લિઙ્ગપુરાણમ્

તં દૃષ્ટ્વા બાલમીશાનં માયયા તસ્ય મોહિતા ઉત્થાપ્યાઘ્રાય વક્ષોજં સ્તનં સા પ્રદદૌ દ્વિજાઃ

એ બાળક ઈશાનને જોઈ, એની માયાથી મોહિત થઈ, દેવી એ બાળકને ઉઠાવી, એની છાતી સુઘી અને પોતાનો સ્તન પીવા આપ્યો.

સ્તનજેન તદા સાર્ધં કોપમસ્યાઃ પપૌ પુનઃ ક્રોધેનાનેન વૈ બાલઃ ક્ષેત્રાણાં રક્ષકો ઽભવત્

એના દુધ સાથે એના રોષને પણ બાળકે પી લીધો; આ રોષથી એ બાળક ક્ષેત્રોની રક્ષા કરનાર બન્યો.

મૂર્તયો ઽષ્ટૌ ચ તસ્યાપિ ક્ષેત્રપાલસ્ય ધીમતઃ એવં વૈ તેન બાલેન કૃતા સા ક્રોધમૂર્છિતા

એ જ બુદ્ધિશાળી ક્ષેત્રપાલની આઠ મૂર્તિઓ પણ જન્મી; એ રીતે એ બાળક દ્વારા ક્રોધથી ભરાયેલી દેવી શાંત થઈ.

કૃતમસ્યાઃ પ્રસાદાર્થં દેવદેવેન તાણ્ડવમ્ સંધ્યાયાં સર્વભૂતેન્દ્રૈઃ પ્રેતૈઃ પ્રીતેન શૂલિના

એની પ્રસન્નતા માટે દેવોના દેવએ સાંજના સમયે, સર્વ ભૂતાધિપતિઓ, પ્રેતો અને પ્રસન્ન ત્રિશૂલી સાથે તાંડવ નૃત્ય કર્યું.

પીત્વા નૃત્યામૃતં શંભોર્ આકણ્ઠં પરમેશ્વરી નનર્ત સા ચ યોગિન્યઃ પ્રેતસ્થાને યથાસુખમ્

શંભુના નૃત્યરૂપ અમૃતને પૂરતું પી, પરમેશ્વરીએ પણ નૃત્ય કર્યું અને યોગિનીઓએ પ્રેતસ્થળે મનગમતું નૃત્ય કર્યું.

તત્ર સબ્રહ્મકા દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાઃ સમન્તતઃ પ્રણેમુસ્તુષ્ટુવુઃ કાલીં પુનર્દેવીં ચ પાર્વતીમ્

ત્યાં બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર સહિતના સર્વ દેવોએ કાલી અને ફરી પાર્વતી દેવીને વંદન કરીને સ્તુતિ કરી.

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં તાણ્ડવં શૂલિનઃ પ્રભોઃ યોગાનન્દેન ચ વિભોસ્ તાણ્ડવં ચેતિ ચાપરે

આ રીતે સંક્ષિપ્તમાં ત્રિશૂલી પ્રભુનું તાંડવ વર્ણવાયું છે અને યોગાનંદથી ભરપૂર વિભુનું તાંડવ પણ કહેવાય છે.

પુરોપમન્યુના સૂત ગાણપત્યં મહેશ્વરાત્ ક્ષીરાર્ણવઃ કથં લબ્ધો વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્

હે સૂત, હવે કહો કે ઉપમન્યુએ મહેશ્વર પાસેથી ગણપતિનું જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવ્યું અને ક્ષીરસાગર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો.

એવં કાલીમ્ ઉપાલભ્ય ગતે દેવે ત્રિયંબકે ઉપમન્યુઃ સમભ્યર્ચ્ય તપસા લબ્ધવાન્ફલમ્

આ રીતે કાળીનું પૂજન કરીને, ત્રિનેત્રધારી ભગવાન વિદાય થયા પછી, ઉપમન્યુએ તપસ્યા દ્વારા પૂજા કરી અને ફળ પ્રાપ્ત કર્યું.

ઉપમન્યુરિતિ ખ્યાતો મુનિશ્ ચ દ્વિજસત્તમાઃ કુમાર ઇવ તેજસ્વી ક્રીડમાનો યદૃચ્છયા

દ્વિજશ્રેષ્ઠો, ઉપમન્યુ નામે એક તેજસ્વી ઋષિ હતા, જે યુવાનની જેમ ઝળહળતા અને મનગમતું રમતાં ફરતાં હતા.

કદાચિત્ ક્ષીરમ્ અલ્પં ચ પીતવાન્ માતુલાશ્રમે ઈર્ષ્યયા માતુલસુતો હ્ય્ અપિબત્ ક્ષીરમ્ ઉત્તમમ્

એક વખત, પોતાના મામાના આશ્રમમાં, તેણે થોડું દૂધ પીધું; ઈર્ષ્યાથી તેના મામાનો દીકરો શ્રેષ્ઠ દૂધ પી ગયો.

પીત્વા સ્થિતં યથાકામં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ માતરમ્ માતર્માતર્મહાભાગે મમ દેહિ તપસ્વિનિ

મનગમતું દૂધ પીધા પછી, તેને જોઈને ઉપમન્યુએ પોતાની માતાને કહ્યું: 'માતા, ધન્ય છો, તપસ્વિ, મને પણ આપો.'

ગવ્યં ક્ષીરમ્ અતિસ્વાદુ નાલ્પમુષ્ણં નમામ્યહમ્ ઉપલાલિતૈવં પુત્રેણ પુત્રમ્ આલિઙ્ગ્ય સાદરમ્

'ગાયનું દૂધ બહુ મીઠું છે, જરા પણ ગરમ નથી; હું તમને વંદન કરું છું.' એમ પુત્રના લાડથી માતાએ પુત્રને પ્રેમથી ચાંપે લીધો.

દુઃખિતા વિલલાપાર્તા સ્મૃત્વા નૈર્ધન્યમાત્મનઃ સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ ક્ષીરમ્ ઉપમન્યુરપિ દ્વિજાઃ દેહિ દેહીતિ તામાહ રોદમાનો મહાદ્યુતિઃ

માતા પોતાના ગરીબી યાદ કરીને દુઃખી થઈને રડવા લાગી; વારંવાર દૂધની વાત યાદ કરીને ઉપમન્યુ પણ રડતો રહ્યો અને 'આપો, આપો' એમ બોલતો રહ્યો.

ઉઞ્છવૃત્ત્યાર્જિતાન્ બીજાન્ સ્વયં પિષ્ટ્વા ચ સા તદા બીજપિષ્ટં તદાલોડ્ય તોયેન કલભાષિણી

પછી માતાએ ઉંછા કરીને લાવેલા દાણા પોતે પીસ્યા, અને એ પીસેલા દાણાને પાણીમાં ઉમેરીને ધીરે ધીરે વાત કરી.

ઐહ્યેહિ મમ પુત્રેતિ સામપૂર્વં તતઃ સુતમ્ આલિઙ્ગ્યાદાય દુઃખાર્તા પ્રદદૌ કૃત્રિમં પયઃ

'આવ, પુત્ર,' એમ મીઠા શબ્દોમાં બોલીને, દુઃખી પુત્રને ચાંપે લઈને, તેને બનાવટનું દૂધ આપી દીધું.

પીત્વા ચ કૃત્રિમં ક્ષીરં માત્રા દત્તં દ્વિજોત્તમાઃ નૈતત્ક્ષીરમિતિ પ્રાહ માતરં ચાતિવિહ્વલઃ

માતાએ આપેલું બનાવટનું દૂધ પીધા પછી, ઉપમન્યુ ખૂબ જ દુઃખી થઈને માતાને કહ્યું: 'આ દૂધ નથી.'

દુઃખિતા સા તદા પ્રાહ સમ્પ્રેક્ષ્યાઘ્રાય મૂર્ધનિ સંમાર્જ્ય નેત્રે પુત્રસ્ય કરાભ્યાં કમલાયતે

પછી માતાએ દુઃખી થઈને, પુત્રના માથાને સુઘી, કમળ જેવા આંખોને હાથથી હળવે પુંછીને, વાત કરી.

તટિની રત્નપૂર્ણાસ્તે સ્વર્ગપાતાલગોચરાઃ ભાગ્યહીના ન પશ્યન્તિ ભક્તિહીનાશ્ ચ યે શિવે

સ્વર્ગ અને પાતાળમાં રત્નોથી ભરેલી નદીઓ છે, પણ જેના ભાગ્યમાં નથી અને જે શિવભક્તિથી વંચિત છે, તેમને એ દેખાતી નથી.

રાજ્યં સ્વર્ગં ચ મોક્ષં ચ ભોજનં ક્ષીરસંભવમ્ ન લભન્તે પ્રિયાણ્યેષાં નો તુષ્યતિ સદા ભવઃ

રાજ્ય, સ્વર્ગ, મોક્ષ અને દૂધથી બનતી વાનગીઓ—આ બધું તેમને મળતું નથી, કારણ કે શિવજી તેમને ક્યારેય પ્રસન્ન થતા નથી.

ભવપ્રસાદજં સર્વં નાન્યદેવપ્રસાદજમ્ અન્યદેવેષુ નિરતા દુઃખાર્તા વિભ્રમન્તિ ચ

શિવજીની કૃપાથી બધું મળે છે, બીજાં દેવતાઓની કૃપાથી નહીં; બીજાં દેવોમાં લાગેલા લોકો દુઃખી રહીને ભટકતા રહે છે.

ક્ષીરં તત્ર કુતો ઽસ્માકં મહાદેવો ન પૂજિતઃ પૂર્વજન્મનિ યદ્દત્તં શિવમુદ્યમ્ય વૈ સુત

અહીં દૂધ ક્યાંથી મળે, જ્યારે મહાદેવજીની પૂજા થઈ નથી? પુત્ર, પેહલા જન્મમાં જે મળ્યું, એ પણ શિવજીની કૃપાથી જ મળ્યું હતું.

તદેવ લભ્યં નાન્યત્તુ વિષ્ણુમુદ્યમ્ય વા પ્રભુમ્ નિશમ્ય વચનં માતુર્ ઉપમન્યુર્મહાદ્યુતિઃ

માત્ર એ જ મળે છે, બીજું કશું નહીં—even વિષ્ણુ ભગવાનની પૂજા કરવાથી પણ નહીં. માતાની વાત સાંભળી, તેજસ્વી ઉપમન્યુ—

બાલો ઽપિ માતરં પ્રાહ પ્રણિપત્ય તપસ્વિનીમ્ ત્યજ શોકં મહાભાગે મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્

નાનપણમાં જ, ઉપમન્યુએ પોતાની તપસ્વિ માતાને વંદન કરીને કહ્યું: 'માતા, દુઃખ છોડો, મહાદેવજી ક્યાંક તો છે.'

ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્ તાં પ્રણમ્યૈવમુક્ત્વા સ તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે

'વખતે પછી કે ટૂંક સમયમાં, હું દૂધનો સાગર મેળવશ.' એમ કહી, માતાને વંદન કરીને ઉપમન્યુ તપ કરવા લાગ્યો.

તમાહ માતા સુશુભં કુર્વિતિ સુતરાં સુતમ્ અનુજ્ઞાતસ્તયા તત્ર તપસ્તેપે સુદુસ્તરમ્

માતાએ પુત્રને કહ્યું: 'શુભ કામ કર,' અને ખાસ પરવાનગી આપી; એ રીતે માતાની આજ્ઞાથી ત્યાં કઠિન તપ શરૂ કર્યું.

હિમવત્પર્વતં પ્રાપ્ય વાયુભક્ષઃ સમાહિતઃ તપસા તસ્ય વિપ્રસ્ય વિધૂપિતમભૂજ્જગત્

હિમાલય પર્વત પર પહોંચી, ફક્ત હવા પીધા કરીને, એકાગ્રતાથી, એ બ્રાહ્મણે તપથી આખું જગત હલાવી દીધું.

પ્રણમ્યાહુસ્તુ તત્સર્વે હરયે દેવસત્તમાઃ શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ

બધા ઉત્તમ દેવોએ નમસ્કાર કરીને હરિને કહ્યું; તેમના વચન સાંભળીને, પરમ પુરુષ ભગવાને,

કિમિદં ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ જગામ મન્દરં તૂર્ણં મહેશ્વરદિદૃક્ષયા

'આ શું છે?' એમ વિચાર્યું અને કારણ જાણી, મહાદેવને જોવા માટે તે ઝડપથી મન્દર પર ગયો.