લિઙ્ગપુરાણમ્

માત્રાસ્તિસ્રસ્ત્વર્ધમાત્રં નાદાખ્યં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્ ઋગ્યજુઃસામવેદા વૈ માત્રારૂપેણ માધવઃ

ત્રણ માત્રા અને અડધી માત્રા છે, જેને 'નાદ' કહે છે અને જે બ્રહ્મરૂપ છે; ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદની માત્રા સ્વરૂપે માધવ હાજર છે.

વેદશબ્દેભ્ય એવેશં વિશ્વાત્માનમચિન્તયત્ તદાભવદૃષિર્વેદ ઋષેઃ સારતમં શુભમ્

વેદના શબ્દોમાંથી ભગવાને સમગ્ર વિશ્વના આત્માનું ધ્યાન કર્યું; ત્યારબાદ ઋષિ જ વેદરૂપ થયા અને ઋષિમાંથી શુદ્ધ સાર ઉત્પન્ન થયો.

તેનૈવ ઋષિણા વિષ્ણુર્ જ્ઞાતવાન્ પરમેશ્વરમ્ ચિન્તયા રહિતો રુદ્રો વાચો યન્મનસા સહ

એzelfde ઋષિ દ્વારા વિષ્ણુએ પરમેશ્વરને જાણ્યા; અને રુદ્રે, મન અને વાણી સાથે, નિર્વિકલ્પ ભાવથી તેમનું ધ્યાન કર્યું.

અપ્રાપ્ય તં નિવર્તન્તે વાચ્યસ્ત્વેકાક્ષરેણ સઃ એકાક્ષરેણ તદ્વાચ્યમ્ ઋતં પરમકારણમ્

જે તેમને પ્રાપ્ત નથી કરી શકતા, તેઓ પાછા વળી જાય છે; એ એક અક્ષરથી વર્ણવાય છે; એ એક અક્ષરથી જ સત્ય અને પરમ કારણ કહેવાય છે.

સત્યમાનન્દમમૃતં પરં બ્રહ્મ પરાત્પરમ્ એકાક્ષરાદકારાખ્યો ભગવાન્કનકાણ્ડજઃ

સત્ય, આનંદ, અમરત્વ, પરમ બ્રહ્મ, સર્વથી ઊંચું; એ એક 'અ' અક્ષરથી, જે સોનાના ઢોળમાંથી જન્મેલો ભગવાન છે.

એકાક્ષરાદુકારાખ્યો હરિઃ પરમકારણમ્ એકાક્ષરાન્મકારાખ્યો ભગવાન્નીલલોહિતઃ

એક 'ઉ' અક્ષરથી હરી, પરમ કારણ રૂપે પ્રગટ થાય છે; અને 'મ' અક્ષરથી ભગવાન નીલલોહિત પ્રગટ થાય છે.

સર્ગકર્તા ત્વકારાખ્યો હ્ય્ ઉકારાખ્યસ્તુ મોહકઃ મકારાખ્યસ્ તયોર્ નિત્યમ્ અનુગ્રહકરો ઽભવત્

સૃષ્ટિના સર્જનહારને 'અ' કહે છે; 'ઉ' મોહક છે; અને 'મ' એ બંનેમાં હંમેશા કૃપા કરનાર છે.

મકારાખ્યો વિભુર્બીજી હ્ય્ અકારો બીજમુચ્યતે ઉકારાખ્યો હરિર્યોનિઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ

'મ' બીજધારી છે, 'અ' બીજ કહેવાય છે; 'ઉ' હરી છે, યોનિ છે, અને પ્રધાન-પુરુષનો ઈશ્વર છે.

બીજી ચ બીજં તદ્યોનિર્ નાદાખ્યશ્ ચ મહેશ્વરઃ બીજી વિભજ્ય ચાત્માનં સ્વેચ્છયા તુ વ્યવસ્થિતઃ

બીજધારી, બીજ, એ યોનિ અને 'નાદ' નામે મહેશ્વર છે; બીજધારી પોતાની ઈચ્છાથી પોતાને વિભાજિત કરીને સ્થિર થયો છે.

અસ્ય લિઙ્ગાદભૂદ્બીજમ્ અકારો બીજિનઃ પ્રભોઃ ઉકારયોનૌ નિક્ષિપ્તમ્ અવર્ધત સમન્તતઃ

આ લિંગમાંથી બીજરૂપ 'અ' ઉત્પન્ન થયું, જે બીજધારી પ્રભુનું છે; એ 'ઉ' યોનિમાં મૂકાયું અને સર્વ દિશામાં વધ્યું.

સૌવર્ણમભવચ્ચાણ્ડમ્ આવેષ્ટ્યાદ્યં તદક્ષરમ્ અનેકાબ્દં તથા ચાપ્સુ દિવ્યમણ્ડં વ્યવસ્થિતમ્

સોનાનું ઢોળ ઉત્પન્ન થયું, જે પ્રથમ અક્ષરને આવરી લીધેલું હતું; અનેક વર્ષો સુધી એ દિવ્ય મંડળ જળમાં સ્થિર રહ્યું.

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે દ્વિધા કૃતમજોદ્ભવમ્ અણ્ડમ્ અપ્સુ સ્થિતં સાક્ષાદ્ આદ્યાખ્યેનેશ્વરેણ તુ

પછી હજાર વર્ષ પછી, એ અનાદિ ઢોળ બે ભાગમાં વિભાજિત થયું; એ ઢોળ જળમાં સ્થિત હતું અને પ્રથમ કહેવાતા ભગવાને એમ કર્યું.

તસ્યાણ્ડસ્ય શુભં હૈમં કપાલં ચોર્ધ્વસંસ્થિતમ્ જજ્ઞે યદ્દ્યૌસ્તદપરં પૃથિવી પઞ્ચલક્ષણા

એ ઢોળનું શુભ, સુવર્ણ કવચ ઉપર હતું; નીચેનું ભાગ પૃથ્વી બની, જેમાં પાંચ લક્ષણો છે.

તસ્માદણ્ડોદ્ભવો જજ્ઞે ત્વ્ અકારાખ્યશ્ચતુર્મુખઃ સ સ્રષ્ટા સર્વલોકાનાં સ એવ ત્રિવિધઃ પ્રભુઃ

એ ઢોળમાંથી 'અ' નામે ચતુરમુખ જન્મ્યા; એ સર્વ લોકના સર્જનહાર અને ત્રિરૂપે પ્રભુ છે.

એવમોમોમિતિ પ્રોક્તમ્ ઇત્યાહુર્યજુષાં વરાઃ યજુષાં વચનં શ્રુત્વા ઋચઃ સામાનિ સાદરમ્

આ રીતે 'ઑમ ઑમ' કહેવામાં આવે છે, એવું યજુર્વેદના શ્રેષ્ઠજનોએ કહ્યું છે; યજુર્વેદના વચન સાંભળી ઋગ્વેદ અને સામવેદ શ્રદ્ધાથી બોલાય છે.

એવમેવ હરે બ્રહ્મન્ન્ ઇત્યાહુઃ શ્રુતયસ્તદા તતો વિજ્ઞાય દેવેશં યથાવચ્છ્રુતિસંભવૈઃ

હે હરિ, હે બ્રહ્મા, એ સમયે વેદોએ પણ આવું જ કહ્યું હતું. પછી વેદોમાં જે રીતે દેવોના સ્વામીનું વર્ણન થયું છે, એ પ્રમાણે તેમને સમજવામાં આવ્યા.

મન્ત્રૈર્મહેશ્વરં દેવં તુષ્ટાવ સુમહોદયમ્ આવયોઃ સ્તુતિસંતુષ્ટો લિઙ્ગે તસ્મિન્નિરઞ્જનઃ

પછી વેદોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા મંત્રો વડે મહાદેવને, એ મહાન દેવને, આપણે સ્તુતિ કરી. અમારી સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, નિર્દોષ ભગવાન એ લિંગમાં સ્થિર થયા.

દિવ્યં શબ્દમયં રૂપમ્ આસ્થાય પ્રહસન્ સ્થિતઃ અકારસ્તસ્ય મૂર્ધા તુ લલાટં દીર્ઘમુચ્યતે

દિવ્ય અને ધ્વનિરૂપ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ભગવાન હસતાં હસતાં ત્યાં ઊભા રહ્યા. 'અ' અક્ષર એમનું માથું કહેવાય છે અને એમનું કપાળ લાંબું ગણાય છે.

ઇકારો દક્ષિણં નેત્રમ્ ઈકારો વામલોચનમ્ ઉકારો દક્ષિણં શ્રોત્રમ્ ઊકારો વામમુચ્યતે

'ઇ' એમનું જમણું આંખ છે, 'ઈ' ડાબું આંખ છે; 'ઉ' એમનું જમણું કાન છે અને 'ઊ' એમનું ડાબું કાન કહેવાય છે.

ઋકારો દક્ષિણં તસ્ય કપોલં પરમેષ્ઠિનઃ વામં કપોલમ્ ૠકારો ઌ ૡ નાસાપુટે ઉભે

'ઋ' એ પરમેશ્વરના જમણા ગાલ છે, 'ઋ' એમના ડાબા ગાલ છે; 'ઌ' અને 'ઌ' એમની બંને નાસિકાં છે.

એકારમ્ ઓષ્ઠમૂર્દ્ધ્વશ્ ચ ઐકારસ્ત્વધરો વિભોઃ ઓકારશ્ ચ તથૌકારો દન્તપઙ્ક્તિદ્વયં ક્રમાત્

'એ' એમનો ઉપરનો હોઠ છે અને 'ઐ' એમનો નીચેનો હોઠ છે; 'ઓ' અને 'ઔ' ક્રમશઃ એમના બંને પાંદડા છે.

અમસ્તુ તાલુની તસ્ય દેવદેવસ્ય ધીમતઃ કાદિપઞ્ચાક્ષરાણ્યસ્ય પઞ્ચ હસ્તાનિ દક્ષિણે

'અં' એ ધીમાન દેવદેવતાના તાળુ છે; 'ક'થી શરૂ થતા પાંચ અક્ષરો એમના જમણા હાથ છે.

ચાદિપઞ્ચાક્ષરાણ્યેવં પઞ્ચ હસ્તાનિ વામતઃ ટાદિપઞ્ચાક્ષરં પાદસ્ તાદિપઞ્ચાક્ષરં તથા

એ જ રીતે, 'ચ'થી શરૂ થતા પાંચ અક્ષરો એમના ડાબા હાથ છે; 'ટ'થી શરૂ થતા પાંચ અક્ષરો એમના પગ છે અને 'ત'થી શરૂ થતા પણ એમના પગ છે.

પકારમુદરં તસ્ય ફકારઃ પાર્શ્વમુચ્યતે બકારો વામપાર્શ્વં વૈ ભકારં સ્કન્ધમસ્ય તત્

'પ' એમનું પેટ છે, 'ફ' એમનું બાજુ છે; 'બ' એમની ડાબી બાજુ છે અને 'ભ' એમનો ખભો છે.

મકારં હૃદયં શંભોર્ મહાદેવસ્ય યોગિનઃ યકારાદિસકારાન્તં વિભોર્વૈ સપ્ત ધાતવઃ

'મ' એ શંભુ મહાદેવ યોગીના હૃદય છે; 'ય'થી 'સ' સુધીના અક્ષરો ભગવાનના સાત ધાતુઓ છે.

હકાર આત્મરૂપં વૈ ક્ષકારઃ ક્રોધ ઉચ્યતે તં દૃષ્ટ્વા ઉમયા સાર્ધં ભગવન્તં મહેશ્વરમ્

'હ' એમનું આત્મરૂપ છે અને 'ક્ષ' એમનો ક્રોધ કહેવાય છે; એવી રીતે ઉમા સાથે મહેશ્વર ભગવાનને જોઈને,

પ્રણમ્ય ભગવાન્ વિષ્ણુઃ પુનશ્ચાપશ્યદૂર્દ્ધ્વતઃ ઓઙ્કારપ્રભવં મન્ત્રં કલાપઞ્ચકસંયુતમ્

વિષ્ણુએ નમસ્કાર કરીને, ફરીથી ઉપર જોયું, જ્યાં 'ઑમ્'માંથી ઉત્પન્ન થયેલો મંત્ર, પાંચ કલાઓથી યુક્ત દેખાયો.

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સુભાષ્ટત્રિંશદક્ષરમ્ મેધાકરમ્ અભૂદ્ભૂયઃ સર્વધર્માર્થસાધકમ્

એ મંત્ર શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી હતો, સુંદર બત્રીસ અક્ષરોવાળો, બુદ્ધિ આપનાર અને સર્વ ધર્મ અને અર્થ સિદ્ધિ કરાવનાર હતો.

ગાયત્રીપ્રભવં મન્ત્રં હરિતં વશ્યકારકમ્ ચતુર્વિંશતિવર્ણાઢ્યં ચતુષ્કલમનુત્તમમ્

પછી ગાયત્રીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલો મંત્ર, લીલો રંગ ધરાવતો, બધાને વશ કરનાર, ચોવીસ અક્ષરો અને ચાર કલાઓથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ હતો.