લિઙ્ગપુરાણમ્

કદાચિત્ ક્ષીરમ્ અલ્પં ચ પીતવાન્ માતુલાશ્રમે ઈર્ષ્યયા માતુલસુતો હ્ય્ અપિબત્ ક્ષીરમ્ ઉત્તમમ્

એક વખત, પોતાના મામાના આશ્રમમાં, તેણે થોડું દૂધ પીધું; ઈર્ષ્યાથી તેના મામાનો દીકરો શ્રેષ્ઠ દૂધ પી ગયો.

પીત્વા સ્થિતં યથાકામં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ માતરમ્ માતર્માતર્મહાભાગે મમ દેહિ તપસ્વિનિ

મનગમતું દૂધ પીધા પછી, તેને જોઈને ઉપમન્યુએ પોતાની માતાને કહ્યું: 'માતા, ધન્ય છો, તપસ્વિ, મને પણ આપો.'

ગવ્યં ક્ષીરમ્ અતિસ્વાદુ નાલ્પમુષ્ણં નમામ્યહમ્ ઉપલાલિતૈવં પુત્રેણ પુત્રમ્ આલિઙ્ગ્ય સાદરમ્

'ગાયનું દૂધ બહુ મીઠું છે, જરા પણ ગરમ નથી; હું તમને વંદન કરું છું.' એમ પુત્રના લાડથી માતાએ પુત્રને પ્રેમથી ચાંપે લીધો.

દુઃખિતા વિલલાપાર્તા સ્મૃત્વા નૈર્ધન્યમાત્મનઃ સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ ક્ષીરમ્ ઉપમન્યુરપિ દ્વિજાઃ દેહિ દેહીતિ તામાહ રોદમાનો મહાદ્યુતિઃ

માતા પોતાના ગરીબી યાદ કરીને દુઃખી થઈને રડવા લાગી; વારંવાર દૂધની વાત યાદ કરીને ઉપમન્યુ પણ રડતો રહ્યો અને 'આપો, આપો' એમ બોલતો રહ્યો.

ઉઞ્છવૃત્ત્યાર્જિતાન્ બીજાન્ સ્વયં પિષ્ટ્વા ચ સા તદા બીજપિષ્ટં તદાલોડ્ય તોયેન કલભાષિણી

પછી માતાએ ઉંછા કરીને લાવેલા દાણા પોતે પીસ્યા, અને એ પીસેલા દાણાને પાણીમાં ઉમેરીને ધીરે ધીરે વાત કરી.

ઐહ્યેહિ મમ પુત્રેતિ સામપૂર્વં તતઃ સુતમ્ આલિઙ્ગ્યાદાય દુઃખાર્તા પ્રદદૌ કૃત્રિમં પયઃ

'આવ, પુત્ર,' એમ મીઠા શબ્દોમાં બોલીને, દુઃખી પુત્રને ચાંપે લઈને, તેને બનાવટનું દૂધ આપી દીધું.

પીત્વા ચ કૃત્રિમં ક્ષીરં માત્રા દત્તં દ્વિજોત્તમાઃ નૈતત્ક્ષીરમિતિ પ્રાહ માતરં ચાતિવિહ્વલઃ

માતાએ આપેલું બનાવટનું દૂધ પીધા પછી, ઉપમન્યુ ખૂબ જ દુઃખી થઈને માતાને કહ્યું: 'આ દૂધ નથી.'

દુઃખિતા સા તદા પ્રાહ સમ્પ્રેક્ષ્યાઘ્રાય મૂર્ધનિ સંમાર્જ્ય નેત્રે પુત્રસ્ય કરાભ્યાં કમલાયતે

પછી માતાએ દુઃખી થઈને, પુત્રના માથાને સુઘી, કમળ જેવા આંખોને હાથથી હળવે પુંછીને, વાત કરી.

તટિની રત્નપૂર્ણાસ્તે સ્વર્ગપાતાલગોચરાઃ ભાગ્યહીના ન પશ્યન્તિ ભક્તિહીનાશ્ ચ યે શિવે

સ્વર્ગ અને પાતાળમાં રત્નોથી ભરેલી નદીઓ છે, પણ જેના ભાગ્યમાં નથી અને જે શિવભક્તિથી વંચિત છે, તેમને એ દેખાતી નથી.

રાજ્યં સ્વર્ગં ચ મોક્ષં ચ ભોજનં ક્ષીરસંભવમ્ ન લભન્તે પ્રિયાણ્યેષાં નો તુષ્યતિ સદા ભવઃ

રાજ્ય, સ્વર્ગ, મોક્ષ અને દૂધથી બનતી વાનગીઓ—આ બધું તેમને મળતું નથી, કારણ કે શિવજી તેમને ક્યારેય પ્રસન્ન થતા નથી.

ભવપ્રસાદજં સર્વં નાન્યદેવપ્રસાદજમ્ અન્યદેવેષુ નિરતા દુઃખાર્તા વિભ્રમન્તિ ચ

શિવજીની કૃપાથી બધું મળે છે, બીજાં દેવતાઓની કૃપાથી નહીં; બીજાં દેવોમાં લાગેલા લોકો દુઃખી રહીને ભટકતા રહે છે.

ક્ષીરં તત્ર કુતો ઽસ્માકં મહાદેવો ન પૂજિતઃ પૂર્વજન્મનિ યદ્દત્તં શિવમુદ્યમ્ય વૈ સુત

અહીં દૂધ ક્યાંથી મળે, જ્યારે મહાદેવજીની પૂજા થઈ નથી? પુત્ર, પેહલા જન્મમાં જે મળ્યું, એ પણ શિવજીની કૃપાથી જ મળ્યું હતું.

તદેવ લભ્યં નાન્યત્તુ વિષ્ણુમુદ્યમ્ય વા પ્રભુમ્ નિશમ્ય વચનં માતુર્ ઉપમન્યુર્મહાદ્યુતિઃ

માત્ર એ જ મળે છે, બીજું કશું નહીં—even વિષ્ણુ ભગવાનની પૂજા કરવાથી પણ નહીં. માતાની વાત સાંભળી, તેજસ્વી ઉપમન્યુ—

બાલો ઽપિ માતરં પ્રાહ પ્રણિપત્ય તપસ્વિનીમ્ ત્યજ શોકં મહાભાગે મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્

નાનપણમાં જ, ઉપમન્યુએ પોતાની તપસ્વિ માતાને વંદન કરીને કહ્યું: 'માતા, દુઃખ છોડો, મહાદેવજી ક્યાંક તો છે.'

ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્ તાં પ્રણમ્યૈવમુક્ત્વા સ તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે

'વખતે પછી કે ટૂંક સમયમાં, હું દૂધનો સાગર મેળવશ.' એમ કહી, માતાને વંદન કરીને ઉપમન્યુ તપ કરવા લાગ્યો.

તમાહ માતા સુશુભં કુર્વિતિ સુતરાં સુતમ્ અનુજ્ઞાતસ્તયા તત્ર તપસ્તેપે સુદુસ્તરમ્

માતાએ પુત્રને કહ્યું: 'શુભ કામ કર,' અને ખાસ પરવાનગી આપી; એ રીતે માતાની આજ્ઞાથી ત્યાં કઠિન તપ શરૂ કર્યું.

હિમવત્પર્વતં પ્રાપ્ય વાયુભક્ષઃ સમાહિતઃ તપસા તસ્ય વિપ્રસ્ય વિધૂપિતમભૂજ્જગત્

હિમાલય પર્વત પર પહોંચી, ફક્ત હવા પીધા કરીને, એકાગ્રતાથી, એ બ્રાહ્મણે તપથી આખું જગત હલાવી દીધું.

પ્રણમ્યાહુસ્તુ તત્સર્વે હરયે દેવસત્તમાઃ શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ

બધા ઉત્તમ દેવોએ નમસ્કાર કરીને હરિને કહ્યું; તેમના વચન સાંભળીને, પરમ પુરુષ ભગવાને,

કિમિદં ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ જગામ મન્દરં તૂર્ણં મહેશ્વરદિદૃક્ષયા

'આ શું છે?' એમ વિચાર્યું અને કારણ જાણી, મહાદેવને જોવા માટે તે ઝડપથી મન્દર પર ગયો.

દૃષ્ટ્વા દેવં પ્રણમ્યૈવં પ્રોવાચેદં કૃતાઞ્જલિઃ ભગવન્ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્ ઉપમન્યુરિતિશ્રુતઃ

દેવને જોઈ, નમન કરીને, હાથ જોડીને કહ્યું: 'પ્રભુ, ઉપમન્યુ નામે એક બ્રાહ્મણ છે, એવું સાંભળ્યું છે.'

ક્ષીરાર્થમદહત્સર્વં તપસા તં નિવારય એતસ્મિન્નન્તરે દેવઃ પિનાકી પરમેશ્વરઃ શક્રરૂપં સમાસ્થાય ગન્તું ચક્રે મતિં તદા

'તે દૂધ માટે બધું ત્યાગી દીધું છે; તેને તપથી અટકાવો.' એ વચ્ચે, પિનાકધારી પરમેશ્વર દેવ, શક્રનું રૂપ ધારણ કરીને જવાની તૈયારી કરી.

અથ જગામ મુનેસ્તુ તપોવનં ગજવરેણ સિતેન સદાશિવઃ સહ સુરાસુરસિદ્ધમહોરગૈર્ અમરરાજતનું સ્વયમાસ્થિતઃ

પછી સદાશિવ, દેવો, અસુરો, સિદ્ધો અને મહાન સાપો સાથે, અમરરાજાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, વિશાળ સફેદ હાથી પર મુનિના તપવનમાં ગયા.

વામેન શચ્યા સહિતં સુરેન્દ્રં કરેણ ચાન્યેન સિતાતપત્રમ્

ડાબી બાજુએ શચી અને બીજા હાથમાં સફેદ છત્ર લઈને,

રરાજ ભગવાન્ સોમઃ શક્રરૂપી સદાશિવઃ સિતાતપત્રેણ યથા ચન્દ્રબિંબેન મન્દરઃ

ભગવાન સોમ, શક્રરૂપે સદાશિવ, સફેદ છત્ર સાથે એ રીતે તેજસ્વી લાગ્યા જેમ કે મન્દર પર ચંદ્રનું કિરણ.

આસ્થાયૈવં હિ શક્રસ્ય સ્વરૂપં પરમેશ્વરઃ જગામાનુગ્રહં કર્તુમ્ ઉપમન્યોસ્ તદાશ્રમમ્

એ રીતે શક્રનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, પરમેશ્વરે ઉપમન્યુના આશ્રમમાં કૃપા કરવા ગયા.

તં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનં શક્રરૂપધરં શિવમ્ પ્રણમ્ય શિરસા પ્રાહ મુનિર્મુનિવરાઃ સ્વયમ્

શિવ પરમેશાનને, શક્રરૂપે, જોઈને, મુનિએ પોતે, મુનિમાં શ્રેષ્ઠ, માથું નમાવીને કહ્યું.

પાવિતશ્ચાશ્રમશ્ચાયં મમ દેવેશ્વરઃ સ્વયમ્ પ્રાપ્તઃ શક્રો જગન્નાથો ભગવાન્ભાનુના પ્રભુઃ

'આ આશ્રમ પવિત્ર થયો, કેમ કે દેવોના સ્વામી પોતે આવ્યા છે; શક્ર, જગતના સ્વામી, ભગવાન, તેજસ્વી પ્રભુ.'

એવમુક્ત્વા સ્થિતં વીક્ષ્ય કૃતાઞ્જલિપુટં દ્વિજમ્ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા શક્રરૂપધરો હરઃ

આ રીતે કહી, હાથ જોડીને ઊભેલા બ્રાહ્મણને જોઈ, શક્રરૂપ ધારણ કરનાર હરએ ગંભીર વાણીથી કહ્યું.

તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત દદામિ ચેપ્સિતાન્ સર્વાન્ ધૌમ્યાગ્રજ મહામતે

'હું તારી પર પ્રસન્ન છું; મનગમતી વર માંગ. આ તપથી, ધૌમ્યના મોટા ભાઈ, હું તને ઈચ્છિત બધું આપું છું.'