ઉપમન્યુમુવાચ સસ્મિતો ભગવાન્બન્ધુજનૈઃ સમાવૃતમ્ ગિરિજામ્ અવલોક્ય સસ્મિતાં સઘૃણં પ્રેક્ષ્યતુ તં તદા ઘૃણી
ભગવાને સ્મિત સાથે ઉપમન્યુને કહ્યું, જે પોતાના સગા-વહાલાઓથી ઘેરાયેલો હતો; અને ગિરિજાને દયાભાવથી હસતી જોઈ, તેણે પણ દયાથી તેને જોયો.
ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્યથાકામં બાન્ધવૈઃ પશ્ય વત્સ મે
મારા બાળક, તું તારા સગા-વહાલાઓ સાથે મનગમતા ભોગ ભોગવીશ અને આનંદથી બધું જોઈશ.
મયા પુત્રીકૃતો ઽસ્યદ્ય દત્તઃ ક્ષીરોદધિસ્ તથા મધુનશ્ચાર્ણવશ્ચૈવ દધ્નશ્ચાર્ણવ એવ ચ
આજે મેં તને મારું દત્તક પુત્ર બનાવ્યો છે; તને દૂધનો મહાસાગર, મધનો મહાસાગર અને દહીંનો મહાસાગર આપ્યો છે.
આજ્યોદનાર્ણવશ્ચૈવ ફલલેહ્યાર્ણવસ્ તથા અપૂપગિરયશ્ચૈવ ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવઃ પુનઃ
અને ઘીનો મહાસાગર, ફળ અને મીઠાઈઓનો મહાસાગર, લાડુ-પેડાના પર્વતો અને ફરીથી ખાવા-પીવાના વ્યંજનનો મહાસાગર પણ તને આપ્યો છે.
પિતા તવ મહાદેવઃ પિતા વૈ જગતાં મુને માતા તવ મહાભાગા જગન્માતા ન સંશયઃ
હે મુનિ, તારા પિતા મહાદેવ છે, જે સમગ્ર જગતના પિતા છે. અને હે ભાગ્યશાળી, તારી માતા જગતજનની છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અમરત્વં મયા દત્તં ગાણપત્યં ચ શાશ્વતમ્ વરાન્વરય દાસ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા
હું તને અમરત્વ અને ગાણપત્યનું શાશ્વત પદ આપી દીધું છે. તું બીજાં પણ જે ઇચ્છે એ વર માગી લે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કરાભ્યામુપગૃહ્ય તમ્ આઘ્રાય મૂર્ધનિ વિભુર્ દદૌ દેવ્યાસ્તદા ભવઃ
આ રીતે કહી મહાદેવે પોતાના હાથથી તેને વળગી લીધો, માથું સુઘંધી લીધું અને પછી દેવીએ સાથે મળીને તેને આશીર્વાદ આપ્યા.
દેવી તનયમાલોક્ય દદૌ તસ્મૈ ગિરીન્દ્રજા યોગૈશ્વર્યં તદા તુષ્ટા બ્રહ્મવિદ્યાં દ્વિજોત્તમાઃ
દેવીએ પોતાના પુત્રને જોઈને પ્રસન્ન થઈ, તેને યોગશક્તિ અને પરમ બ્રહ્મવિદ્યાનું દાન આપ્યું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
સો ઽપિ લબ્ધ્વા વરં તસ્યાઃ કુમારત્વં ચ સર્વદા તુષ્ટાવ ચ મહાદેવં હર્ષગદ્ગદયા ગિરા
તેને દેવી પાસેથી વરદાન અને કુમારપણું મળતાં, આનંદથી ગદગદ થઈ, મહાદેવની સ્તુતિ કરી.
વરયામાસ ચ તદા વરેણ્યં વિરજેક્ષણમ્ કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ
પછી તેણે હાથ જોડીને વારંવાર વંદન કરી, નિર્મળ દૃષ્ટિ ધરાવતા ભગવાન પાસે બીજું વરદાન માગ્યું.
પ્રસીદ દેવદેવેશ ત્વયિ ચાવ્યભિચારિણી શ્રદ્ધા ચૈવ મહાદેવ સાન્નિધ્યં ચૈવ સર્વદા
હે દેવદેવા, કૃપા કરજો—મારે તારી ઉપર અડગ શ્રદ્ધા અને તારો સાથ હંમેશા રહે—હે મહાદેવ.
એવમુક્તસ્તદા તેન પ્રહસન્નિવ શઙ્કરઃ દત્ત્વેપ્સિતં હિ વિપ્રાય તત્રૈવાન્તરધીયત
તેના આવા શબ્દો સાંભળીને શંકરે હસતાં હસતાં તે બ્રાહ્મણને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યું અને ત્યાં જ અંતર્ધાન પામ્યા.
દૃષ્ટો ઽસૌ વાસુદેવેન કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ધૌમ્યાગ્રજસ્તતો લબ્ધં દિવ્યં પાશુપતં વ્રતમ્
વાસુદેવ કૃષ્ણે, જે નિષ્કલંક કર્મવાળા છે, તેને જોયો; અને ધૌમ્યના મોટા ભાઈ પાસેથી દિવ્ય પાશુપત વ્રત મેળવ્યું.
કથં લબ્ધં તદા જ્ઞાનં તસ્માત્કૃષ્ણેન ધીમતા વક્તુમર્હસિ તાં સૂત કથાં પાતકનાશિનીમ્
કૃષ્ણે એ જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવ્યું? હે સૂત, તું એ પાપનાશક કથા અમને કહેજે.
સ્વેચ્છયા હ્યવતીર્ણો ઽપિ વાસુદેવઃ સનાતનઃ નિન્દયન્નેવ માનુષ્યં દેહશુદ્ધિં ચકાર સઃ
સ્વઇચ્છાએ અવતાર લઈને પણ, વાસુદેવ સદા રહે છે; તેણે માનવ શરીરને જાણે નિંદા કરતાં શરીરશુદ્ધિ કરી.
પુત્રાર્થં ભગવાંસ્તત્ર તપસ્તપ્તું જગામ ચ આશ્રમં ચોપમન્યોર્વૈ દૃષ્ટવાંસ્તત્ર તં મુનિમ્
પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ભગવાન ત્યાં તપ કરવા ગયા અને ઉપમન્યુના આશ્રમમાં એ મુનિને જોયા.
નમશ્ચકાર તં દૃષ્ટ્વા ધૌમ્યાગ્રજમહો દ્વિજાઃ બહુમાનેન વૈ કૃષ્ણસ્ ત્રિઃ કૃત્વા વૈ પ્રદક્ષિણમ્
કૃષ્ણે ધૌમ્યના મોટા ભાઈને જોઈ, ખૂબ આદરથી નમસ્કાર કર્યા અને ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો.
તસ્યાવલોકનાદેવ મુનેઃ કૃષ્ણસ્ય ધીમતઃ નષ્ટમેવ મલં સર્વં કાયજં કર્મ્મજં તથા
મુનિ ઉપમન્યુના દર્શનથી જ કૃષ્ણના શરીર અને કર્મથી થયેલા બધા દોષો નાશ પામ્યા.
ભસ્મનોદ્ધૂલનં કૃત્વા ઉપમન્યુર્મહાદ્યુતિઃ તમગ્નિરિતિ વિપ્રેન્દ્રા વાયુરિત્યાદિભિઃ ક્રમાત્
મહાતેજસ્વી ઉપમન્યુએ ભસ્મ લગાડી, પછી તેને ક્રમશઃ અગ્નિ, વાયુ વગેરે નામથી સંબોધન કર્યો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
દિવ્યં પાશુપતં જ્ઞાનં પ્રદદૌ પ્રીતમાનસઃ મુનેઃ પ્રસાદાન્માન્યો ઽસૌ કૃષ્ણઃ પાશુપતે દ્વિજાઃ
પ્રસન્ન ચિત્તે તેણે કૃષ્ણને દિવ્ય પાશુપત જ્ઞાન આપ્યું; મુનિના કૃપાથી કૃષ્ણ પાશુપત માટે યોગ્ય બન્યા, હે દ્વિજો.
તપસા ત્વેકવર્ષાન્તે દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્ સાંબં સગણમવ્યગ્રં લબ્ધવાન્પુત્રમાત્મનઃ
એક વર્ષના તપ પછી મહેશ્વરને, સાંબ અને ગણા સાથે શાંત અવસ્થામાં જોઈ, અને પોતાને પુત્ર પ્રાપ્ત કર્યો.
તદાપ્રભૃતિ તં કૃષ્ણં મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ દિવ્યાઃ પાશુપતાઃ સર્વે તસ્થુઃ સંવૃત્ય સર્વદા
ત્યાંથી પછીથી, બધા સંયમિત વ્રતવાળા દિવ્ય પાશુપત મુનિઓ હંમેશા કૃષ્ણ સાથે રહ્યા.
અન્યં ચ કથયિષ્યામિ મુક્ત્યર્થં પ્રાણિનાં સદા સૌવર્ણીં મેખલાં કૃત્વા આધારં દણ્ડધારણમ્
હું તમને મુક્તિ માટે હંમેશા ઉપયોગી એવી બીજી રીત કહું છું: સોનાની કમરપટ્ટી બનાવવી અને આધારરૂપ લાકડાની લાઠી ધારણ કરવી.
સૌવર્ણં પિણ્ડિકં ચાપિ વ્યજનં દણ્ડમેવ ચ નરૈઃ સ્ત્રિયાથ વા કાર્યં મષીભાજનલેખનીમ્
પુરુષ કે સ્ત્રી, બંનેએ સોનાનું બેઠાણ, પંખો, લાઠી, મશીની દવાત અને લખવાની કલમ બનાવવી જોઈએ.
ક્ષુરાઃ કર્તરિકા ચાપિ અથ પાત્રમથાપિ વા પાશુપતાય દાતવ્યં ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહૈઃ
ક્ષુર, કાતરી કે વાસણ પણ, જેનું શરીર ભસ્મથી લિપ્ત હોય એવા પાશુપતને આપવું જોઈએ.
સૌવર્ણં રાજતં વાપિ તામ્રં વાથ નિવેદયેત્ આત્મવિત્તાનુસારેણ યોગિનં પૂજયેદ્બુધઃ
આ બધું સોનાં, ચાંદી કે તાંબાંમાંથી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બનાવીને, સમજદારપણે યોગીને અર્પણ કરવું જોઈએ.
તે સર્વે પાપનિર્મુક્તાઃ સમસ્તકુલસંયુતાઃ યાન્તિ રુદ્રપદં દિવ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
આ બધાં, પોતાના આખા કુટુંબ સાથે, બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે અને રુદ્રનું દિવ્ય સ્થાન પામે છે; આમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં.
તસ્માદનેન દાનેન ગૃહસ્થો મુચ્યતે ભવાત્ યોગિનાં સંપ્રદાનેન શિવઃ ક્ષિપ્રં પ્રસીદતિ
આ દાનથી ગૃહસ્થ જન્મમરણથી છૂટે છે; યોગીઓને આપવાથી શિવ ઝડપથી પ્રસન્ન થાય છે.
રાજ્યં પુત્રં ધનં ભવ્યમ્ અશ્વં યાનમથાપિ વા સર્વસ્વં વાપિ દાતવ્યં યદીચ્છેન્મોક્ષમુત્તમમ્
જેઓ સર્વોચ્ચ મુક્તિ ઈચ્છે છે, તેમણે પોતાનું રાજ્ય, પુત્ર, શુભ ધન, ઘોડા, વાહન કે બધું જ આપવું જોઈએ.
અધ્રુવેણ શરીરેણ ધ્રુવં સાધ્યં પ્રયત્નતઃ ભવ્યં પાશુપતં નિત્યં સંસારાર્ણવતારકમ્
આ અસ્થિર શરીરથી પણ, દૃઢ પ્રયાસથી, સદા શુભ એવા પાશુપત માર્ગને પામવો જોઈએ, જે સંસારના મહાસાગરથી પાર ઉતારે છે.