिद्ध पर्वत हैं। इन पर्वतों और वनों में—