લિઙ્ગપુરાણમ્

તમેવમુક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પુનરથાબ્રવીત્ કસ્ત્વં ખલુ સમાયાતઃ સમીપં ભગવાન્કુતઃ

આ રીતે કહ્યા પછી, ભગવાન વિષ્ણુએ ફરી પૂછ્યું: 'હે મહાન, તમે કોણ છો, અહીં કેમ આવ્યા છો અને ક્યાંથી આવ્યા છો?'

ક્વ વા ભૂયશ્ ચ ગન્તવ્યં કશ્ ચ વા તે પ્રતિશ્રયઃ કો ભવાન્ વિશ્વમૂર્તિર્વૈ કર્તવ્યં કિં ચ તે મયા

'હવે તમે ક્યાં જશો? તમારો આશ્રય કોણ છે? તમે કોણ છો, જે સમગ્ર જગતરૂપ છો? અને હું તમારા માટે શું કરું?'

એવં બ્રુવન્તં વૈકુણ્ઠં પ્રત્યુવાચ પિતામહઃ માયયા મોહિતઃ શંભોર્ અવિજ્ઞાય જનાર્દનમ્

આ રીતે વૈકુંઠે બોલતાં, પિતામહે જવાબ આપ્યો, શંભુની માયાથી મોહિત થઈને, જનાર્દનને ઓળખી શક્યા નહીં.

માયયા મોહિતં દેવમ્ અવિજ્ઞાતં મહાત્મનઃ યથા ભવાંસ્તથૈવાહમ્ આદિકર્તા પ્રજાપતિઃ

માયાથી મોહિત થયેલા દેવે મહાત્માને ઓળખ્યા નહીં; 'જેમ તમે છો, તેમ હું પણ છું—મૂળ સર્જનહાર, પ્રજાપતિ.'

સવિસ્મયં વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણો લોકતન્ત્રિણઃ અનુજ્ઞાતશ્ ચ તે નાથ વૈકુણ્ઠો વિશ્વસંભવઃ

લોકોના નિયમક બ્રહ્માના વચનો સાંભળી, વૈકુંઠ, સર્વજગતના આધાર, આશ્ચર્ય સાથે સંમતિ આપી.

કૌતૂહલાન્મહાયોગી પ્રવિષ્ટો બ્રહ્મણો મુખમ્ ઇમાનષ્ટાદશ દ્વીપાન્ સસમુદ્રાન્ સપર્વતાન્

કૌતૂહલવશ, મહાયોગીએ બ્રહ્માના મુખમાં પ્રવેશ કર્યો, આ અઢાર દ્વીપો, તેમના સાગરો અને પર્વતો સાથે.

પ્રવિશ્ય સુમહાતેજાશ્ ચાતુર્વર્ણ્યસમાકુલાન્ બ્રહ્મણસ્તમ્ભપર્યન્તં સપ્તલોકાન્ સનાતનાન્

પ્રભુએ મહાપ્રભાની તેજસ્વિતાથી, ચાર વર્ણોથી ભરેલા, બ્રહ્માના ડાંગર સુધીના સાત શાશ્વત લોકોમાં પ્રવેશ કર્યો.

બ્રહ્મણસ્તૂદરે દૃષ્ટ્વા સર્વાન્વિષ્ણુર્મહાભુજઃ અહો ઽસ્ય તપસો વીર્યમ્ ઇત્યુક્ત્વા ચ પુનઃ પુનઃ

બ્રહ્માના પેટમાં, મહાબાહુ વિષ્ણુએ સર્વને જોયા અને વારંવાર કહ્યું: 'આહ, તેના તપશ્ચર્યાનું બળ કેટલું છે!'

અટિત્વા વિવિધાંલ્લોકાન્ વિષ્ણુર્નાનાવિધાશ્રયાન્ તતો વર્ષસહસ્રાન્તે નાન્તં હિ દદૃશે યદા

વિષ્ણુએ વિવિધ લોક અને અનેક આશ્રયોમાં ફર્યા, પણ હજારો વર્ષ પછી પણ અંત ન મળ્યો.

તદાસ્ય વક્ત્રાન્નિષ્ક્રમ્ય પન્નગેન્દ્રનિકેતનઃ નારાયણો જગદ્ધાતા પિતામહમથાબ્રવીત્

પછી, તેના મુખમાંથી બહાર આવી, પન્નગરાજના નિવાસી, જગતના આધાર નારાયણે પિતામહને કહ્યું.

ભગવાનાદિરઙ્કશ્ ચ મધ્યં કાલો દિશો નભઃ નાહમન્તં પ્રપશ્યામિ ઉદરસ્ય તવાનઘ

'હે ભગવાન, તમે મૂળ, આસન, મધ્ય, સમય, દિશાઓ અને આકાશ છો. હે નિર્દોષ, હું તમારા પેટનો અંત જોઈ શકતો નથી.'

એવમુક્ત્વાબ્રવીદ્ભૂયઃ પિતામહમિદં હરિઃ ભગવાનેવમેવાહં શાશ્વતં હિ મમોદરમ્

આ રીતે કહી, હરીએ ફરી પિતામહને કહ્યું: 'હે ભગવાન, એમ જ મારું પેટ પણ શાશ્વત છે.'

પ્રવિશ્ય લોકાન્ પશ્યૈતાન્ અનૌપમ્યાન્સુરોત્તમ તતઃ પ્રાહ્લાદિનીં વાણીં શ્રુત્વા તસ્યાભિનન્દ્ય ચ

'હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે અંદર જઈને આ અનન્ય લોકોએ જુઓ.' પછી તેની આનંદદાયી વાણી સાંભળી, તેણે આનંદ અનુભવ્યો.

શ્રીપતેરુદરં ભૂયઃ પ્રવિવેશ પિતામહઃ તાનેવ લોકાન્ ગર્ભસ્થાન્ અપશ્યત્ સત્યવિક્રમઃ

પછી સત્યવિક્રમ પિતામહે ફરી શ્રીપતિના પેટમાં પ્રવેશ કર્યો અને ત્યાં જ ગર્ભમાં રહેલા એ જ બધા લોકોએ જોઈ લીધાં.

પર્યટિત્વા તુ દેવસ્ય દદૃશે ઽન્તં ન વૈ હરેઃ જ્ઞાત્વા ગતિં તસ્ય પિતામહસ્ય દ્વારાણિ સર્વાણિ પિધાય વિષ્ણુઃ વિભુર્મનઃ કર્તુમિયેષ ચાશુ સુખં પ્રસુપ્તો ઽહમિતિ પ્રચિન્ત્ય

દેવના શરીરમાં ફર્યા પછી પણ પિતામહે હરિનો અંત ક્યાંય જોઈ શક્યા નહીં. પછી ભગવાન વિષ્ણુએ પિતામહની ચાલ સમજીને બધી બારણીઓ બંધ કરી દીધી અને મનમાં વિચાર્યું – 'હવે હું આરામથી ઊંઘીશ.'

તતો દ્વારાણિ સર્વાણિ પિહિતાનિ સમીક્ષ્ય વૈ સૂક્ષ્મં કૃત્વાત્મનો રૂપં નાભ્યાં દ્વારમવિન્દત

પછી જ્યારે બધી બારણીઓ બંધ જોઈ, ત્યારે પિતામહે પોતાનું સ્વરૂપ સૂક્ષ્મ કર્યું અને નાભિમાંથી એક માર્ગ શોધી કાઢ્યો.

પદ્મસૂત્રાનુસારેણ ચાન્વપશ્યત્પિતામહઃ ઉજ્જહારાત્મનો રૂપં પુષ્કરાચ્ચતુરાનનઃ

પિતામહે કમળના દાંડા પ્રમાણે જોતાં પોતાનું સ્વરૂપ ઓળખ્યું અને કમળમાંથી ચતુરાનન બહાર આવ્યો.

વિરરાજારવિન્દસ્થઃ પદ્મગર્ભસમદ્યુતિઃ બ્રહ્મા સ્વયંભૂર્ભગવાઞ્ જગદ્યોનિઃ પિતામહઃ

કમળ પર બેસેલા, કમળગર્ભ જેવી કાંતિ ધરાવતા, સ્વયંભૂ, જગતના મૂળ અને પિતામહ એવા ભગવાન બ્રહ્મા તેજથી ઉજવાયા.

એતસ્મિન્નન્તરે તાભ્યામ્ એકૈકસ્ય તુ કૃત્સ્નશઃ વર્તમાને તુ સંઘર્ષે મધ્યે તસ્યાર્ણવસ્ય તુ

એ વચ્ચે, બંનેએ એકબીજાની સામે સંપૂર્ણ રીતે સ્પર્ધા કરતાં, એ મહાસાગરની વચ્ચે મોટો સંઘર્ષ શરૂ થયો.

કુતો ઽપ્યપરિમેયાત્મા ભૂતાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ શૂલપાણિર્મહાદેવો હેમવીરાંબરચ્છદઃ

એ સમયે, ક્યાંકથી અપરિમિત સ્વરૂપ ધરાવતા, સર્વ જીવોના સ્વામી, ત્રિશૂલધારી મહાદેવ, સુવર્ણ વીરવસ્ત્ર ધારણ કરેલા, પ્રગટ થયા.

અગચ્છદ્યત્ર સો ઽનન્તો નાગભોગપતિર્ હરિઃ શીઘ્રં વિક્રમતસ્તસ્ય પદ્ભ્યામ્ આક્રાન્તપીડિતાઃ

ત્યાં અનંત, સાપોના રાજા એવા હરિ ગયા અને તેઓ ઝડપથી આગળ વધતાં જમીન તેમના પગથી દબાઈ અને પીડાઈ ગઈ.

ઉદ્ભૂતાસ્તૂર્ણમાકાશે પૃથુલાસ્તોયબિન્દવઃ અત્યુષ્ણશ્ચાતિશીતશ્ ચ વાયુસ્તત્ર વવૌ પુનઃ

ત્યાં અચાનક જ આકાશમાં જાડા પાણીના ટીપાં ઉઠી આવ્યા; અને ત્યાં પવન ક્યારેક બહુ ગરમ તો ક્યારેક બહુ ઠંડો ફૂંકાયો.

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં બ્રહ્મા વિષ્ણુમભાષત અબ્બિન્દવશ્ ચ શીતોષ્ણાઃ કમ્પયન્ત્યંબુજં ભૃશમ્

એ મહાન અદ્દભુત દૃશ્ય જોઈને બ્રહ્માએ વિષ્ણુને કહ્યું: 'આ ઠંડા અને ગરમ ટીપાં કમળને ખૂબ જ હલાવી રહ્યા છે.'

એતન્મે સંશયં બ્રૂહિ કિં વા ત્વન્યચ્ચિકીર્ષસિ એતદેવંવિધં વાક્યં પિતામહમુખોદ્ગતમ્

'મારો આ સંશય દૂર કર, કે પછી તું બીજું શું કરવા ઇચ્છે છે તે કહો.' – આવી વાત પિતામહના મોઢેથી નીકળી.

શ્રુત્વાપ્રતિમકર્મા હિ ભગવાનસુરાન્તકૃત્ કિં નુ ખલ્વત્ર મે નાભ્યાં ભૂતમન્યત્કૃતાલયમ્

આ સાંભળીને અસુરવિનાશક, અપ્રતિમ કૃત્યવાળા ભગવાને મનમાં વિચાર્યું: 'શું મારા નાભિમાં બીજું કોઈ જીવ વસે છે?'

વદતિ પ્રિયમત્યર્થં મન્યુશ્ચાસ્ય મયા કૃતઃ ઇત્યેવં મનસા ધ્યાત્વા પ્રત્યુવાચેદમુત્તરમ્

તે ખૂબ જ પ્રેમથી બોલતો હતો, ત્યારે હું તેના પર ગુસ્સે થયો; આવું મનમાં વિચારીને મેં આ જવાબ આપ્યો.

કિમત્ર ભગવાનદ્ય પુષ્કરે જાતસંભ્રમઃ કિં મયા ચ કૃતં દેવ યન્માં પ્રિયમનુત્તમમ્

'ભગવાન, આજે કમળમાં આવો ગબડાટ કેમ છે? દેવ, મેં એવું શું કર્યું કે તું મને એટલું પ્રેમથી બોલે છે?'

ભાષસે પુરુષશ્રેષ્ઠ કિમર્થં બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ એવં બ્રુવાણં દેવેશં લોકયાત્રાનુગં તતઃ

'પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તું આવું કેમ બોલે છે? સાચું સાચું કહો.' – આવું દેવોના સ્વામી, જગતની વ્યવસ્થા ચલાવનાર, બોલ્યા.

પ્રત્યુવાચામ્બુજાભાક્ષં બ્રહ્મા વેદનિધિઃ પ્રભુઃ યો ઽસૌ તવોદરં પૂર્વં પ્રવિષ્ટો ઽહં ત્વદિચ્છયા

બ્રહ્મા, જે વેદોના ખજાના અને પ્રભુ છે, કમળને આંખ ધરાવનારા વિષ્ણુને જવાબ આપ્યો: 'હું, જે પહેલાં તારા પેટમાં પ્રવેશ્યો હતો, એ તારી ઇચ્છાથી જ થયું.'