લિઙ્ગપુરાણમ્

એરકાલાભતો ઽન્યોન્યં વિવાદે વૃષ્ણિવિગ્રહઃ લીલયા ચૈવ કૃષ્ણેન સ્વકુલસ્ય ચ સંહૃતિઃ

એરકા ઘાસ મળવાથી એકબીજામાં ઝઘડો, વૃષ્ણિઓમાં વિગ્રહ, અને કૃષ્ણે લિલા રૂપે પોતાના કુળનો વિનાશ કર્યો—

એરકાસ્ત્રબલેનૈવ ગમનં સ્વેચ્છયૈવ તુ બ્રહ્મણશ્ચૈવ મોક્ષસ્ય વિજ્ઞાનં તુ સુવિસ્તરમ્

એરકા ઘાસની શક્તિથી, મનની ઇચ્છા મુજબ ગતિ થાય છે, અને બ્રહ્મ તથા મુક્તિનું જ્ઞાન વિગતે સમજાવવામાં આવે છે.

પુરાન્ધકાગ્નિદક્ષાણાં શક્રેભમૃગરૂપિણામ્ મદનસ્યાદિદેવસ્ય બ્રહ્મણશ્ ચામરારિણામ્

પુરાતન અંધક, અગ્નિ, દક્ષ, ઇન્દ્ર, હાથી, હરણના રૂપ ધારણ કરનાર, કામદેવ, પ્રાચીન દેવ, બ્રહ્મ અને અમરનો શત્રુ—

હલાહલસ્ય દૈત્યસ્ય કૃતાવજ્ઞા પિનાકિના જાલંધરવધશ્ચૈવ સુદર્શનસમુદ્ભવઃ

હલાહલ નામના દૈત્ય, જેને પિનાકધારી શિવે અવગણ્યા, જાલંધરનો સંહાર અને સુદર્શનનું ઉત્પત્તિ—

વિષ્ણોર્વરાયુધાવાપ્તિસ્ તથા રુદ્રસ્ય ચેષ્ટિતમ્ તથાન્યાનિ ચ રુદ્રસ્ય ચરિતાનિ સહસ્રશઃ

વિષ્ણુએ વરાયુધ પ્રાપ્ત કર્યું, રુદ્રના કાર્યો અને એ જ રીતે રુદ્રના અનેક અન્ય કૃત્યો—

હરેઃ પિતામહસ્યાથ શક્રસ્ય ચ મહાત્મનઃ પ્રભાવાનુભવશ્ચૈવ શિવલોકસ્ય વર્ણનમ્

હરી, પિતામહ અને મહાત્મા ઇન્દ્રની શક્તિ અને અનુભવ, તથા શિવલોકનું વર્ણન—

ભૂમૌ રુદ્રસ્ય લોકં ચ પાતાલે હાટકેશ્વરમ્ તપસાં લક્ષણં ચૈવ દ્વિજાનાં વૈભવં તથા

પૃથ્વી પર રુદ્રનું લોક, પાતાળમાં હાટકેશ્વર, તપસ્યાનો સ્વરૂપ અને દ્વિજોના વૈભવ—

આધિક્યં સર્વમૂર્તીનાં લિઙ્ગમૂર્તેર્વિશેષતઃ લિઙ્ગે ઽસ્મિન્નાનુપૂર્વ્યેણ વિસ્તરેણાનુકીર્ત્યતે

બધા સ્વરૂપોની મહાનતા, ખાસ કરીને લિંગ સ્વરૂપની, અહીં ક્રમથી અને વિગતે વર્ણવાઈ છે.

એતજ્જ્ઞાત્વા પુરાણસ્ય સંક્ષેપં કીર્તયેત્તુ યઃ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ

જે આ બધું સમજીને પુરાણનો સંક્ષિપ્ત ભાગ પઠે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં પહોંચે છે.

અલિઙ્ગો લિઙ્ગમૂલં તુ અવ્યક્તં લિઙ્ગમુચ્યતે અલિઙ્ગઃ શિવ ઇત્યુક્તો લિઙ્ગં શૈવમિતિ સ્મૃતમ્

અવ્યક્તને લિંગનું મૂળ કહેવાય છે; અવ્યક્ત લિંગ એમ નામ ધરાવે છે. અવ્યક્તને શિવ કહેવામાં આવે છે; લિંગને શૈવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

પ્રધાનં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યદાહુર્લિઙ્ગમુત્તમમ્ ગન્ધવર્ણરસૈર્હીનં શબ્દસ્પર્શાદિવર્જિતમ્

જ્યારે શ્રેષ્ઠ લિંગને પ્રધાન અને પ્રકૃતિ કહે છે, ત્યારે તે સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી રહિત હોય છે, અને અવાજ, સ્પર્શ વગેરેથી મુક્ત હોય છે.

અગુણં ધ્રુવમક્ષય્યમ્ અલિઙ્ગં શિવલક્ષણમ્ ગન્ધવર્ણરસૈર્યુક્તં શબ્દસ્પર્શાદિલક્ષણમ્

ગુણરહિત, શાશ્વત, અક્ષય, અવ્યક્ત એ શિવનું લક્ષણ છે; સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી યુક્ત, અવાજ, સ્પર્શ વગેરેના લક્ષણો ધરાવે છે.

જગદ્યોનિં મહાભૂતં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં દ્વિજોત્તમાઃ વિગ્રહો જગતાં લિઙ્ગમ્ અલિઙ્ગાદ્ અભવત્સ્વયમ્

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જગતનું મૂળ, મહાભૂત, સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ, જગતના સ્વરૂપ, લિંગ, અવ્યક્તમાંથી આપમેળે પ્રગટ થયું.

સપ્તધાચાષ્ટધા ચૈવ તથૈકાદશધા પુનઃ લિઙ્ગાન્યલિઙ્ગસ્ય તથા માયયા વિતતાનિ તુ

સાત, આઠ અને ફરીથી અગિયાર પ્રકાર, અવ્યક્તના લિંગો માયાથી વ્યાપી ગયા છે.

તેભ્યઃ પ્રધાનદેવાનાં ત્રયમાસીચ્છિવાત્મકમ્ એકસ્માત્ત્રિષ્વભૂદ્વિશ્વમ્ એકેન પરિરક્ષિતમ્

તેમાંથી મુખ્ય દેવોમાંથી ત્રણ શિવ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા. એકમાંથી ત્રણ રીતે જગત ઉત્પન્ન થયું અને એક દ્વારા જ તે રક્ષાય છે.

એકેનૈવ હૃતં વિશ્વં વ્યાપ્તં ત્વેવં શિવેન તુ અલિઙ્ગં ચૈવ લિઙ્ગં ચ લિઙ્ગાલિઙ્ગાનિ મૂર્તયઃ

એક દ્વારા જગત સંહરાય છે, અને એ રીતે શિવથી વ્યાપી છે. અવ્યક્ત અને લિંગ, લિંગ-અવ્યક્તના સ્વરૂપો, એ જ પ્રગટ સ્વરૂપો છે.

યથાવત્કથિતાશ્ચૈવ તસ્માદ્બ્રહ્મ સ્વયં જગત્ અલિઙ્ગી ભગવાન્ બીજી સ એવ પરમેશ્વરઃ

જેમ વર્ણવાયું છે, તેથી બ્રહ્મા પોતે જ જગત છે. ભગવાન અવ્યક્ત છે, બીજરૂપ છે; એ જ પરમેશ્વર છે.

બીજં યોનિશ્ ચ નિર્બીજં નિર્બીજો બીજમુચ્યતે બીજયોનિપ્રધાનાનામ્ આત્માખ્યા વર્તતે ત્વિહ

બીજ, યોનિ અને નિર્બીજ; નિર્બીજને બીજ કહેવાય છે. બીજ, યોનિ અને પ્રધાનમાં આત્મા નામે અહીં વર્તે છે.

પરમાત્મા મુનિર્બ્રહ્મ નિત્યબુદ્ધસ્વભાવતઃ વિશુદ્ધો ઽયં તથા રુદ્રઃ પુરાણે શિવ ઉચ્યતે

પરમાત્મા, મુનિ બ્રહ્મા, સ્વભાવથી સદા બુદ્ધિશાળી, શુદ્ધ છે; એ જ રીતે રુદ્ર, જે પુરાણમાં શિવ કહેવાય છે.

શિવેન દૃષ્ટા પ્રકૃતિઃ શૈવી સમભવદ્દ્વિજાઃ સર્ગાદૌ સા ગુણૈર્યુક્તા પુરાવ્યક્તા સ્વભાવતઃ

શિવજીની દૃષ્ટિથી પ્રકૃતિ શૈવી બની, હે દ્વિજ, સર્જનના આરંભે એ સ્વભાવથી અપ્રગટ હતી, પણ હવે ગુણોથી યુક્ત થઈ.

અવ્યક્તાદિવિશેષાન્તં વિશ્વં તસ્યાઃ સમુચ્છ્રિતમ્ વિશ્વધાત્રી ત્વજાખ્યા ચ શૈવી સા પ્રકૃતિઃ સ્મૃતા

એમાંથી અપ્રગટથી વિશેષ સુધી સમગ્ર વિશ્વ ઉત્પન્ન થયું; એ વિશ્વની પોષક અને અજાના નામે ઓળખાતી શૈવી પ્રકૃતિ તરીકે સ્મરણ થાય છે.

તામજાં લોહિતાં શુક્લાં કૃષ્ણામેકાં બહુપ્રજામ્ જનિત્રીમનુશેતે સ્મ જુષમાણઃ સ્વરૂપિણીમ્

એ અજાની, લાલ, શ્વેત અને કાળી, અનેક જીવોની એક માતા છે; પોતાનું સ્વરૂપ માણતા, એ માતા સાથે શિવજી વિહર્યા.

તામેવાજામજો ઽન્યસ્તુ ભુક્તભોગાં જહાતિ ચ અજા જનિત્રી જગતાં સાજેન સમધિષ્ઠિતા

બીજા અજાન, એના આનંદ માણી, દૂર થઈ જાય છે; જગતની અજાની માતા, અજાન સાથે સ્થિર રહે છે.

પ્રાદુર્બભૂવ સ મહાન્ પુરુષાધિષ્ઠિતસ્ય ચ અજાજ્ઞયા પ્રધાનસ્ય સર્ગકાલે ગુણૈસ્ ત્રિભિઃ

અજાની આજ્ઞાથી, સર્જન સમયે, એમાંથી મહત ઉત્પન્ન થયું, જે પુરુષ દ્વારા સંચાલિત અને ત્રણ ગુણોથી યુક્ત છે.

સિસૃક્ષયા ચોદ્યમાનઃ પ્રવિશ્યાવ્યક્તમવ્યયમ્ વ્યક્તસૃષ્ટિં વિકુરુતે ચાત્મનાધિષ્ઠિતો મહાન્

સર્જનની ઈચ્છાથી પ્રેરિત મહત, અપ્રગટ અને અવિનાશી પ્રકૃતિમાં પ્રવેશી, પોતે સ્થિર રહી, પ્રગટ સર્જન કરે છે.

મહતસ્તુ તથા વૃત્તિઃ સંકલ્પાધ્યવસાયિકા મહતસ્ ત્રિગુણસ્ તસ્માદ્ અહંકારો રજો ઽધિકઃ

મહતમાંથી સંકલ્પ અને નિશ્ચયની ક્રિયા ઉત્પન્ન થાય છે; ત્રણ ગુણવાળી મહતમાંથી રાજસ ગુણથી ભરપૂર અહંકાર જન્મે છે.

તેનૈવ ચાવૃતઃ સમ્યગ્ અહંકારસ્ તમો ઽધિકઃ મહતો ભૂતતન્માત્રં સર્ગકૃદ્વૈ બભૂવ ચ

તેમજ, અહંકારથી આવરિત, જે તમસ ગુણથી ભરપૂર છે, મહતમાંથી ભૂત તન્માત્રાઓ ઉત્પન્ન થાય છે, જે સર્જનકર્તા છે.

અહંકારાચ્છબ્દમાત્રં તસ્માદાકાશમવ્યયમ્ સશબ્દમાવૃણોત્પશ્ચાદ્ આકાશં શબ્દકારણમ્

અહંકારમાંથી અવ્યક્ત અવાજ તન્માત્રા ઉત્પન્ન થાય છે; એમાંથી અવિનાશી આકાશ જન્મે છે; આકાશ અવાજ ધરાવે છે અને એ અવાજનું કારણ છે.

તન્માત્રાદ્ભૂતસર્ગશ્ ચ દ્વિજાસ્ત્વેવં પ્રકીર્તિતઃ સ્પર્શમાત્રં તથાકાશાત્ તસ્માદ્વાયુર્ મહાન્મુને

તન્માત્રાઓમાંથી ભૂત સર્જન થાય છે, હે દ્વિજ; આકાશમાંથી સ્પર્શ તન્માત્રા, અને એમાંથી વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે, હે મહામુનિ.