લિઙ્ગપુરાણમ્

મોહિતં પ્રાહ મામત્ર પરીક્ષાવો ઽગ્નિસંભવમ્ અધોગમિષ્યામ્યનલસ્તંભસ્યાનુપમસ્ય ચ

મોહિત થયેલા હરિએ મને ત્યાં કહ્યું: 'ચાલો, આપણે આ અગ્નિથી ઉત્પન્ન થયેલા સ્તંભની પરીક્ષા કરીએ; હું નીચે જઈશ, આ અનન્ય અગ્નિરૂપ સ્તંભને શોધવા.'

ભવાનૂર્ધ્વં પ્રયત્નેન ગન્તુમર્હસિ સત્વરમ્ એવં વ્યાહૃત્ય વિશ્વાત્મા સ્વરૂપમકરોત્તદા

'તમે પ્રયત્નપૂર્વક ઝડપથી ઉપર જાવ.' આમ કહીને સર્વજ્ઞ આત્માએ પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

વારાહમહમપ્યાશુ હંસત્વં પ્રાપ્તવાન્સુરાઃ તદાપ્રભૃતિ મામાહુર્હ્ અંસં હંસો વિરાડિતિ

હું તરત જ વરાહનું રૂપ ધારણ કર્યું અને દેવોએ હરિને હંસના રૂપમાં જોયા; ત્યારથી મને 'હંસ', 'વિરાટ હંસ' કહેવામાં આવ્યો.

હંસહંસેતિ યો બ્રૂયાન્ માં હંસઃ સ ભવિષ્યતિ સુશ્વેતો હ્યનલાક્ષશ્ ચ વિશ્વતઃ પક્ષસંયુતઃ

જે કોઈ મને 'હંસ, હંસ' કહીને બોલાવશે, તે શુદ્ધ સફેદ, અગ્નિ જેવી આંખો ધરાવતો અને સર્વત્ર પાંખો ધરાવતો હંસ બની જશે.

મનો ઽનિલજવો ભૂત્વા ગતો ઽહં ચોર્ધ્વતઃ સુરાઃ નારાયણો ઽપિ વિશ્વાત્મા નીલાઞ્જનચયોપમમ્

હું મન અને પવન જેટલી ઝડપથી ઉપર ગયો, હે દેવો; અને નારાયણ, સર્વજ્ઞ આત્મા, કાજળ જેવી કાળી છાયાવાળો,

દશયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્ મેરુપર્વતવર્ષ્માણં ગૌરતીક્ષ્ણાગ્રદંષ્ટ્રિણમ્

તે વરાહનું રૂપ ધારણ કરીને, દસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લંબાઈવાળું, મેરુ પર્વત જેટલું વિશાળ, ફિક્કું અને તીક્ષ્ણ દાંતવાળું બન્યો.

કાલાદિત્યસમાભાસં દીર્ઘઘોણં મહાસ્વરમ્ હ્રસ્વપાદં વિચિત્રાઙ્ગં જૈત્રં દૃઢમ્ અનૌપમમ્

કાળસૂર્ય જેવી તેજસ્વિતા ધરાવતો, લાંબી સુંડ, ગર્જનાવાળો, ટાંગો નાની, અંગો અદભુત, વિજયી, મજબૂત અને અતુલ્ય એવો હતો.

વારાહમસિતં રૂપમ્ આસ્થાય ગતવાનધઃ એવં વર્ષસહસ્રં તુ ત્વરન્વિષ્ણુરધોગતઃ

વરાહનું કાળું રૂપ ધારણ કરીને તે નીચે ગયો; અને એ રીતે વિષ્ણુ હજાર વર્ષ સુધી ઝડપથી નીચે જતો રહ્યો.

નાપશ્યદલ્પમપ્યસ્ય મૂલં લિઙ્ગસ્ય સૂકરઃ તાવત્કાલં ગતો હ્યૂર્ધ્વમ્ અહમપ્યરિસૂદનઃ

વરાહે લિંગનું મૂળ જરા પણ જોયું નહીં; એટલો જ સમય હું, શત્રુઓનો વિનાશક, ઉપર જતો રહ્યો.

સત્વરં સર્વયત્નેન તસ્યાન્તં જ્ઞાતુમિચ્છયા શ્રાન્તો હ્યદૃષ્ટ્વા તસ્યાન્તમ્ અહઙ્કારાદધોગતઃ

સર્વશક્તિ અને ઝડપથી, અંત શોધવાની ઇચ્છાથી, હું થાકી ગયો અને અંત ન જોઈ શક્યો, તો અહંકારવશતઃ નીચે આવી ગયો.

તથૈવ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ શ્રાન્તઃ સંત્રસ્તલોચનઃ સર્વદેવભવસ્તૂર્ણમ્ ઉત્થિતઃ સઃ મહાવપુઃ

એ જ રીતે ભગવાન વિષ્ણુ પણ થાકી ગયા, તેમની આંખો થાકથી કંપી રહી હતી; સર્વ દેવતાઓ સમક્ષ તેઓ મોટું રૂપ ધારણ કરીને ઝડપથી ઉપર આવ્યા.

સમાગતો મયા સાર્ધં પ્રણિપત્ય મહામનાઃ માયયા મોહિતઃ શંભોસ્ તસ્થૌ સંવિગ્નમાનસઃ

તે મહાન મનવાળા વિષ્ણુ મારા સાથે મળ્યા, નમસ્કાર કર્યો અને શંભુની માયાથી મોહિત થઈ, ચિંતિત હૃદયથી ઊભા રહ્યા.

પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતશ્ચૈવ ચાગ્રતઃ પરમેશ્વરમ્ પ્રણિપત્ય મયા સાર્ધં સસ્માર કિમિદં ત્વિતિ

પાછળ, બાજુ અને સામે, સર્વોચ્ચ ભગવાનને મારા સાથે નમસ્કાર કરીને, તેમણે વિચાર્યું: 'આ શું છે?'

તદા સમભવત્તત્ર નાદો વૈ શબ્દલક્ષણઃ ઓમોમિતિ સુરશ્રેષ્ઠાઃ સુવ્યક્તઃ પ્લુતલક્ષણઃ

ત્યારે ત્યાં એક અવાજ થયો, જે 'ઓમ, ઓમ' રૂપે સ્પષ્ટ અને લાંબા ઉચ્ચાર સાથે સંભળાયો, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.

કિમિદં ત્વિતિ સંચિન્ત્ય મયા તિષ્ઠન્મહાસ્વનમ્ લિઙ્ગસ્ય દક્ષિણે ભાગે તદાપશ્યત્સનાતનમ્

'આ શું છે?' એમ વિચારીને, હું એ મહાન અવાજ સાંભળતો ઊભો રહ્યો અને પછી લિંગના જમણા ભાગે સનાતનને જોયો.

આદ્યવર્ણમકારં તુ ઉકારં ચોત્તરે તતઃ મકારં મધ્યતશ્ચૈવ નાદાન્તં તસ્ય ચૌમિતિ

મેં જમણે 'અ' અક્ષર, ડાબે 'ઉ' અક્ષર અને વચ્ચે 'મ' અક્ષર તથા અંતે 'ઓમ'નો નાદ જોયો.

સૂર્યમણ્ડલવદ્દૃષ્ટ્વા વર્ણમાદ્યં તુ દક્ષિણે ઉત્તરે પાવકપ્રખ્યમ્ ઉકારં પુરુષર્ષભઃ

જમણે, સૂર્યમંડળ જેવી તેજસ્વી 'અ' અક્ષર અને ડાબે, અગ્નિ જેવી તેજવાળી 'ઉ' અક્ષર, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં જોયા.

શીતાંશુમણ્ડલપ્રખ્યં મકારં મધ્યમં તથા તસ્યોપરિ તદાપશ્યચ્ છુદ્ધસ્ફટિકવત્ પ્રભુમ્

તેણે ચાંદની જેવી તેજસ્વી 'મ' અક્ષરનું મધ્ય ભાગ જોયું અને તેના ઉપર શુદ્ધ સ્ફટિક જેવા ભગવાનને જોયા.

તુરીયાતીતમ્ અમૃતં નિષ્કલં નિરુપપ્લવમ્ નિર્દ્વન્દ્વં કેવલં શૂન્યં બાહ્યાભ્યન્તરવર્જિતમ્

એ પરમાત્મા ચોથા અવસ્થાથી પણ પર છે, અમર છે, અખંડ છે, કશુંયે ખોટ કે ગડબડ વગર છે, દ્વંદ્વથી મુક્ત છે, એકમાત્ર છે, શૂન્ય છે અને અંદર-બહાર બંનેથી રહિત છે.

સબાહ્યાભ્યન્તરં ચૈવ સબાહ્યાભ્યન્તરસ્થિતમ્ આદિમધ્યાન્તરહિતમ્ આનન્દસ્યાપિ કારણમ્

તેમ છતાં એ અંદર-બહાર બંને ધરાવે છે અને તેમાં સ્થિત છે; એનો આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી અને એ આનંદનું પણ કારણ છે.

માત્રાસ્તિસ્રસ્ત્વર્ધમાત્રં નાદાખ્યં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્ ઋગ્યજુઃસામવેદા વૈ માત્રારૂપેણ માધવઃ

ત્રણ માત્રા અને અડધી માત્રા છે, જેને 'નાદ' કહે છે અને જે બ્રહ્મરૂપ છે; ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદની માત્રા સ્વરૂપે માધવ હાજર છે.

વેદશબ્દેભ્ય એવેશં વિશ્વાત્માનમચિન્તયત્ તદાભવદૃષિર્વેદ ઋષેઃ સારતમં શુભમ્

વેદના શબ્દોમાંથી ભગવાને સમગ્ર વિશ્વના આત્માનું ધ્યાન કર્યું; ત્યારબાદ ઋષિ જ વેદરૂપ થયા અને ઋષિમાંથી શુદ્ધ સાર ઉત્પન્ન થયો.

તેનૈવ ઋષિણા વિષ્ણુર્ જ્ઞાતવાન્ પરમેશ્વરમ્ ચિન્તયા રહિતો રુદ્રો વાચો યન્મનસા સહ

એzelfde ઋષિ દ્વારા વિષ્ણુએ પરમેશ્વરને જાણ્યા; અને રુદ્રે, મન અને વાણી સાથે, નિર્વિકલ્પ ભાવથી તેમનું ધ્યાન કર્યું.

અપ્રાપ્ય તં નિવર્તન્તે વાચ્યસ્ત્વેકાક્ષરેણ સઃ એકાક્ષરેણ તદ્વાચ્યમ્ ઋતં પરમકારણમ્

જે તેમને પ્રાપ્ત નથી કરી શકતા, તેઓ પાછા વળી જાય છે; એ એક અક્ષરથી વર્ણવાય છે; એ એક અક્ષરથી જ સત્ય અને પરમ કારણ કહેવાય છે.

સત્યમાનન્દમમૃતં પરં બ્રહ્મ પરાત્પરમ્ એકાક્ષરાદકારાખ્યો ભગવાન્કનકાણ્ડજઃ

સત્ય, આનંદ, અમરત્વ, પરમ બ્રહ્મ, સર્વથી ઊંચું; એ એક 'અ' અક્ષરથી, જે સોનાના ઢોળમાંથી જન્મેલો ભગવાન છે.

એકાક્ષરાદુકારાખ્યો હરિઃ પરમકારણમ્ એકાક્ષરાન્મકારાખ્યો ભગવાન્નીલલોહિતઃ

એક 'ઉ' અક્ષરથી હરી, પરમ કારણ રૂપે પ્રગટ થાય છે; અને 'મ' અક્ષરથી ભગવાન નીલલોહિત પ્રગટ થાય છે.

સર્ગકર્તા ત્વકારાખ્યો હ્ય્ ઉકારાખ્યસ્તુ મોહકઃ મકારાખ્યસ્ તયોર્ નિત્યમ્ અનુગ્રહકરો ઽભવત્

સૃષ્ટિના સર્જનહારને 'અ' કહે છે; 'ઉ' મોહક છે; અને 'મ' એ બંનેમાં હંમેશા કૃપા કરનાર છે.

મકારાખ્યો વિભુર્બીજી હ્ય્ અકારો બીજમુચ્યતે ઉકારાખ્યો હરિર્યોનિઃ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ

'મ' બીજધારી છે, 'અ' બીજ કહેવાય છે; 'ઉ' હરી છે, યોનિ છે, અને પ્રધાન-પુરુષનો ઈશ્વર છે.

બીજી ચ બીજં તદ્યોનિર્ નાદાખ્યશ્ ચ મહેશ્વરઃ બીજી વિભજ્ય ચાત્માનં સ્વેચ્છયા તુ વ્યવસ્થિતઃ

બીજધારી, બીજ, એ યોનિ અને 'નાદ' નામે મહેશ્વર છે; બીજધારી પોતાની ઈચ્છાથી પોતાને વિભાજિત કરીને સ્થિર થયો છે.