લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રધાનં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યદાહુર્લિઙ્ગમુત્તમમ્ ગન્ધવર્ણરસૈર્હીનં શબ્દસ્પર્શાદિવર્જિતમ્

જ્યારે શ્રેષ્ઠ લિંગને પ્રધાન અને પ્રકૃતિ કહે છે, ત્યારે તે સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી રહિત હોય છે, અને અવાજ, સ્પર્શ વગેરેથી મુક્ત હોય છે.

અગુણં ધ્રુવમક્ષય્યમ્ અલિઙ્ગં શિવલક્ષણમ્ ગન્ધવર્ણરસૈર્યુક્તં શબ્દસ્પર્શાદિલક્ષણમ્

ગુણરહિત, શાશ્વત, અક્ષય, અવ્યક્ત એ શિવનું લક્ષણ છે; સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી યુક્ત, અવાજ, સ્પર્શ વગેરેના લક્ષણો ધરાવે છે.

જગદ્યોનિં મહાભૂતં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં દ્વિજોત્તમાઃ વિગ્રહો જગતાં લિઙ્ગમ્ અલિઙ્ગાદ્ અભવત્સ્વયમ્

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જગતનું મૂળ, મહાભૂત, સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ, જગતના સ્વરૂપ, લિંગ, અવ્યક્તમાંથી આપમેળે પ્રગટ થયું.

સપ્તધાચાષ્ટધા ચૈવ તથૈકાદશધા પુનઃ લિઙ્ગાન્યલિઙ્ગસ્ય તથા માયયા વિતતાનિ તુ

સાત, આઠ અને ફરીથી અગિયાર પ્રકાર, અવ્યક્તના લિંગો માયાથી વ્યાપી ગયા છે.

તેભ્યઃ પ્રધાનદેવાનાં ત્રયમાસીચ્છિવાત્મકમ્ એકસ્માત્ત્રિષ્વભૂદ્વિશ્વમ્ એકેન પરિરક્ષિતમ્

તેમાંથી મુખ્ય દેવોમાંથી ત્રણ શિવ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા. એકમાંથી ત્રણ રીતે જગત ઉત્પન્ન થયું અને એક દ્વારા જ તે રક્ષાય છે.

એકેનૈવ હૃતં વિશ્વં વ્યાપ્તં ત્વેવં શિવેન તુ અલિઙ્ગં ચૈવ લિઙ્ગં ચ લિઙ્ગાલિઙ્ગાનિ મૂર્તયઃ

એક દ્વારા જગત સંહરાય છે, અને એ રીતે શિવથી વ્યાપી છે. અવ્યક્ત અને લિંગ, લિંગ-અવ્યક્તના સ્વરૂપો, એ જ પ્રગટ સ્વરૂપો છે.

યથાવત્કથિતાશ્ચૈવ તસ્માદ્બ્રહ્મ સ્વયં જગત્ અલિઙ્ગી ભગવાન્ બીજી સ એવ પરમેશ્વરઃ

જેમ વર્ણવાયું છે, તેથી બ્રહ્મા પોતે જ જગત છે. ભગવાન અવ્યક્ત છે, બીજરૂપ છે; એ જ પરમેશ્વર છે.

બીજં યોનિશ્ ચ નિર્બીજં નિર્બીજો બીજમુચ્યતે બીજયોનિપ્રધાનાનામ્ આત્માખ્યા વર્તતે ત્વિહ

બીજ, યોનિ અને નિર્બીજ; નિર્બીજને બીજ કહેવાય છે. બીજ, યોનિ અને પ્રધાનમાં આત્મા નામે અહીં વર્તે છે.

પરમાત્મા મુનિર્બ્રહ્મ નિત્યબુદ્ધસ્વભાવતઃ વિશુદ્ધો ઽયં તથા રુદ્રઃ પુરાણે શિવ ઉચ્યતે

પરમાત્મા, મુનિ બ્રહ્મા, સ્વભાવથી સદા બુદ્ધિશાળી, શુદ્ધ છે; એ જ રીતે રુદ્ર, જે પુરાણમાં શિવ કહેવાય છે.

શિવેન દૃષ્ટા પ્રકૃતિઃ શૈવી સમભવદ્દ્વિજાઃ સર્ગાદૌ સા ગુણૈર્યુક્તા પુરાવ્યક્તા સ્વભાવતઃ

શિવજીની દૃષ્ટિથી પ્રકૃતિ શૈવી બની, હે દ્વિજ, સર્જનના આરંભે એ સ્વભાવથી અપ્રગટ હતી, પણ હવે ગુણોથી યુક્ત થઈ.

અવ્યક્તાદિવિશેષાન્તં વિશ્વં તસ્યાઃ સમુચ્છ્રિતમ્ વિશ્વધાત્રી ત્વજાખ્યા ચ શૈવી સા પ્રકૃતિઃ સ્મૃતા

એમાંથી અપ્રગટથી વિશેષ સુધી સમગ્ર વિશ્વ ઉત્પન્ન થયું; એ વિશ્વની પોષક અને અજાના નામે ઓળખાતી શૈવી પ્રકૃતિ તરીકે સ્મરણ થાય છે.

તામજાં લોહિતાં શુક્લાં કૃષ્ણામેકાં બહુપ્રજામ્ જનિત્રીમનુશેતે સ્મ જુષમાણઃ સ્વરૂપિણીમ્

એ અજાની, લાલ, શ્વેત અને કાળી, અનેક જીવોની એક માતા છે; પોતાનું સ્વરૂપ માણતા, એ માતા સાથે શિવજી વિહર્યા.

તામેવાજામજો ઽન્યસ્તુ ભુક્તભોગાં જહાતિ ચ અજા જનિત્રી જગતાં સાજેન સમધિષ્ઠિતા

બીજા અજાન, એના આનંદ માણી, દૂર થઈ જાય છે; જગતની અજાની માતા, અજાન સાથે સ્થિર રહે છે.

પ્રાદુર્બભૂવ સ મહાન્ પુરુષાધિષ્ઠિતસ્ય ચ અજાજ્ઞયા પ્રધાનસ્ય સર્ગકાલે ગુણૈસ્ ત્રિભિઃ

અજાની આજ્ઞાથી, સર્જન સમયે, એમાંથી મહત ઉત્પન્ન થયું, જે પુરુષ દ્વારા સંચાલિત અને ત્રણ ગુણોથી યુક્ત છે.

સિસૃક્ષયા ચોદ્યમાનઃ પ્રવિશ્યાવ્યક્તમવ્યયમ્ વ્યક્તસૃષ્ટિં વિકુરુતે ચાત્મનાધિષ્ઠિતો મહાન્

સર્જનની ઈચ્છાથી પ્રેરિત મહત, અપ્રગટ અને અવિનાશી પ્રકૃતિમાં પ્રવેશી, પોતે સ્થિર રહી, પ્રગટ સર્જન કરે છે.

મહતસ્તુ તથા વૃત્તિઃ સંકલ્પાધ્યવસાયિકા મહતસ્ ત્રિગુણસ્ તસ્માદ્ અહંકારો રજો ઽધિકઃ

મહતમાંથી સંકલ્પ અને નિશ્ચયની ક્રિયા ઉત્પન્ન થાય છે; ત્રણ ગુણવાળી મહતમાંથી રાજસ ગુણથી ભરપૂર અહંકાર જન્મે છે.

તેનૈવ ચાવૃતઃ સમ્યગ્ અહંકારસ્ તમો ઽધિકઃ મહતો ભૂતતન્માત્રં સર્ગકૃદ્વૈ બભૂવ ચ

તેમજ, અહંકારથી આવરિત, જે તમસ ગુણથી ભરપૂર છે, મહતમાંથી ભૂત તન્માત્રાઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જે સર્જનકર્તા છે.

અહંકારાચ્છબ્દમાત્રં તસ્માદાકાશમવ્યયમ્ સશબ્દમાવૃણોત્પશ્ચાદ્ આકાશં શબ્દકારણમ્

અહંકારમાંથી અવ્યક્ત અવાજ તન્માત્રા ઉત્પન્ન થાય છે; એમાંથી અવિનાશી આકાશ જન્મે છે; આકાશ અવાજ ધરાવે છે અને એ અવાજનું કારણ છે.

તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ દ્વિજાસ્ત્વેવં પ્રકીર્તિતઃ સ્પર્શમાત્રં તથાકાશાત્ તસ્માદ્વાયુર્ મહાન્મુને

તન્માત્રાઓમાંથી ભૂત સર્જન થાય છે, હે દ્વિજ; આકાશમાંથી સ્પર્શ તન્માત્રા, અને એમાંથી વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે, હે મહામુનિ.

તસ્માચ્ચ રૂપમાત્રં તુ તતો ઽગ્નિશ્ચ રસસ્તતઃ રસાદાપઃ શુભાસ્તાભ્યો ગન્ધમાત્રં ધરા તતઃ

એમાંથી રૂપ તન્માત્રા, પછી અગ્નિ, પછી રસ, એમાંથી શુભ જળ, અને એમાંથી ગંધ તન્માત્રા, પછી ધરા ઉત્પન્ન થાય છે.

આવૃણોદ્ધિ તથાકાશં સ્પર્શમાત્રં દ્વિજોત્તમાઃ આવૃણોદ્રૂપમાત્રં તુ વાયુર્વાતિ ક્રિયાત્મકઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આકાશે સ્પર્શ તન્માત્રાને આવરી લીધી; વાયુ, ક્રિયાશીલ સ્વભાવથી, રૂપ તન્માત્રાને આવરી લે છે.

આવૃણોદ્રસમાત્રં વૈ દેવઃ સાક્ષાદ્વિભાવસુઃ આવૃણ્વાના ગન્ધમાત્રમ્ આપઃ સર્વરસાત્મિકાઃ

દેવ અગ્નિએ સીધા રસ તન્માત્રાને આવરી લીધી; સર્વ રસથી ભરેલી જળોએ ગંધ તન્માત્રાને આવરી લીધી.

ક્ષ્મા સા પઞ્ચગુણા તસ્માદ્ એકોના રસસમ્ભવાઃ ત્રિગુણો ભગવાન્વહ્નિર્ દ્વિગુણઃ સ્પર્શસમ્ભવઃ

આથી ધરા પાંચ ગુણવાળી છે, અને એમાંથી ઓછા રસવાળી વસ્તુઓ ઉત્પન્ન થાય છે; ભગવાન અગ્નિ ત્રણ ગુણવાળા છે, અને વાયુ, સ્પર્શથી ઉત્પન્ન, બે ગુણવાળા છે.

અવકાશસ્તતો દેવ એકમાત્રસ્તુ નિષ્કલઃ તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ વિજ્ઞેયશ્ ચ પરસ્પરમ્

પછી, અવકાશ એ એક ગુણવાળો, અખંડિત દેવ છે; તન્માત્રાઓમાંથી ભૂત સર્જન પરસ્પર જોડાયેલો છે, એ સમજવું જોઈએ.

વૈકારિકઃ સાત્ત્વિકો વૈ યુગપત્સમ્પ્રવર્તતે સર્ગસ્ તથાપ્યહંકારાદ્ એવમત્ર પ્રકીર્તિતઃ

વૈકારિક, જે સાત્વિક છે, એકસાથે પ્રવર્તે છે; અહંકારમાંથી સર્જન અહીં这样 વર્ણવાયું છે.

પઞ્ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણ્યસ્ય પઞ્ચ કર્મેન્દ્રિયાણિ તુ શબ્દાદીનામવાપ્ત્યર્થં મનશ્ચૈવોભયાત્મકમ્

એમાંથી પાંચ જ્ઞાન ઇન્દ્રિયો, પાંચ કર્મ ઇન્દ્રિયો અને બંને સ્વરૂપ ધરાવતું મન ઉત્પન્ન થાય છે, અવાજ અને અન્ય વસ્તુઓને ગ્રહણ કરવા માટે.

મહદાદિવિશેષાન્તા હ્ય્ અણ્ડમુત્પાદયન્તિ ચ જલબુદ્બુદવત્તસ્માદ્ અવતીર્ણઃ પિતામહઃ

મહતથી વિશેષ તન્માત્રા સુધી, એ અંડનું સર્જન કરે છે; એમાંથી, જળમાં બબલ જેવું, પિતામહ ઉતર્યા.

સ એવ ભગવાન્ રુદ્રો વિષ્ણુર્વિશ્વગતઃ પ્રભુઃ તસ્મિન્નણ્ડે ત્વિમે લોકા અન્તર્વિશ્વમિદં જગત્

એ ભગવાન રુદ્ર અને વિષ્ણુ, જે સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપી છે, એ જ સર્વશક્તિમાન છે. આ અંડામાં આ બધા લોક અને આખું જગત છે.

અણ્ડં દશગુણેનૈવ વારિણા પ્રાવૃતં બહિઃ આપો દશગુણેનૈવ તદ્બાહ્યસ્તેજસા વૃતાઃ

આ અંડા બહારથી પાણીથી ઢંકાયેલ છે, જે અંડાની દસગણી છે; અને એ પાણી પણ બહારથી અગ્નિથી ઢંકાયેલ છે, જે પાણી કરતાં દસગણી છે.