લિઙ્ગપુરાણમ્

ત્રિધા ભિન્નો હ્યહં વિષ્ણો બ્રહ્મવિષ્ણુભવાખ્યયા સર્ગરક્ષાલયગુણૈર્ નિષ્કલઃ પરમેશ્વરઃ

હે વિષ્ણુ, હું ત્રણ રૂપે – બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ભવ – સર્જન, પાલન અને સંહારના ગુણથી વિભાજિત છું, છતાં હું અખંડ, સર્વોચ્ચ ભગવાન છું.

સંમોહં ત્યજ ભો વિષ્ણો પાલયૈનં પિતામહમ્ પાદ્મે ભવિષ્યતિ સુતઃ કલ્પે તવ પિતામહઃ

મોહ છોડ, હે વિષ્ણુ, અને આ પિતામહની રક્ષા કર. પદ્મ કલ્પમાં એ તારો પુત્ર થશે અને તું એનો પિતામહ બનશે.

તદા દ્રક્ષ્યસિ માં ચૈવં સો ઽપિ દ્રક્ષ્યતિ પદ્મજઃ એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત

પછી તું પણ મને આવું જ જોશે અને પદ્મજ પણ મને આવું જ જોશે. એમ કહીને ભગવાન ત્યાં જ અદૃશ્ય થયા.

તદાપ્રભૃતિ લોકેષુ લિઙ્ગાર્ચા સુપ્રતિષ્ઠિતા લિઙ્ગવેદી મહાદેવી લિઙ્ગં સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ

ત્યાંથી જગતમાં લિંગની પૂજા મજબૂત રીતે સ્થાપિત થઈ. લિંગની વેદી મહાદેવી છે અને લિંગ પોતે મહેશ્વર સ્વરૂપ છે.

લયનાલ્લિઙ્ગમિત્યુક્તં તત્રૈવ નિખિલં સુરાઃ યસ્તુ લૈઙ્ગં પઠેન્નિત્યમ્ આખ્યાનં લિઙ્ગસન્નિધૌ

લયથી તેને લિંગ કહેવાય છે; ત્યાં બધા દેવતાઓ વસે છે. જે લિંગની પાસે રોજ લિંગનું આ કથન વાંચે—

સ યાતિ શિવતાં વિપ્રો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

એ બ્રાહ્મણ શિવપદને પામે છે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.

કથં પાદ્મે પુરા કલ્પે બ્રહ્મા પદ્મોદ્ભવો ઽભવત્ ભવં ચ દૃષ્ટવાંસ્તેન બ્રહ્મણા પુરુષોત્તમઃ

પદ્મ કલ્પના પ્રાચીન સમયમાં બ્રહ્મા, જે કમળમાંથી જન્મ્યા, કેવી રીતે પ્રગટ્યા અને પુરુષોત્તમએ તેમના દ્વારા ભવનુ દર્શન કર્યું એ કેવી રીતે થયું?

એતત્સર્વં વિશેષેણ સાંપ્રતં વક્તુમર્હસિ આસીદેકાર્ણવં ઘોરમ્ અવિભાગં તમોમયમ્

આ બધું હવે તું વિગતે કહેજે: ત્યારે એક જ ભયાનક, અંધકારમય અને અવિભાજ્ય મહાસમુદ્ર હતો.

મધ્યે ચૈકાર્ણવે તસ્મિન્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ જીમૂતાભો ઽમ્બુજાક્ષશ્ ચ કિરીટી શ્રીપતિર્હરિઃ

એ એકમાત્ર મહાસાગરના મધ્યમાં શ્રીના પતિ હરિ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરીને, વાદળ જેવા રંગ અને કમળ જેવી આંખો સાથે, મસ્તક પર મુગટ પહેરીને હાજર હતા.

નારાયણમુખોદ્ગીર્ણસર્વાત્મા પુરુષોત્તમઃ અષ્ટબાહુર્મહાવક્ષા લોકાનાં યોનિરુચ્યતે

નારાયણ, સર્વવ્યાપી અને સર્વાત્મા, આઠ હાથવાળા અને વિશાળ છાતીવાળા, સર્વજનોના મૂળરૂપ, પોતાના મુખમાંથી પ્રગટ થયા.

કિમપ્યચિન્ત્યં યોગાત્મા યોગમાસ્થાય યોગવિત્ ફણાસહસ્રકલિતં તમપ્રતિમવર્ચસમ્

યોગમાં સ્થિત, યોગના સ્વામી અને અકલ્પનીય શક્તિ ધરાવતા, હજારો ફણાવાળા સાપથી શોભતા, અનન્ય તેજથી ઝગમગતા હતા.

મહાભોગપતેર્ભોગં સાધ્વાસ્તીર્ય મહોચ્છ્રયમ્ તસ્મિન્મહતિ પર્યઙ્કે શેતે ચૈકાર્ણવે પ્રભુઃ

મહાનાગના ફણાંને વિશાળ શય્યા તરીકે પાથરી, એ મહાન પ્રભુ એ વિશાળ પથારી પર મહાસાગરમાં શયન કરતા હતા.

એવં તત્ર શયાનેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના આત્મારામેણ ક્રીડાર્થં લીલયાક્લિષ્ટકર્મણા

એ રીતે, પોતાની અંદર આનંદ માણતા, મહાપ્રભુ વિષ્ણુ મહાસાગરમાં આરામથી શયન કરતા અને લિલાથી, સહેલાઈથી ક્રિયા કરતા.

શતયોજનવિસ્તીર્ણં તરુણાદિત્યસન્નિભમ્ વજ્રદણ્ડં મહોત્સેધં નાભ્યાં સૃષ્ટં તુ પુષ્કરમ્

તેમના નાભિમાંથી એક કમળ ઉત્પન્ન થયું, જે સો યોજન જેટલું પહોળું, ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી, મોટું ડાંગર અને અતિ ઊંચું હતું.

તસ્યૈવં ક્રીડમાનસ્ય સમીપં દેવમીઢુષઃ હેમગર્ભાણ્ડજો બ્રહ્મા રુક્મવર્ણો હ્યતીન્દ્રિયઃ

જ્યારે એ ભગવાન આનંદથી રમતા હતા, ત્યારે તેમનાં નજીક સુવર્ણકોષમાંથી જન્મેલા, સુવર્ણવર્ણ અને ઇન્દ્રિયોથી પર એવા કમળજ બ્રહ્મા પ્રગટ થયા.

ચતુર્વક્ત્રો વિશાલાક્ષઃ સમાગમ્ય યદૃચ્છયા શ્રિયા યુક્તેન દિવ્યેન સુશુભેન સુગન્ધિના

વિશાળ આંખો ધરાવતો ચતુર્મુખ, દિવ્ય અને સુગંધિત સૌંદર્યથી શોભાયમાન, યથાસંભવ ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

ક્રીડમાનં ચ પદ્મેન દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા શુભેક્ષણમ્ સવિસ્મયમથાગમ્ય સૌમ્યસમ્પન્નયા ગિરા

પદ્મ સાથે રમતો બ્રહ્મા, જેના દર્શનથી શુભતા પ્રસરે છે, તેને જોઈ, આશ્ચર્યથી નજીક ગયો અને મૃદુ તથા સુખદ વાણીથી સંબોધન કર્યું.

પ્રોવાચ કો ભવાઞ્છેતે હ્ય્ આશ્રિતો મધ્યમમ્ભસામ્ અથ તસ્યાચ્યુતઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણસ્તુ શુભં વચઃ

તેને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો, જેઓ જળમધ્યે નિવાસ કરો છો?' પછી બ્રહ્માના શુભ વચનો સાંભળી અચ્યૂતએ ઉત્તર આપ્યો.

ઉદતિષ્ઠત પર્યઙ્કાદ્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ પ્રત્યુવાચોત્તરં ચૈવ કલ્પે કલ્પે પ્રતિશ્રયઃ

પથારી પરથી ઊભો રહી, આશ્ચર્યથી આંખો ફાટેલી, તેણે કહ્યું: 'દરેક કલ્પમાં હું જ સર્વનો આશ્રય છું.'

કર્તવ્યં ચ કૃતં ચૈવ ક્રિયતે યચ્ચ કિંચન દ્યૌરન્તરિક્ષં ભૂશ્ચૈવ પરં પદમહં ભુવઃ

'જે કરવાનું છે, જે થઈ ગયું છે અને જે થઈ રહ્યું છે—આકાશ, અંતરિક્ષ અને પૃથ્વી—હું એ બધાથી પરમ સ્થાન છું.'

તમેવમુક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પુનરથાબ્રવીત્ કસ્ત્વં ખલુ સમાયાતઃ સમીપં ભગવાન્કુતઃ

આ રીતે કહ્યા પછી, ભગવાન વિષ્ણુએ ફરી પૂછ્યું: 'હે મહાન, તમે કોણ છો, અહીં કેમ આવ્યા છો અને ક્યાંથી આવ્યા છો?'

ક્વ વા ભૂયશ્ ચ ગન્તવ્યં કશ્ ચ વા તે પ્રતિશ્રયઃ કો ભવાન્ વિશ્વમૂર્તિર્વૈ કર્તવ્યં કિં ચ તે મયા

'હવે તમે ક્યાં જશો? તમારો આશ્રય કોણ છે? તમે કોણ છો, જે સમગ્ર જગતરૂપ છો? અને હું તમારા માટે શું કરું?'

એવં બ્રુવન્તં વૈકુણ્ઠં પ્રત્યુવાચ પિતામહઃ માયયા મોહિતઃ શંભોર્ અવિજ્ઞાય જનાર્દનમ્

આ રીતે વૈકુંઠે બોલતાં, પિતામહે જવાબ આપ્યો, શંભુની માયાથી મોહિત થઈને, જનાર્દનને ઓળખી શક્યા નહીં.

માયયા મોહિતં દેવમ્ અવિજ્ઞાતં મહાત્મનઃ યથા ભવાંસ્તથૈવાહમ્ આદિકર્તા પ્રજાપતિઃ

માયાથી મોહિત થયેલા દેવે મહાત્માને ઓળખ્યા નહીં; 'જેમ તમે છો, તેમ હું પણ છું—મૂળ સર્જનહાર, પ્રજાપતિ.'

સવિસ્મયં વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણો લોકતન્ત્રિણઃ અનુજ્ઞાતશ્ ચ તે નાથ વૈકુણ્ઠો વિશ્વસંભવઃ

લોકોના નિયમક બ્રહ્માના વચનો સાંભળી, વૈકુંઠ, સર્વજગતના આધાર, આશ્ચર્ય સાથે સંમતિ આપી.

કૌતૂહલાન્મહાયોગી પ્રવિષ્ટો બ્રહ્મણો મુખમ્ ઇમાનષ્ટાદશ દ્વીપાન્ સસમુદ્રાન્ સપર્વતાન્

કૌતૂહલવશ, મહાયોગીએ બ્રહ્માના મુખમાં પ્રવેશ કર્યો, આ અઢાર દ્વીપો, તેમના સાગરો અને પર્વતો સાથે.

પ્રવિશ્ય સુમહાતેજાશ્ ચાતુર્વર્ણ્યસમાકુલાન્ બ્રહ્મણસ્તમ્ભપર્યન્તં સપ્તલોકાન્ સનાતનાન્

પ્રભુએ મહાપ્રભાની તેજસ્વિતાથી, ચાર વર્ણોથી ભરેલા, બ્રહ્માના ડાંગર સુધીના સાત શાશ્વત લોકોમાં પ્રવેશ કર્યો.

બ્રહ્મણસ્તૂદરે દૃષ્ટ્વા સર્વાન્વિષ્ણુર્મહાભુજઃ અહો ઽસ્ય તપસો વીર્યમ્ ઇત્યુક્ત્વા ચ પુનઃ પુનઃ

બ્રહ્માના પેટમાં, મહાબાહુ વિષ્ણુએ સર્વને જોયા અને વારંવાર કહ્યું: 'આહ, તેના તપશ્ચર્યાનું બળ કેટલું છે!'

અટિત્વા વિવિધાંલ્લોકાન્ વિષ્ણુર્નાનાવિધાશ્રયાન્ તતો વર્ષસહસ્રાન્તે નાન્તં હિ દદૃશે યદા

વિષ્ણુએ વિવિધ લોક અને અનેક આશ્રયોમાં ફર્યા, પણ હજારો વર્ષ પછી પણ અંત ન મળ્યો.