લિઙ્ગપુરાણમ્

દોધૂયતે મહાપદ્મં સ્વચ્છન્દં મમ નાભિજમ્ સમાગતો ભવાનીશો હ્ય્ અનાદિશ્ચાન્તકૃત્પ્રભુઃ

મારા નાભિમાંથી ઉગેલો મોટો કમળ સ્વેચ્છાએ ડોલી ઉઠ્યો; ભવાનીશ, જે અનાદિ છે અને અંત લાવનારો છે, એ અહીં આવી પહોંચ્યો છે.

ભવાનહં ચ સ્તોત્રેણ ઉપતિષ્ઠાવ ગોધ્વજમ્ તતઃ ક્રુદ્ધો ઽમ્બુજાભાક્ષં બ્રહ્મા પ્રોવાચ કેશવમ્

હું અને ભવ, સ્તુતિઓથી, વૃષભધારી ભગવાન પાસે ગયા; ત્યારે કમળ જેવી આંખો ધરાવતા કેશવને ક્રોધિત બ્રહ્માએ કહ્યું.

ભવાન્ન નૂનમાત્માનં વેત્તિ લોકપ્રભું વિભુમ્ બ્રહ્માણં લોકકર્તારં માં ન વેત્સિ સનાતનમ્

તને ચોક્કસપણે પોતાનો, લોકોના સ્વામી અને સર્વવ્યાપીનું જ્ઞાન નથી; તું મને, બ્રહ્માને, લોકોના સૃષ્ટિકર્તા અને શાશ્વતને પણ ઓળખતો નથી.

કો હ્યસૌ શઙ્કરો નામ આવયોર્વ્યતિરિચ્યતે તસ્ય તત્ક્રોધજં વાક્યં શ્રુત્વા હરિરભાષત

આ શંકર કોણ છે, જે અમને બંનેને પણ વધે છે? એવા ક્રોધથી ઉદ્ભવેલા શબ્દો સાંભળી, હરિએ ઉત્તર આપ્યો.

મા મૈવં વદ કલ્યાણ પરિવાદં મહાત્મનઃ મહાયોગેન્ધનો ધર્મો દુરાધર્ષો વરપ્રદઃ

હે કલ્યાણમય, આવું ના બોલ, મહાત્માનું અપમાન ના કર; મહાયોગી ધર્મ સ્વયં દુર્લઘ્ય છે અને ઈચ્છિત ફળ આપનાર છે.

હેતુરસ્યાથ જગતઃ પુરાણપુરુષો ઽવ્યયઃ બીજી ખલ્વેષ બીજાનાં જ્યોતિરેકઃ પ્રકાશતે

એ જ આ જગતનો કારણ છે, પ્રાચીન અને અવિનાશી પુરુષ છે; એ જ બધાં બીજોમાં બીજ છે, એક જ પ્રકાશરૂપ છે.

બાલક્રીડનકૈર્દેવઃ ક્રીડતે શઙ્કરઃ સ્વયમ્ પ્રધાનમવ્યયો યોનિર્ અવ્યક્તં પ્રકૃતિસ્તમઃ

શંકર પોતે બાળક જેવી રમતમાં રમે છે; એ અવિનાશી મુખ્ય તત્વ, યોનિ, અવ્યક્ત અને પ્રકૃતિનું અંધકાર છે.

મમ ચૈતાનિ નામાનિ નિત્યં પ્રસવધર્મિણઃ યઃ કઃ સ ઇતિ દુઃખાર્તૈર્ દૃશ્યતે યતિભિઃ શિવઃ

મારા આ નામો હંમેશાં સર્જનશીલ છે; એ શિવ કોણ છે, તે દુઃખથી પીડાયેલા યતિઓને દેખાય છે.

એષ બીજી ભવાન્બીજમ્ અહં યોનિઃ સનાતનઃ સ એવમુક્તો વિશ્વાત્મા બ્રહ્મા વિષ્ણુમપૃચ્છત

એ બીજ છે, તું બીજધારી છે, હું શાશ્વત યોનિ છું; આવું કહેતા વિશ્વાત્મા બ્રહ્માએ વિષ્ણુને પૂછ્યું.

ભવાન્ યોનિરહં બીજં કથં બીજી મહેશ્વરઃ એતન્મે સૂક્ષ્મમવ્યક્તં સંશયં છેત્તુમર્હસિ

તું યોનિ છે, હું બીજ છું; તો મહેશ્વર કેવી રીતે બીજધારી છે? મારા આ સૂક્ષ્મ અને અવ્યક્ત સંશયને તું દૂર કર.

જ્ઞાત્વા ચ વિવિધોત્પત્તિં બ્રહ્મણો લોકતન્ત્રિણઃ ઇમં પરમસાદૃશ્યં પ્રશ્નમ્ અભ્યવદદ્ધરિઃ

બ્રહ્મા, લોકના નિયમકની વિવિધ ઉત્પત્તિ જાણીને, હરિએ આ શ્રેષ્ઠ સમાનતાનો પ્રશ્નનો ઉત્તર આપ્યો.

અસ્માન્મહત્તરં ભૂતં ગુહ્યમન્યન્ન વિદ્યતે મહતઃ પરમં ધામ શિવમ્ અધ્યાત્મિનાં પદમ્

આથી મહાન અને ગુપ્ત બીજ બીજું નથી; મહાનનું પરમ ધામ, અધ્યાત્મમાં તત્પર લોકો માટે એ શિવનું સ્થાન છે.

દ્વિવિધં ચૈવમાત્માનં પ્રવિભજ્ય વ્યવસ્થિતઃ નિષ્કલસ્તત્ર યો ઽવ્યક્તઃ સકલશ્ ચ મહેશ્વરઃ

આ રીતે આત્મા બે પ્રકારથી સ્થાપિત થયો છે: ત્યાં મહેશ્વર અવ્યક્ત નિષ્કલ પણ છે અને સકલ રૂપે પણ પ્રગટ છે.

યસ્ય માયાવિધિજ્ઞસ્ય અગમ્યગહનસ્ય ચ પુરા લિઙ્ગોદ્ભવં બીજં પ્રથમં ત્વાદિસર્ગિકમ્

જેને માયાના નિયમો જાણ્યા છે અને જે અગમ્ય અને ગહન છે, તેના માટે શરૂઆતમાં તારા જેવું પ્રથમ લિંગનું બીજ પ્રગટ થયું.

મમ યોનૌ સમાયુક્તં તદ્બીજં કાલપર્યયાત્ હિરણ્મયમકૂપારે યોન્યામણ્ડમજાયત

એ બીજ મારી યોનિ સાથે જોડાઈ, સમય જતાં, યોનિમાં સોનાનું અંડું ઉત્પન્ન થયું.

શતાનિ દશ વર્ષાણામ્ અણ્ડમ્ અપ્સુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ અન્તે વર્ષસહસ્રસ્ય વાયુના તદ્દ્વિધા કૃતમ્

દસ સો વર્ષ સુધી એ અંડું પાણીમાં સ્થિર રહ્યું; પછી હજાર વર્ષના અંતે પવને તેને બે ભાગે વિભાજિત કર્યું.

કપાલમેકં દ્યૌર્જજ્ઞે કપાલમપરં ક્ષિતિઃ ઉલ્બં તસ્ય મહોત્સેધો યો ઽસૌ કનકપર્વતઃ

એક કવચ આકાશ બન્યું, બીજું કવચ પૃથ્વી બન્યું; તેનું જાડું આવરણ, જે ઊંચું છે, એ જ સોનાનું પર્વત છે.

તતશ્ ચ પ્રતિસંધ્યાત્મા દેવદેવો વરઃ પ્રભુઃ હિરણ્યગર્ભો ભગવાંસ્ ત્વ્ અભિજજ્ઞે ચતુર્મુખઃ

પછી એ સંધિમાંથી દેવોના દેવ, સર્વશ્રેષ્ઠ, હિરણ્યગર્ભ ભગવાન, ચાર મુખવાળા જન્મ્યા.

આ તારાર્કેન્દુનક્ષત્રં શૂન્યં લોકમવેક્ષ્ય ચ કો ઽહમિત્યપિ ચ ધ્યાતે કુમારાસ્તે ઽભવંસ્તદા

તારાઓ, ચંદ્ર, સૂર્ય અને નક્ષત્રો સુધી આખું જગત ખાલી જોઈને અને 'હું કોણ?' એમ ધ્યાનમાં લીધીને, હે કુમારો, ત્યારે હું પ્રગટ થયો.

પ્રિયદર્શનાસ્તુ યતયો યતીનાં પૂર્વજાસ્ તવ ભૂયો વર્ષસહસ્રાન્તે તત એવાત્મજાસ્તવ

તારા યતિભાઈઓ, સુંદર દેખાવવાળા, યતિઓમાં તારા મોટા ભાઈઓ, બીજાં હજાર વર્ષ પછી એ જ સ્ત્રોતમાંથી તારા પુત્ર બન્યા.

ભુવનાનલસંકાશાઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણાઃ શ્રીમાન્સનત્કુમારશ્ ચ ઋભુશ્ચૈવોર્ધ્વરેતસૌ

જગતમાં અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા, કમળપાંખડી જેવી લાંબી આંખવાળા, તેજસ્વી સનતકુમાર અને ઋભુ, બંને ઉર્ધ્વરતીઓ હતા.

સનકઃ સનાતનશ્ચૈવ તથૈવ ચ સનન્દનઃ ઉત્પન્નાઃ સમકાલં તે બુદ્ધ્યાતીન્દ્રિયદર્શનાઃ

સનક, સનાતન અને એ જ રીતે સનંદન—આ બધા એકસાથે જન્મ્યા, અને ઇન્દ્રિયોથી પરે જ્ઞાન ધરાવતા હતા.

ઉત્પન્નાઃ પ્રતિભાત્માનો જગતાં સ્થિતિહેતવઃ નારપ્સ્યન્તે ચ કર્માણિ તાપત્રયવિવર્જિતાઃ

એ બધા પ્રતિતિરૂપે જન્મેલા, જગતની સ્થિરતા માટેનું કારણ, કર્મમાં લાગતા નથી અને ત્રણ પ્રકારના દુઃખોથી મુક્ત છે.

અલ્પસૌખ્યં બહુક્લેશં જરાશોકસમન્વિતમ્ જીવનં મરણં ચૈવ સંભવશ્ ચ પુનઃ પુનઃ

જીવન અને મરણ, અને વારંવાર જન્મ—આ બધું ઓછું સુખ, વધારે દુઃખ, વૃદ્ધાવસ્થા અને શોકથી ભરેલું છે.

અલ્પભૂતં સુખં સ્વર્ગે દુઃખાનિ નરકે તથા વિદિત્વા ચાગમં સર્વમ્ અવશ્યં ભવિતવ્યતામ્

સ્વર્ગમાં સુખ થોડું છે અને નરકમાં દુઃખ જ છે; આ બધું જાણીને, દરેકને અવશ્ય બનનારી વિધિને સ્વીકારવી જ પડે.

ઋભું સનત્કુમારં ચ દૃષ્ટ્વા તવ વશે સ્થિતૌ ત્રયસ્તુ ત્રીન્ ગુણાન્ હિત્વા ચાત્મજાઃ સનકાદયઃ

ઋભુ અને સનતકુમારને તારા વશમાં જોઈને, તારા ત્રણ પુત્રો—સનકાદિએ ત્રણ ગુણો ત્યજી દીધા.

વવર્તેન તુ જ્ઞાનેન પ્રવૃત્તાસ્તે મહૌજસઃ તતસ્તેષુ પ્રવૃત્તેષુ સનકાદિષુ વૈ ત્રિષુ

મહાન શક્તિ ધરાવતા એ બધા જ્ઞાનના માર્ગે ચાલ્યા; એ રીતે, જ્યારે સનકાદિ ત્રણ જણા એ માર્ગે આગળ વધ્યા—

ભવિષ્યસિ વિમૂઢસ્ત્વં માયયા શઙ્કરસ્ય તુ એવં કલ્પે તુ વૈવૃત્તે સંજ્ઞા નશ્યતિ તે ઽનઘ

તારે શંકરજીની માયાથી મોહિત થવું પડશે; આવું કલ્પના ફેરવાય ત્યારે, હે નિર્દોષ, તારી સ્મૃતિ નષ્ટ થઈ જશે.

કલ્પે શેષાણિ ભૂતાનિ સૂક્ષ્માણિ પાર્થિવાનિ ચ સર્વેષાં હ્યૈશ્વરી માયા જાગૃતિઃ સમુદાહૃતા

કલ્પના અંતે, જે જીવ બાકી રહે છે, સૂક્ષ્મ હોય કે પૃથ્વી પરના, બધા માટે ઈશ્વરીય માયાથી જાગૃતિ આવે છે એમ કહેવાય છે.