લિઙ્ગપુરાણમ્

અવ્યક્તાદિવિશેષાન્તં વિશ્વં તસ્યાઃ સમુચ્છ્રિતમ્ વિશ્વધાત્રી ત્વજાખ્યા ચ શૈવી સા પ્રકૃતિઃ સ્મૃતા

એમાંથી અપ્રગટથી વિશેષ સુધી સમગ્ર વિશ્વ ઉત્પન્ન થયું; એ વિશ્વની પોષક અને અજાના નામે ઓળખાતી શૈવી પ્રકૃતિ તરીકે સ્મરણ થાય છે.

તામજાં લોહિતાં શુક્લાં કૃષ્ણામેકાં બહુપ્રજામ્ જનિત્રીમનુશેતે સ્મ જુષમાણઃ સ્વરૂપિણીમ્

એ અજાની, લાલ, શ્વેત અને કાળી, અનેક જીવોની એક માતા છે; પોતાનું સ્વરૂપ માણતા, એ માતા સાથે શિવજી વિહર્યા.

તામેવાજામજો ઽન્યસ્તુ ભુક્તભોગાં જહાતિ ચ અજા જનિત્રી જગતાં સાજેન સમધિષ્ઠિતા

બીજા અજાન, એના આનંદ માણી, દૂર થઈ જાય છે; જગતની અજાની માતા, અજાન સાથે સ્થિર રહે છે.

પ્રાદુર્બભૂવ સ મહાન્ પુરુષાધિષ્ઠિતસ્ય ચ અજાજ્ઞયા પ્રધાનસ્ય સર્ગકાલે ગુણૈસ્ ત્રિભિઃ

અજાની આજ્ઞાથી, સર્જન સમયે, એમાંથી મહત ઉત્પન્ન થયું, જે પુરુષ દ્વારા સંચાલિત અને ત્રણ ગુણોથી યુક્ત છે.

સિસૃક્ષયા ચોદ્યમાનઃ પ્રવિશ્યાવ્યક્તમવ્યયમ્ વ્યક્તસૃષ્ટિં વિકુરુતે ચાત્મનાધિષ્ઠિતો મહાન્

સર્જનની ઈચ્છાથી પ્રેરિત મહત, અપ્રગટ અને અવિનાશી પ્રકૃતિમાં પ્રવેશી, પોતે સ્થિર રહી, પ્રગટ સર્જન કરે છે.

મહતસ્તુ તથા વૃત્તિઃ સંકલ્પાધ્યવસાયિકા મહતસ્ ત્રિગુણસ્ તસ્માદ્ અહંકારો રજો ઽધિકઃ

મહતમાંથી સંકલ્પ અને નિશ્ચયની ક્રિયા ઉત્પન્ન થાય છે; ત્રણ ગુણવાળી મહતમાંથી રાજસ ગુણથી ભરપૂર અહંકાર જન્મે છે.

તેનૈવ ચાવૃતઃ સમ્યગ્ અહંકારસ્ તમો ઽધિકઃ મહતો ભૂતતન્માત્રં સર્ગકૃદ્વૈ બભૂવ ચ

તેમજ, અહંકારથી આવરિત, જે તમસ ગુણથી ભરપૂર છે, મહતમાંથી ભૂત તન્માત્રાઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જે સર્જનકર્તા છે.

અહંકારાચ્છબ્દમાત્રં તસ્માદાકાશમવ્યયમ્ સશબ્દમાવૃણોત્પશ્ચાદ્ આકાશં શબ્દકારણમ્

અહંકારમાંથી અવ્યક્ત અવાજ તન્માત્રા ઉત્પન્ન થાય છે; એમાંથી અવિનાશી આકાશ જન્મે છે; આકાશ અવાજ ધરાવે છે અને એ અવાજનું કારણ છે.

તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ દ્વિજાસ્ત્વેવં પ્રકીર્તિતઃ સ્પર્શમાત્રં તથાકાશાત્ તસ્માદ્વાયુર્ મહાન્મુને

તન્માત્રાઓમાંથી ભૂત સર્જન થાય છે, હે દ્વિજ; આકાશમાંથી સ્પર્શ તન્માત્રા, અને એમાંથી વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે, હે મહામુનિ.

તસ્માચ્ચ રૂપમાત્રં તુ તતો ઽગ્નિશ્ચ રસસ્તતઃ રસાદાપઃ શુભાસ્તાભ્યો ગન્ધમાત્રં ધરા તતઃ

એમાંથી રૂપ તન્માત્રા, પછી અગ્નિ, પછી રસ, એમાંથી શુભ જળ, અને એમાંથી ગંધ તન્માત્રા, પછી ધરા ઉત્પન્ન થાય છે.

આવૃણોદ્ધિ તથાકાશં સ્પર્શમાત્રં દ્વિજોત્તમાઃ આવૃણોદ્રૂપમાત્રં તુ વાયુર્વાતિ ક્રિયાત્મકઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આકાશે સ્પર્શ તન્માત્રાને આવરી લીધી; વાયુ, ક્રિયાશીલ સ્વભાવથી, રૂપ તન્માત્રાને આવરી લે છે.

આવૃણોદ્રસમાત્રં વૈ દેવઃ સાક્ષાદ્વિભાવસુઃ આવૃણ્વાના ગન્ધમાત્રમ્ આપઃ સર્વરસાત્મિકાઃ

દેવ અગ્નિએ સીધા રસ તન્માત્રાને આવરી લીધી; સર્વ રસથી ભરેલી જળોએ ગંધ તન્માત્રાને આવરી લીધી.

ક્ષ્મા સા પઞ્ચગુણા તસ્માદ્ એકોના રસસમ્ભવાઃ ત્રિગુણો ભગવાન્વહ્નિર્ દ્વિગુણઃ સ્પર્શસમ્ભવઃ

આથી ધરા પાંચ ગુણવાળી છે, અને એમાંથી ઓછા રસવાળી વસ્તુઓ ઉત્પન્ન થાય છે; ભગવાન અગ્નિ ત્રણ ગુણવાળા છે, અને વાયુ, સ્પર્શથી ઉત્પન્ન, બે ગુણવાળા છે.

અવકાશસ્તતો દેવ એકમાત્રસ્તુ નિષ્કલઃ તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ વિજ્ઞેયશ્ ચ પરસ્પરમ્

પછી, અવકાશ એ એક ગુણવાળો, અખંડિત દેવ છે; તન્માત્રાઓમાંથી ભૂત સર્જન પરસ્પર જોડાયેલો છે, એ સમજવું જોઈએ.

વૈકારિકઃ સાત્ત્વિકો વૈ યુગપત્સમ્પ્રવર્તતે સર્ગસ્ તથાપ્યહંકારાદ્ એવમત્ર પ્રકીર્તિતઃ

વૈકારિક, જે સાત્વિક છે, એકસાથે પ્રવર્તે છે; અહંકારમાંથી સર્જન અહીં这样 વર્ણવાયું છે.

પઞ્ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણ્યસ્ય પઞ્ચ કર્મેન્દ્રિયાણિ તુ શબ્દાદીનામવાપ્ત્યર્થં મનશ્ચૈવોભયાત્મકમ્

એમાંથી પાંચ જ્ઞાન ઇન્દ્રિયો, પાંચ કર્મ ઇન્દ્રિયો અને બંને સ્વરૂપ ધરાવતું મન ઉત્પન્ન થાય છે, અવાજ અને અન્ય વસ્તુઓને ગ્રહણ કરવા માટે.

મહદાદિવિશેષાન્તા હ્ય્ અણ્ડમુત્પાદયન્તિ ચ જલબુદ્બુદવત્તસ્માદ્ અવતીર્ણઃ પિતામહઃ

મહતથી વિશેષ તન્માત્રા સુધી, એ અંડનું સર્જન કરે છે; એમાંથી, જળમાં બબલ જેવું, પિતામહ ઉતર્યા.

સ એવ ભગવાન્ રુદ્રો વિષ્ણુર્વિશ્વગતઃ પ્રભુઃ તસ્મિન્નણ્ડે ત્વિમે લોકા અન્તર્વિશ્વમિદં જગત્

એ ભગવાન રુદ્ર અને વિષ્ણુ, જે સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપી છે, એ જ સર્વશક્તિમાન છે. આ અંડામાં આ બધા લોક અને આખું જગત છે.

અણ્ડં દશગુણેનૈવ વારિણા પ્રાવૃતં બહિઃ આપો દશગુણેનૈવ તદ્બાહ્યસ્તેજસા વૃતાઃ

આ અંડા બહારથી પાણીથી ઢંકાયેલ છે, જે અંડાની દસગણી છે; અને એ પાણી પણ બહારથી અગ્નિથી ઢંકાયેલ છે, જે પાણી કરતાં દસગણી છે.

તેજો દશગુણેનૈવ બાહ્યતો વાયુના વૃતમ્ વાયુર્દશગુણેનૈવ બાહ્યતો નભસા વૃતઃ

અગ્નિને બહારથી વાયુ દસગણી માત્રામાં ઢંકે છે; અને વાયુને પણ બહારથી આકાશ દસગણી માત્રામાં ઢંકે છે.

આકાશેનાવૃતો વાયુર્ અહંકારેણ શબ્દજઃ મહતા શબ્દહેતુર્વૈ પ્રધાનેનાવૃતઃ સ્વયમ્

વાયુને આકાશ ઢંકે છે, અને અવાજ અહંકારમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; મહત તત્વ, જે અવાજનું કારણ છે, એ પોતે પ્રધાનથી ઢંકાયેલ છે.

સપ્તાણ્ડાવરણાન્યાહુસ્ તસ્યાત્મા કમલાસનઃ કોટિકોટિયુતાન્યત્ર ચાણ્ડાનિ કથિતાનિ તુ

અંડાના સાત આવરણો છે એવું કહેવામાં આવ્યું છે; એનું આત્મા કમલાસન છે, અને અહીં લાખો કરોડો અંડા 있다고 કહેવાય છે.

તત્રતત્ર ચતુર્વક્ત્રા બ્રહ્માણો હરયો ભવાઃ સૃષ્ટાઃ પ્રધાનેન તદા લબ્ધ્વા શમ્ભોસ્તુ સંનિધિમ્

દરેક અંડામાં ચાર મુખવાળા બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ભવ પ્રધાનથી ઉત્પન્ન થાય છે, અને પછી તેઓ શંભુની હાજરી મેળવે છે.

લયશ્ચૈવ તથાન્યોન્યમ્ આન્દ્યન્તમ્ ઇતિ કીર્તિતમ્ સર્ગસ્ય પ્રતિસર્ગસ્ય સ્થિતેઃ કર્તા મહેશ્વરઃ

અંડાના અંત સુધી એકબીજાની ઉત્પત્તિ અને લય થાય છે એવું કહેવાયું છે; મહેશ્વર જ સર્જન, લય અને સ્થિતીનો કર્તા છે.

સર્ગે ચ રજસા યુક્તઃ સત્ત્વસ્થઃ પ્રતિપાલને પ્રતિસર્ગે તમોદ્રિક્તઃ સ એવ ત્રિવિધઃ ક્રમાત્

સર્જનમાં તે રાજસ ગુણથી યુક્ત છે, સ્થિતીમાં સત્વમાં સ્થિર છે, અને લયમાં તમસથી ભરપૂર છે; આ રીતે તે ત્રણ પ્રકારનો છે.

આદિકર્તા ચ ભૂતાનાં સંહર્તા પરિપાલકઃ તસ્માન્મહેશ્વરો દેવો બ્રહ્મણો ઽધિપતિઃ શિવઃ

તે જ પ્રાણીઓનો મૂળ સર્જક, સંહારક અને રક્ષક છે; તેથી મહેશ્વર દેવ, શિવ, બ્રહ્માનો અધિપતિ છે.

સદાશિવો ભવો વિષ્ણુર્ બ્રહ્મા સર્વાત્મકો યતઃ એકદણ્ડે તથા લોકા ઇમે કર્તા પિતામહઃ

સદાશિવ, ભવ, વિષ્ણુ અને બ્રહ્મા એના સર્વાત્મા સ્વરૂપ છે; દરેક અંડામાં પિતામહ એ રીતે લોકોની રચના કરે છે.

પ્રાકૃતઃ કથિતસ્ત્વેષ પુરુષાધિષ્ઠિતો મયા સર્ગશ્ ચાબુદ્ધિપૂર્વસ્તુ દ્વિજાઃ પ્રાથમિકઃ શુભઃ

આને પ્રાકૃત સર્જન કહેવાય છે, જે પુરુષના અધિન છે, જેમ મેં વર્ણન કર્યું; અને પ્રથમ શુભ સર્જન, હે દ્વિજ, વિચાર વિના થાય છે.

અથ પ્રાથમિકસ્યેહ યઃ કાલસ્તદહઃ સ્મૃતમ્ સર્ગસ્ય તાદૃશી રાત્રિઃ પ્રાકૃતસ્ય સમાસતઃ

હવે, આ પ્રથમ સર્જનનો સમય 'દિવસ' કહેવાય છે; સર્જનનો રાત્રિ પણ એ જ રીતે, સંક્ષિપ્તમાં, પ્રાકૃત લયનો રાત્રિ છે.