લિઙ્ગપુરાણમ્

ભવપ્રસાદજં સર્વં નાન્યદેવપ્રસાદજમ્ અન્યદેવેષુ નિરતા દુઃખાર્તા વિભ્રમન્તિ ચ

શિવજીની કૃપાથી બધું મળે છે, બીજાં દેવતાઓની કૃપાથી નહીં; બીજાં દેવોમાં લાગેલા લોકો દુઃખી રહીને ભટકતા રહે છે.

ક્ષીરં તત્ર કુતો ઽસ્માકં મહાદેવો ન પૂજિતઃ પૂર્વજન્મનિ યદ્દત્તં શિવમુદ્યમ્ય વૈ સુત

અહીં દૂધ ક્યાંથી મળે, જ્યારે મહાદેવજીની પૂજા થઈ નથી? પુત્ર, પેહલા જન્મમાં જે મળ્યું, એ પણ શિવજીની કૃપાથી જ મળ્યું હતું.

તદેવ લભ્યં નાન્યત્તુ વિષ્ણુમુદ્યમ્ય વા પ્રભુમ્ નિશમ્ય વચનં માતુર્ ઉપમન્યુર્મહાદ્યુતિઃ

માત્ર એ જ મળે છે, બીજું કશું નહીં—even વિષ્ણુ ભગવાનની પૂજા કરવાથી પણ નહીં. માતાની વાત સાંભળી, તેજસ્વી ઉપમન્યુ—

બાલો ઽપિ માતરં પ્રાહ પ્રણિપત્ય તપસ્વિનીમ્ ત્યજ શોકં મહાભાગે મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્

નાનપણમાં જ, ઉપમન્યુએ પોતાની તપસ્વિ માતાને વંદન કરીને કહ્યું: 'માતા, દુઃખ છોડો, મહાદેવજી ક્યાંક તો છે.'

ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્ તાં પ્રણમ્યૈવમુક્ત્વા સ તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે

'વખતે પછી કે ટૂંક સમયમાં, હું દૂધનો સાગર મેળવશ.' એમ કહી, માતાને વંદન કરીને ઉપમન્યુ તપ કરવા લાગ્યો.

તમાહ માતા સુશુભં કુર્વિતિ સુતરાં સુતમ્ અનુજ્ઞાતસ્તયા તત્ર તપસ્તેપે સુદુસ્તરમ્

માતાએ પુત્રને કહ્યું: 'શુભ કામ કર,' અને ખાસ પરવાનગી આપી; એ રીતે માતાની આજ્ઞાથી ત્યાં કઠિન તપ શરૂ કર્યું.

હિમવત્પર્વતં પ્રાપ્ય વાયુભક્ષઃ સમાહિતઃ તપસા તસ્ય વિપ્રસ્ય વિધૂપિતમભૂજ્જગત્

હિમાલય પર્વત પર પહોંચી, ફક્ત હવા પીધા કરીને, એકાગ્રતાથી, એ બ્રાહ્મણે તપથી આખું જગત હલાવી દીધું.

પ્રણમ્યાહુસ્તુ તત્સર્વે હરયે દેવસત્તમાઃ શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ

બધા ઉત્તમ દેવોએ નમસ્કાર કરીને હરિને કહ્યું; તેમના વચન સાંભળીને, પરમ પુરુષ ભગવાને,

કિમિદં ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ જગામ મન્દરં તૂર્ણં મહેશ્વરદિદૃક્ષયા

'આ શું છે?' એમ વિચાર્યું અને કારણ જાણી, મહાદેવને જોવા માટે તે ઝડપથી મન્દર પર ગયો.

દૃષ્ટ્વા દેવં પ્રણમ્યૈવં પ્રોવાચેદં કૃતાઞ્જલિઃ ભગવન્ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્ ઉપમન્યુરિતિશ્રુતઃ

દેવને જોઈ, નમન કરીને, હાથ જોડીને કહ્યું: 'પ્રભુ, ઉપમન્યુ નામે એક બ્રાહ્મણ છે, એવું સાંભળ્યું છે.'

ક્ષીરાર્થમદહત્સર્વં તપસા તં નિવારય એતસ્મિન્નન્તરે દેવઃ પિનાકી પરમેશ્વરઃ શક્રરૂપં સમાસ્થાય ગન્તું ચક્રે મતિં તદા

'તે દૂધ માટે બધું ત્યાગી દીધું છે; તેને તપથી અટકાવો.' એ વચ્ચે, પિનાકધારી પરમેશ્વર દેવ, શક્રનું રૂપ ધારણ કરીને જવાની તૈયારી કરી.

અથ જગામ મુનેસ્તુ તપોવનં ગજવરેણ સિતેન સદાશિવઃ સહ સુરાસુરસિદ્ધમહોરગૈર્ અમરરાજતનું સ્વયમાસ્થિતઃ

પછી સદાશિવ, દેવો, અસુરો, સિદ્ધો અને મહાન સાપો સાથે, અમરરાજાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, વિશાળ સફેદ હાથી પર મુનિના તપવનમાં ગયા.

વામેન શચ્યા સહિતં સુરેન્દ્રં કરેણ ચાન્યેન સિતાતપત્રમ્

ડાબી બાજુએ શચી અને બીજા હાથમાં સફેદ છત્ર લઈને,

રરાજ ભગવાન્ સોમઃ શક્રરૂપી સદાશિવઃ સિતાતપત્રેણ યથા ચન્દ્રબિંબેન મન્દરઃ

ભગવાન સોમ, શક્રરૂપે સદાશિવ, સફેદ છત્ર સાથે એ રીતે તેજસ્વી લાગ્યા જેમ કે મન્દર પર ચંદ્રનું કિરણ.

આસ્થાયૈવં હિ શક્રસ્ય સ્વરૂપં પરમેશ્વરઃ જગામાનુગ્રહં કર્તુમ્ ઉપમન્યોસ્ તદાશ્રમમ્

એ રીતે શક્રનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, પરમેશ્વરે ઉપમન્યુના આશ્રમમાં કૃપા કરવા ગયા.

તં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનં શક્રરૂપધરં શિવમ્ પ્રણમ્ય શિરસા પ્રાહ મુનિર્મુનિવરાઃ સ્વયમ્

શિવ પરમેશાનને, શક્રરૂપે, જોઈને, મુનિએ પોતે, મુનિમાં શ્રેષ્ઠ, માથું નમાવીને કહ્યું.

પાવિતશ્ચાશ્રમશ્ચાયં મમ દેવેશ્વરઃ સ્વયમ્ પ્રાપ્તઃ શક્રો જગન્નાથો ભગવાન્ભાનુના પ્રભુઃ

'આ આશ્રમ પવિત્ર થયો, કેમ કે દેવોના સ્વામી પોતે આવ્યા છે; શક્ર, જગતના સ્વામી, ભગવાન, તેજસ્વી પ્રભુ.'

એવમુક્ત્વા સ્થિતં વીક્ષ્ય કૃતાઞ્જલિપુટં દ્વિજમ્ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા શક્રરૂપધરો હરઃ

આ રીતે કહી, હાથ જોડીને ઊભેલા બ્રાહ્મણને જોઈ, શક્રરૂપ ધારણ કરનાર હરએ ગંભીર વાણીથી કહ્યું.

તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત દદામિ ચેપ્સિતાન્ સર્વાન્ ધૌમ્યાગ્રજ મહામતે

'હું તારી પર પ્રસન્ન છું; મનગમતી વર માંગ. આ તપથી, ધૌમ્યના મોટા ભાઈ, હું તને ઈચ્છિત બધું આપું છું.'

એવમુક્તસ્તદા તેન શક્રેણ મુનિસત્તમઃ વરયામિ શિવે ભક્તિમ્ ઇત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ

શક્રએ આમ કહેતાં, શ્રેષ્ઠ મુનિએ હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું શિવભક્તિ જ વરરૂપે માંગું છું.'

તતો નિશમ્ય વચનં મુનેઃ કુપિતવત્પ્રભુઃ પ્રાહ સવ્યગ્રમીશાનઃ શક્રરૂપધરઃ સ્વયમ્

મુનિના વચન સાંભળી, પ્રભુ થોડા ક્રોધિત થયા અને શક્રરૂપે, થોડી બેચેનીથી પોતે બોલ્યા.

માં ન જાનાસિ દેવર્ષે દેવરાજાનમીશ્વરમ્ ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

'દેવર્ષિ, શું તું મને ઓળખતો નથી? હું દેવરાજ, ઈશ્વર, ત્રણેય લોકનો સ્વામી, સર્વે દેવો દ્વારા પૂજિત શક્ર છું.'

મદ્ભક્તો ભવ વિપ્રર્ષે મામેવાર્ચય સર્વદા દદામિ સર્વં ભદ્રં તે ત્યજ રુદ્રં ચ નિર્ગુણમ્

'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તું મારો ભક્ત બન, હંમેશા મારી પૂજા કર. હું તને સર્વે કલ્યાણ આપું છું; નિર્ગુણ રુદ્રને ત્યાગી દે.'

તતઃ શક્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા શ્રોત્રવિદારણમ્ ઉપમન્યુરિદં પ્રાહ જપન્ પઞ્ચાક્ષરં શુભમ્

પછી, શક્રના કાન ચીરી નાખે એવા વચન સાંભળી, ઉપમન્યુએ શુભ પંચાક્ષરી જપતા આ રીતે કહ્યું.

મન્યે શક્રસ્ય રૂપેણ નૂનમ્ અત્રાગતઃ સ્વયમ્ કર્તું દૈત્યાધમઃ કશ્ચિદ્ ધર્મવિઘ્નં ચ નાન્યથા

'મને લાગે છે, અહીં ચોક્કસપણે કોઈ શક્રનું રૂપ ધારણ કરીને આવ્યો છે, કોઈ નીચ દૈત્ય, જે ધર્મમાં વિઘ્ન પાડવા આવ્યો છે; બીજું કંઈ હોઈ શકે નહીં.'

ત્વયૈવ કથિતં સર્વં ભવનિન્દારતેન વૈ પ્રસંગાદ્દેવદેવસ્ય નિર્ગુણત્વં મહાત્મનઃ

તમે જ, ભવનિંદા માટે, દેવોના દેવ મહાત્મા ભગવાનની નિર્ગુણતા અને મહિમા વિશે બધું કહ્યું હતું.

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મયાદ્યાનુમિતં મહત્ ભવાન્તરકૃતં પાપં શ્રુતા નિન્દા ભવસ્ય તુ

હવે હું વધુ શું કહું? આજે મને સમજાયું કે બીજાએ ભવની નિંદા કરી એ મોટું પાપ છે.

શ્રુત્વા નિન્દાં ભવસ્યાથ તત્ક્ષણાદેવ સંત્યજેત્ સ્વદેહં તં નિહત્યાશુ શિવલોકં સ ગચ્છતિ

જે કોઈ ભવની નિંદા સાંભળે, તેણે તરત પોતાનું શરીર ત્યજી દેવું જોઈએ; આવું કરવાથી તે ઝડપથી શિવલોક પામે છે.

યો વાચોત્પાટયેજ્જિહ્વાં શિવનિન્દારતસ્ય તુ ત્રિઃ સપ્તકુલમુદ્ધૃત્ય શિવલોકં સ ગચ્છતિ

જે શિવની નિંદામાં આનંદ માણનારની જીભ કાપે છે, તે એકવીસ પેઢી ઉદ્ધાર કરીને શિવલોક પામે છે.