कृत्वा धरां प्रयत्नेन निम्नोन्नतिविवर्जिताम् धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् गिरीन् दग्धान् पुराग्निना
उसने पूरी सावधानी से धरती को समतल बना दिया, जहाँ कहीं भी ऊँच-नीच थी, उसे दूर कर दिया। फिर उसने प्राचीन अग्नि से जले हुए सभी पर्वतों को धरती पर स्थापित कर दिया।
भूराद्यांश् चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत् स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे तदा स्रष्टा पुनर्मतिम्
उसने पहले की तरह भू आदि चारों लोकों की रचना की; और उसी समय, भगवान ने फिर से सृष्टि करने का संकल्प किया।
यदा स्रष्टुं मतिं चक्रे मोहश्चासीन्महात्मनः द्विजाश् च बुद्धिपूर्वं तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
जब उन्होंने सृष्टि करने का विचार किया, तब उस महात्मा में मोह उत्पन्न हुआ; और ब्रह्मा, जिनका जन्म प्रकट नहीं है, उनसे पहले से ही बुद्धिमान द्विज उत्पन्न हुए।
तमो मोहो महामोहस् तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चधा ह्येषा प्रादुर्भूता स्वयम्भुवः
अंधकार, मोह, महान मोह, तामिस्र और अंध—ये पाँच प्रकार की अविद्या स्वयंभू से प्रकट हुईं।
अविद्यया मुनेर्ग्रस्तः सर्गो मुख्य इति स्मृतः असाधक इति स्मृत्वा सर्गो मुख्यः प्रजापतिः
जिस सृष्टि को अविद्या ने घेर लिया, उसे मुख्य सृष्टि कहा गया है; और इसे असफल मानकर, मुख्य सृष्टि प्रजापति को ही मानी जाती है।
अभ्यमन्यत सो ऽन्यं वै नगा मुख्योद्भवाः स्मृताः त्रिधा कण्ठो मुनेस्तस्य ध्यायतो वै ह्यवर्तत
उसने दूसरी सृष्टि का विचार किया; मुख्य वृक्षों की उत्पत्ति मानी जाती है; और जब वह मुनि ध्यान कर रहे थे, तब उनके कंठ से तीन प्रकार की सृष्टि प्रकट हुई।
प्रथमं तस्य वै जज्ञे तिर्यक्स्रोतो महात्मनः ऊर्ध्वस्रोतः परस्तस्य सात्त्विकः स इति स्मृतः
सबसे पहले उस महात्मा से तिरछी प्रवाह वाली सृष्टि उत्पन्न हुई; उसके बाद ऊपर की ओर प्रवाहित होने वाली सात्त्विक सृष्टि मानी जाती है।
अर्वाक्स्रोतो ऽनुग्रहश् च तथा भूतादिकः पुनः ब्रह्मणो महतस्त्वाद्यो द्वितीयो भौतिकस् तथा
नीचे की ओर प्रवाहित होने वाली सृष्टि और अनुग्रह रूपी सृष्टि, साथ ही भूतों की सृष्टि भी फिर से हुई; महान ब्रह्मा से पहली महत कही जाती है, दूसरी भी भौतिक मानी जाती है।
सर्गस्तृतीयश्चैन्द्रियस् तुरीयो मुख्य उच्यते तिर्यग्योन्यः पञ्चमस्तु षष्ठो दैविक उच्यते
तीसरी सृष्टि इंद्रियों की कही जाती है, चौथी को मुख्य सृष्टि कहा गया है; पाँचवीं तिर्यक् योनि की है, छठी दैवी कही जाती है।
सप्तमो मानुषो विप्रा अष्टमो ऽनुग्रहः स्मृतः नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे
सातवीं सृष्टि मनुष्यों की है, हे ब्राह्मणों; आठवीं अनुग्रह रूपी मानी जाती है; और नौवीं कौमार्य की है; ये सब प्राकृतिक और विकृत सृष्टियाँ हैं।
पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा सनातनं मुनिश्रेष्ठा नैष्कर्म्येण गताः परम्
प्रारंभ में, उसने सनंद, सनक और सनातन, इन श्रेष्ठ मुनियों की सृष्टि की, जिन्होंने निष्क्रियता के द्वारा परम अवस्था प्राप्त की।
मरीचिभृग्वङ्गिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद्योगविद्यया
उसने योगविद्या के द्वारा मरीचि, भृगु, अंगिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, दक्ष, अत्रि और वशिष्ठ की सृष्टि की।
नवैते ब्रह्मणः पुत्रा ब्रह्मज्ञा ब्राह्मणोत्तमाः ब्रह्मवादिन एवैते ब्रह्मणः सदृशाः स्मृताः
ये नौ ब्रह्मा के पुत्र हैं, ब्रह्म को जानने वाले, ब्राह्मणों में श्रेष्ठ; ये ब्रह्मवादी कहलाते हैं और ब्रह्मा के समान माने जाते हैं।
संकल्पश्चैव धर्मश् च ह्य् अधर्मो धर्मसंनिधिः द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
संकल्प, धर्म, अधर्म और धर्म की उपस्थिति—ये बारह संतानें ब्रह्मा से उत्पन्न हुईं, जिनका जन्म प्रकट नहीं है।
ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः तावूर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ
सनातन ने सबसे पहले ऋभु और सनत्कुमार की सृष्टि की; दोनों दिव्य थे, ऊर्ध्वगामी तेज से युक्त, और ब्रह्मवादी माने जाते हैं।
कुमारौ ब्रह्मणस् तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ वक्ष्ये भार्याकुलं तेषां मुनीनामग्रजन्मनाम्
ब्रह्मा के पुत्र, जो ब्रह्मा के समान, सर्वज्ञ और सबका सृजन करने वाले हैं, अब मैं उन प्रथम जन्मे मुनियों की पत्नियों का वर्णन करूँगा।
समासतो मुनिश्रेष्ठाः प्रजासम्भूतिमेव च शतरूपां तु वै राज्ञीं विराजमसृजत्प्रभुः
संक्षेप में, हे श्रेष्ठ मुनियों, सन्तान की उत्पत्ति के विषय में—प्रभु ने शतरूपा रानी और विराज की सृष्टि की।
स्वायम्भुवात्तु वै राज्ञी शतरूपा त्वयोनिजा लेभे पुत्रद्वयं पुण्या तथा कन्याद्वयं च सा
स्वायम्भुव से उत्पन्न रानी शतरूपा, जो गर्भ से नहीं जन्मी थी, उसने दो पुण्यात्मा पुत्र और दो कन्याएँ प्राप्त कीं।
उत्तानपादो ह्यवरो धीमाञ्ज्येष्ठः प्रियव्रतः ज्येष्ठा वरिष्ठा त्वाकूतिः प्रसूतिश्चानुजा स्मृता
उत्तानपाद छोटे और बुद्धिमान थे, जबकि प्रियव्रत बड़े थे। आकूति सबसे बड़ी बेटी थीं, और प्रसूति को छोटी बहन के रूप में जाना जाता है।
उपयेमे तदाकूतिं रुचिर्नाम प्रजापतिः प्रसूतिं भगवान्दक्षो लोकधात्रीं च योगिनीम्
उस समय रुचि नामक प्रजापति ने आकूति से विवाह किया, और लोकों का पालन करने वाले, योगी और पूज्य दक्ष ने प्रसूति से विवाह किया।
दक्षिणासहितं यज्ञम् आकूतिः सुषुवे तथा दक्षिणा जनयामास दिव्या द्वादश पुत्रिकाः
आकूति ने दक्षिणा के साथ यज्ञ को जन्म दिया, और फिर दक्षिणा ने बारह दिव्य कन्याओं को जन्म दिया।
प्रसूतिः सुषुवे दक्षाच् चतुर्विंशतिकन्यकाः श्रद्धां लक्ष्मीं धृतिं पुष्टिं तुष्टिं मेधां क्रियां तथा
दक्ष से प्रसूति ने चौबीस कन्याओं को जन्म दिया—श्रद्धा, लक्ष्मी, धृति, पुष्टि, तुष्टि, मेधा और क्रिया भी।
बुद्धिं लज्जां वपुःशान्तिं सिद्धिं कीर्तिं महातपाः ख्यातिं शान्तिं च सम्भूतिं स्मृतिं प्रीतिं क्षमां तथा
बुद्धि, लज्जा, वपु, शांति, सिद्धि, कीर्ति, महातपा, ख्याति, शांति, संभूति, स्मृति, प्रीति और क्षमा भी।
संनतिं चानसूयां च ऊर्जां स्वाहां सुरारणिम् स्वधां चैव महाभागां प्रददौ च यथाक्रमम्
सन्नति, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा, सुरारणी और महान सौभाग्यशाली स्वधा—इन सबको दक्ष ने क्रम से दिया।
श्रद्धाद्याश्चैव कीर्त्यन्तास् त्रयोदश सुदारिकाः धर्मं प्रजापतिं जग्मुः पतिं परमदुर्लभाः
श्रद्धा से कीर्ति तक तेरह श्रेष्ठ कन्याएँ, जो परम दुर्लभ हैं, धर्म प्रजापति की पत्नी बनीं।
उपयेमे भृगुर्धीमान् ख्यातिं तां भार्गवारणिम् सम्भूतिं च मरीचिस्तु स्मृतिं चैवाङ्गिरा मुनिः
बुद्धिमान भृगु ने ख्याति, जो भार्गवों की शोभा थीं, से विवाह किया; मरीचि ने संभूति से, और अंगिरा मुनि ने स्मृति से विवाह किया।
प्रीतिं पुलस्त्यः पुण्यात्मा क्षमां तां पुलहो मुनिः क्रतुश् च संनतिं धीमान् अत्रिस्तां चानसूयकाम्
पुण्यात्मा पुलस्त्य ने प्रीति से, पुलह मुनि ने क्षमा से, बुद्धिमान क्रतु ने सन्नति से, और अत्रि ने अनसूया से विवाह किया।
ऊर्जां वसिष्ठो भगवान् वरिष्ठो वारिजेक्षणाम् विभावसुस् तथा स्वाहां स्वधां वै पितरस् तथा
भगवान और श्रेष्ठ वसिष्ठ, कमल-नयन, ने ऊर्जा से विवाह किया; विभावसु ने स्वाहा से, और पितरों ने स्वधा से विवाह किया।
पुत्रीकृता सती या सा मानसी शिवसम्भवा दक्षेण जगतां धात्री रुद्रमेवास्थिता पतिम्
जो सती मन से उत्पन्न और शिव से प्रकट हुई थीं, उन्हें दक्ष ने अपनी पुत्री बनाकर जगत की धात्री के रूप में रुद्र की पत्नी बनाया।
अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा सर्गादौ कनकाण्डजः विभजस्वेति चाहादौ यदा जाता तदाभवत्
सृष्टि के प्रारंभ में, जब कण-अंडज ने अर्धनारीश्वर को देखा, तब उसने कहा—'विभाजित हो जाओ'—और जब वह उत्पन्न हुई, तब ऐसा ही हुआ।