લિઙ્ગપુરાણમ્

સૌવર્ણમભવચ્ચાણ્ડમ્ આવેષ્ટ્યાદ્યં તદક્ષરમ્ અનેકાબ્દં તથા ચાપ્સુ દિવ્યમણ્ડં વ્યવસ્થિતમ્

સોનાનું ઢોળ ઉત્પન્ન થયું, જે પ્રથમ અક્ષરને આવરી લીધેલું હતું; અનેક વર્ષો સુધી એ દિવ્ય મંડળ જળમાં સ્થિર રહ્યું.

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે દ્વિધા કૃતમજોદ્ભવમ્ અણ્ડમ્ અપ્સુ સ્થિતં સાક્ષાદ્ આદ્યાખ્યેનેશ્વરેણ તુ

પછી હજાર વર્ષ પછી, એ અનાદિ ઢોળ બે ભાગમાં વિભાજિત થયું; એ ઢોળ જળમાં સ્થિત હતું અને પ્રથમ કહેવાતા ભગવાને એમ કર્યું.

તસ્યાણ્ડસ્ય શુભં હૈમં કપાલં ચોર્ધ્વસંસ્થિતમ્ જજ્ઞે યદ્દ્યૌસ્તદપરં પૃથિવી પઞ્ચલક્ષણા

એ ઢોળનું શુભ, સુવર્ણ કવચ ઉપર હતું; નીચેનું ભાગ પૃથ્વી બની, જેમાં પાંચ લક્ષણો છે.

તસ્માદણ્ડોદ્ભવો જજ્ઞે ત્વ્ અકારાખ્યશ્ચતુર્મુખઃ સ સ્રષ્ટા સર્વલોકાનાં સ એવ ત્રિવિધઃ પ્રભુઃ

એ ઢોળમાંથી 'અ' નામે ચતુરમુખ જન્મ્યા; એ સર્વ લોકના સર્જનહાર અને ત્રિરૂપે પ્રભુ છે.

એવમોમોમિતિ પ્રોક્તમ્ ઇત્યાહુર્યજુષાં વરાઃ યજુષાં વચનં શ્રુત્વા ઋચઃ સામાનિ સાદરમ્

આ રીતે 'ઑમ ઑમ' કહેવામાં આવે છે, એવું યજુર્વેદના શ્રેષ્ઠજનોએ કહ્યું છે; યજુર્વેદના વચન સાંભળી ઋગ્વેદ અને સામવેદ શ્રદ્ધાથી બોલાય છે.

એવમેવ હરે બ્રહ્મન્ન્ ઇત્યાહુઃ શ્રુતયસ્તદા તતો વિજ્ઞાય દેવેશં યથાવચ્છ્રુતિસંભવૈઃ

હે હરિ, હે બ્રહ્મા, એ સમયે વેદોએ પણ આવું જ કહ્યું હતું. પછી વેદોમાં જે રીતે દેવોના સ્વામીનું વર્ણન થયું છે, એ પ્રમાણે તેમને સમજવામાં આવ્યા.

મન્ત્રૈર્મહેશ્વરં દેવં તુષ્ટાવ સુમહોદયમ્ આવયોઃ સ્તુતિસંતુષ્ટો લિઙ્ગે તસ્મિન્નિરઞ્જનઃ

પછી વેદોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા મંત્રો વડે મહાદેવને, એ મહાન દેવને, આપણે સ્તુતિ કરી. અમારી સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, નિર્દોષ ભગવાન એ લિંગમાં સ્થિર થયા.

દિવ્યં શબ્દમયં રૂપમ્ આસ્થાય પ્રહસન્ સ્થિતઃ અકારસ્તસ્ય મૂર્ધા તુ લલાટં દીર્ઘમુચ્યતે

દિવ્ય અને ધ્વનિરૂપ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ભગવાન હસતાં હસતાં ત્યાં ઊભા રહ્યા. 'અ' અક્ષર એમનું માથું કહેવાય છે અને એમનું કપાળ લાંબું ગણાય છે.

ઇકારો દક્ષિણં નેત્રમ્ ઈકારો વામલોચનમ્ ઉકારો દક્ષિણં શ્રોત્રમ્ ઊકારો વામમુચ્યતે

'ઇ' એમનું જમણું આંખ છે, 'ઈ' ડાબું આંખ છે; 'ઉ' એમનું જમણું કાન છે અને 'ઊ' એમનું ડાબું કાન કહેવાય છે.

ઋકારો દક્ષિણં તસ્ય કપોલં પરમેષ્ઠિનઃ વામં કપોલમ્ ૠકારો ઌ ૡ નાસાપુટે ઉભે

'ઋ' એ પરમેશ્વરના જમણા ગાલ છે, 'ઋ' એમના ડાબા ગાલ છે; 'ઌ' અને 'ઌ' એમની બંને નાસિકાં છે.

એકારમ્ ઓષ્ઠમૂર્દ્ધ્વશ્ ચ ઐકારસ્ત્વધરો વિભોઃ ઓકારશ્ ચ તથૌકારો દન્તપઙ્ક્તિદ્વયં ક્રમાત્

'એ' એમનો ઉપરનો હોઠ છે અને 'ઐ' એમનો નીચેનો હોઠ છે; 'ઓ' અને 'ઔ' ક્રમશઃ એમના બંને પાંદડા છે.

અમસ્તુ તાલુની તસ્ય દેવદેવસ્ય ધીમતઃ કાદિપઞ્ચાક્ષરાણ્યસ્ય પઞ્ચ હસ્તાનિ દક્ષિણે

'અં' એ ધીમાન દેવદેવતાના તાળુ છે; 'ક'થી શરૂ થતા પાંચ અક્ષરો એમના જમણા હાથ છે.

ચાદિપઞ્ચાક્ષરાણ્યેવં પઞ્ચ હસ્તાનિ વામતઃ ટાદિપઞ્ચાક્ષરં પાદસ્ તાદિપઞ્ચાક્ષરં તથા

એ જ રીતે, 'ચ'થી શરૂ થતા પાંચ અક્ષરો એમના ડાબા હાથ છે; 'ટ'થી શરૂ થતા પાંચ અક્ષરો એમના પગ છે અને 'ત'થી શરૂ થતા પણ એમના પગ છે.

પકારમુદરં તસ્ય ફકારઃ પાર્શ્વમુચ્યતે બકારો વામપાર્શ્વં વૈ ભકારં સ્કન્ધમસ્ય તત્

'પ' એમનું પેટ છે, 'ફ' એમનું બાજુ છે; 'બ' એમની ડાબી બાજુ છે અને 'ભ' એમનો ખભો છે.

મકારં હૃદયં શંભોર્ મહાદેવસ્ય યોગિનઃ યકારાદિસકારાન્તં વિભોર્વૈ સપ્ત ધાતવઃ

'મ' એ શંભુ મહાદેવ યોગીના હૃદય છે; 'ય'થી 'સ' સુધીના અક્ષરો ભગવાનના સાત ધાતુઓ છે.

હકાર આત્મરૂપં વૈ ક્ષકારઃ ક્રોધ ઉચ્યતે તં દૃષ્ટ્વા ઉમયા સાર્ધં ભગવન્તં મહેશ્વરમ્

'હ' એમનું આત્મરૂપ છે અને 'ક્ષ' એમનો ક્રોધ કહેવાય છે; એવી રીતે ઉમા સાથે મહેશ્વર ભગવાનને જોઈને,

પ્રણમ્ય ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પુનશ્ચાપશ્યદૂર્દ્ધ્વતઃ ઓઙ્કારપ્રભવં મન્ત્રં કલાપઞ્ચકસંયુતમ્

વિષ્ણુએ નમસ્કાર કરીને, ફરીથી ઉપર જોયું, જ્યાં 'ઑમ્'માંથી ઉત્પન્ન થયેલો મંત્ર, પાંચ કલાઓથી યુક્ત દેખાયો.

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સુભાષ્ટત્રિંશદક્ષરમ્ મેધાકરમ્ અભૂદ્ભૂયઃ સર્વધર્માર્થસાધકમ્

એ મંત્ર શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી હતો, સુંદર બત્રીસ અક્ષરોવાળો, બુદ્ધિ આપનાર અને સર્વ ધર્મ અને અર્થ સિદ્ધિ કરાવનાર હતો.

ગાયત્રીપ્રભવં મન્ત્રં હરિતં વશ્યકારકમ્ ચતુર્વિંશતિવર્ણાઢ્યં ચતુષ્કલમનુત્તમમ્

પછી ગાયત્રીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલો મંત્ર, લીલો રંગ ધરાવતો, બધાને વશ કરનાર, ચોવીસ અક્ષરો અને ચાર કલાઓથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ હતો.

અથર્વમસિતં મન્ત્રં કલાષ્ટકસમાયુતમ્ અભિચારિકમત્યર્થં ત્રયસ્ત્રિંશચ્છુભાક્ષરમ્

પછી અથર્વણ મંત્ર, કાળો રંગ ધરાવતો, આઠ કલાઓથી યુક્ત, અત્યંત અભિચારિક શક્તિ ધરાવતો અને ત્રેત્રીસ શુભ અક્ષરોવાળો હતો.

યજુર્વેદસમાયુક્તં પઞ્ચત્રિંશચ્છુભાક્ષરમ્ કલાષ્ટકસમાયુક્તં સુશ્વેતં શાન્તિકં તથા

પછી યજુરવેદ સાથે સંકળાયેલો મંત્ર, પાંત્રીસ શુભ અક્ષરોવાળો, આઠ કલાઓથી યુક્ત, શુદ્ધ સફેદ અને શાંતિદાયક હતો.

ત્રયોદશકલાયુક્તં બાલાદ્યૈઃ સહ લોહિતમ્ સામોદ્ભવં જગત્યાદ્યં વૃદ્ધિસંહારકારણમ્

પછી તે મંત્ર, તેર કલાઓથી યુક્ત, લાલ રંગ ધરાવતો, બાલા અને અન્ય દેવીઓ સાથે, સામમાંથી ઉત્પન્ન, જગતમાં પ્રથમ અને વૃદ્ધિ-વિનાશનું કારણ હતો.

વર્ણાઃ ષડધિકાઃ ષષ્ટિર્ અસ્ય મન્ત્રવરસ્ય તુ પઞ્ચ મન્ત્રાંસ્ તથા લબ્ધ્વા જજાપ ભગવાન્ હરિઃ

આ મંત્રના અક્ષરો છાસઠ છે; આ રીતે પાંચેય મંત્રો પ્રાપ્ત કરીને, ભગવાન હરિએ તેમનો જાપ કર્યો.

અથ દૃષ્ટ્વા કલાવર્ણમ્ ઋગ્યજુઃસામરૂપિણમ્ ઈશાનમીશમુકુટં પુરુષાસ્યં પુરાતનમ્

પછી, જ્યારે સમયના વિવિધ રૂપો, ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના સ્વરૂપ ધરાવતા, ઈશાનના મુકૂટથી શોભતા, પ્રાચીન માનવમુખ ધરાવતાં ભગવાનને જોયા—

અઘોરહૃદયં હૃદ્યં વામગુહ્યં સદાશિવમ્ સદ્યઃ પાદં મહાદેવં મહાભોગીન્દ્રભૂષણમ્

અઘોર હૃદય ધરાવતા, મનોહર, ડાબી બાજુ ગુપ્ત રાખનાર, સદા કલ્યાણમય સદાશિવ, મહાદેવના તાત્કાલિક પદ, મહાન સાપરાજા વડે શોભિત—

વિશ્વતઃ પાદવદનં વિશ્વતો ઽક્ષિકરં શિવમ્ બ્રહ્મણો ઽધિપતિં સર્ગસ્થિતિસંહારકારણમ્

જે ભગવાન શિવના ચહેરા અને પગ સર્વત્ર છે, આંખો અને હાથ સર્વત્ર છે, બ્રહ્માના સ્વામી છે, સર્જન, પાલન અને વિનાશના કારણ છે—

તુષ્ટાવ પુનરિષ્ટાભિર્ વાગ્ભિર્ વરદમીશ્વરમ્

પછી ફરીથી, ઇચ્છિત વાણીઓથી, વરદાન આપનારા ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી.

એકાક્ષરાય રુદ્રાય અકારાયાત્મરૂપિણે ઉકારાયાદિદેવાય વિદ્યાદેહાય વૈ નમઃ

એક અક્ષરરૂપ, રુદ્ર, 'અ' સ્વરૂપ આત્મારૂપી, 'ઉ' સ્વરૂપ પ્રાચીન દેવ, જ્ઞાનમય શરીર ધરાવનારા, તમારે નમન.

તૃતીયાય મકારાય શિવાય પરમાત્મને સૂર્યાગ્નિસોમવર્ણાય યજમાનાય વૈ નમઃ

ત્રીજા, 'મ' સ્વરૂપ, શિવ, પરમાત્મા, સૂર્ય, અગ્નિ અને ચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવનારા, પૂજ્ય, તમારે નમન.