લિઙ્ગપુરાણમ્

ગિરિજાં પૂર્વવચ્છંભોર્ દૃષ્ટ્વા પાર્શ્વસ્થિતાં શુભામ્ માયયા મોહિતસ્તસ્યાઃ સર્વજ્ઞો ઽપિ ચતુર્મુખઃ

ગિરિજાને શંભુની બાજુએ પહેલાંની જેમ ઊભેલી જોઈ, સર્વજ્ઞ અને ચતુરમુખ બ્રહ્મા પણ તેની માયાથી મોહિત થઈ ગયા.

સા પ્રવિષ્ટા તનું તસ્ય દેવદેવસ્ય પાર્વતી કણ્ઠસ્થેન વિષેણાસ્ય તનું ચક્રે તદાત્મનઃ

પછી પાર્વતી એ દેવોના દેવના શરીરમાં પ્રવેશી, ગળામાં રહેલા ઝેરથી એ શરીર પોતાનું બનાવી લીધું.

તાં ચ જ્ઞાત્વા તથાભૂતાં તૃતીયેનેક્ષણેન વૈ સસર્જ કાલીં કામારિઃ કાલકણ્ઠીં કપર્દિનીમ્

એવી રૂપાંતરિત પાર્વતીને ત્રીજા નેત્રથી જોઈ, કામદેવના શત્રુએ કાળી, ઝેરી ગળાવાળી અને જટાવાળી દેવીનું સર્જન કર્યું.

જાતા યદા કાલિમકાલકણ્ઠી જાતા તદાનીં વિપુલા જયશ્રીઃ દેવેતરાણામજયસ્ત્વસિદ્ધ્યા તુષ્ટિર્ભવાન્યાઃ પરમેશ્વરસ્ય

જ્યારે કાળી, ઝેરી ગળાવાળી જન્મી, ત્યારે દેવોને મહાન વિજય અને કીર્તિ મળી, અદેવો હારી ગયા અને ભવાની તથા પરમેશ્વર સંતોષી ગયા.

જાતાં તદાનીં સુરસિદ્ધસંઘા દૃષ્ટ્વા ભયાદ્ દુદ્રુવુર્ અગ્નિકલ્પામ્ કાલીં ગરાલંકૃતકાલકણ્ઠીમ્ ઉપેન્દ્રપદ્મોદ્ભવશક્રમુખ્યાઃ

એવી અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ઝેરી ગળાવાળી કાળી જન્મી, ત્યારે ઉપેન્દ્ર, કમળમાંથી જન્મેલા અને ઇન્દ્ર સહિતના દેવો તથા સિદ્ધો ડરીને ભાગી ગયા.

તથૈવ જાતં નયનં લલાટે સિતાંશુલેખા ચ શિરસ્યુદગ્રા કણ્ઠે કરાલં નિશિતં ત્રિશૂલં કરે કરાલં ચ વિભૂષણાનિ

એના લલાટ પર એક નેત્ર, માથે તેજસ્વી ચાંદનીની રેખા, ગળામાં ભયાનક ત્રિશૂલ, હાથમાં તીક્ષ્ણ ત્રિશૂલ અને શરીરે ભયાનક આભૂષણો દેખાયા.

સાર્ધં દિવ્યાંબરા દેવ્યાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ સિદ્ધેન્દ્રસિદ્ધાશ્ ચ તથા પિશાચા જજ્ઞિરે પુનઃ

દેવી સાથે દિવ્ય વસ્ત્રો અને સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, મુખ્ય સિદ્ધો, અન્ય સિદ્ધો અને પિશાચો પણ ફરી જન્મ્યા.

આજ્ઞયા દારુકં તસ્યાઃ પાર્વત્યાઃ પરમેશ્વરી દાનવં સૂદયામાસ સૂદયન્તં સુરાધિપાન્

પાર્વતી પરમેશ્વરીના આદેશથી, દેવોના શત્રુઓને નષ્ટ કરતો દાનવ દારુક મારવામાં આવ્યો.

સંરંભાતિપ્રસંગાદ્ વૈ તસ્યાઃ સર્વમિદં જગત્ ક્રોધાગ્નિના ચ વિપ્રેન્દ્રાઃ સંબભૂવ તદાતુરમ્

એના ભારે રોષ અને ઉગ્રતા કારણે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, આખું જગત એના ક્રોધાગ્નિથી પીડાયેલું બન્યું.

ભવો ઽપિ બાલરૂપેણ શ્મશાને પ્રેતસંકુલે રુરોદ માયયા તસ્યાઃ ક્રોધાગ્નિં પાતુમ્ ઈશ્વરઃ

ભવએ બાળક રૂપ ધારણ કરી, પ્રેતોથી ભરેલા શમશાનમાં, પોતાની માયાથી, એના રોષની અગ્નિ પીવા માટે રડવાનું શરૂ કર્યું.

તં દૃષ્ટ્વા બાલમીશાનં માયયા તસ્ય મોહિતા ઉત્થાપ્યાઘ્રાય વક્ષોજં સ્તનં સા પ્રદદૌ દ્વિજાઃ

એ બાળક ઈશાનને જોઈ, એની માયાથી મોહિત થઈ, દેવી એ બાળકને ઉઠાવી, એની છાતી સુઘી અને પોતાનો સ્તન પીવા આપ્યો.

સ્તનજેન તદા સાર્ધં કોપમસ્યાઃ પપૌ પુનઃ ક્રોધેનાનેન વૈ બાલઃ ક્ષેત્રાણાં રક્ષકો ઽભવત્

એના દુધ સાથે એના રોષને પણ બાળકે પી લીધો; આ રોષથી એ બાળક ક્ષેત્રોની રક્ષા કરનાર બન્યો.

મૂર્તયો ઽષ્ટૌ ચ તસ્યાપિ ક્ષેત્રપાલસ્ય ધીમતઃ એવં વૈ તેન બાલેન કૃતા સા ક્રોધમૂર્છિતા

એ જ બુદ્ધિશાળી ક્ષેત્રપાલની આઠ મૂર્તિઓ પણ જન્મી; એ રીતે એ બાળક દ્વારા ક્રોધથી ભરાયેલી દેવી શાંત થઈ.

કૃતમસ્યાઃ પ્રસાદાર્થં દેવદેવેન તાણ્ડવમ્ સંધ્યાયાં સર્વભૂતેન્દ્રૈઃ પ્રેતૈઃ પ્રીતેન શૂલિના

એની પ્રસન્નતા માટે દેવોના દેવએ સાંજના સમયે, સર્વ ભૂતાધિપતિઓ, પ્રેતો અને પ્રસન્ન ત્રિશૂલી સાથે તાંડવ નૃત્ય કર્યું.

પીત્વા નૃત્યામૃતં શંભોર્ આકણ્ઠં પરમેશ્વરી નનર્ત સા ચ યોગિન્યઃ પ્રેતસ્થાને યથાસુખમ્

શંભુના નૃત્યરૂપ અમૃતને પૂરતું પી, પરમેશ્વરીએ પણ નૃત્ય કર્યું અને યોગિનીઓએ પ્રેતસ્થળે મનગમતું નૃત્ય કર્યું.

તત્ર સબ્રહ્મકા દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાઃ સમન્તતઃ પ્રણેમુસ્તુષ્ટુવુઃ કાલીં પુનર્દેવીં ચ પાર્વતીમ્

ત્યાં બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર સહિતના સર્વ દેવોએ કાલી અને ફરી પાર્વતી દેવીને વંદન કરીને સ્તુતિ કરી.

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં તાણ્ડવં શૂલિનઃ પ્રભોઃ યોગાનન્દેન ચ વિભોસ્ તાણ્ડવં ચેતિ ચાપરે

આ રીતે સંક્ષિપ્તમાં ત્રિશૂલી પ્રભુનું તાંડવ વર્ણવાયું છે અને યોગાનંદથી ભરપૂર વિભુનું તાંડવ પણ કહેવાય છે.

પુરોપમન્યુના સૂત ગાણપત્યં મહેશ્વરાત્ ક્ષીરાર્ણવઃ કથં લબ્ધો વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્

હે સૂત, હવે કહો કે ઉપમન્યુએ મહેશ્વર પાસેથી ગણપતિનું જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવ્યું અને ક્ષીરસાગર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો.

એવં કાલીમ્ ઉપાલભ્ય ગતે દેવે ત્રિયંબકે ઉપમન્યુઃ સમભ્યર્ચ્ય તપસા લબ્ધવાન્ફલમ્

આ રીતે કાળીનું પૂજન કરીને, ત્રિનેત્રધારી ભગવાન વિદાય થયા પછી, ઉપમન્યુએ તપસ્યા દ્વારા પૂજા કરી અને ફળ પ્રાપ્ત કર્યું.

ઉપમન્યુરિતિ ખ્યાતો મુનિશ્ ચ દ્વિજસત્તમાઃ કુમાર ઇવ તેજસ્વી ક્રીડમાનો યદૃચ્છયા

દ્વિજશ્રેષ્ઠો, ઉપમન્યુ નામે એક તેજસ્વી ઋષિ હતા, જે યુવાનની જેમ ઝળહળતા અને મનગમતું રમતાં ફરતાં હતા.

કદાચિત્ ક્ષીરમ્ અલ્પં ચ પીતવાન્ માતુલાશ્રમે ઈર્ષ્યયા માતુલસુતો હ્ય્ અપિબત્ ક્ષીરમ્ ઉત્તમમ્

એક વખત, પોતાના મામાના આશ્રમમાં, તેણે થોડું દૂધ પીધું; ઈર્ષ્યાથી તેના મામાનો દીકરો શ્રેષ્ઠ દૂધ પી ગયો.

પીત્વા સ્થિતં યથાકામં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ માતરમ્ માતર્માતર્મહાભાગે મમ દેહિ તપસ્વિનિ

મનગમતું દૂધ પીધા પછી, તેને જોઈને ઉપમન્યુએ પોતાની માતાને કહ્યું: 'માતા, ધન્ય છો, તપસ્વિ, મને પણ આપો.'

ગવ્યં ક્ષીરમ્ અતિસ્વાદુ નાલ્પમુષ્ણં નમામ્યહમ્ ઉપલાલિતૈવં પુત્રેણ પુત્રમ્ આલિઙ્ગ્ય સાદરમ્

'ગાયનું દૂધ બહુ મીઠું છે, જરા પણ ગરમ નથી; હું તમને વંદન કરું છું.' એમ પુત્રના લાડથી માતાએ પુત્રને પ્રેમથી ચાંપે લીધો.

દુઃખિતા વિલલાપાર્તા સ્મૃત્વા નૈર્ધન્યમાત્મનઃ સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ ક્ષીરમ્ ઉપમન્યુરપિ દ્વિજાઃ દેહિ દેહીતિ તામાહ રોદમાનો મહાદ્યુતિઃ

માતા પોતાના ગરીબી યાદ કરીને દુઃખી થઈને રડવા લાગી; વારંવાર દૂધની વાત યાદ કરીને ઉપમન્યુ પણ રડતો રહ્યો અને 'આપો, આપો' એમ બોલતો રહ્યો.

ઉઞ્છવૃત્ત્યાર્જિતાન્ બીજાન્ સ્વયં પિષ્ટ્વા ચ સા તદા બીજપિષ્ટં તદાલોડ્ય તોયેન કલભાષિણી

પછી માતાએ ઉંછા કરીને લાવેલા દાણા પોતે પીસ્યા, અને એ પીસેલા દાણાને પાણીમાં ઉમેરીને ધીરે ધીરે વાત કરી.

ઐહ્યેહિ મમ પુત્રેતિ સામપૂર્વં તતઃ સુતમ્ આલિઙ્ગ્યાદાય દુઃખાર્તા પ્રદદૌ કૃત્રિમં પયઃ

'આવ, પુત્ર,' એમ મીઠા શબ્દોમાં બોલીને, દુઃખી પુત્રને ચાંપે લઈને, તેને બનાવટનું દૂધ આપી દીધું.

પીત્વા ચ કૃત્રિમં ક્ષીરં માત્રા દત્તં દ્વિજોત્તમાઃ નૈતત્ક્ષીરમિતિ પ્રાહ માતરં ચાતિવિહ્વલઃ

માતાએ આપેલું બનાવટનું દૂધ પીધા પછી, ઉપમન્યુ ખૂબ જ દુઃખી થઈને માતાને કહ્યું: 'આ દૂધ નથી.'

દુઃખિતા સા તદા પ્રાહ સમ્પ્રેક્ષ્યાઘ્રાય મૂર્ધનિ સંમાર્જ્ય નેત્રે પુત્રસ્ય કરાભ્યાં કમલાયતે

પછી માતાએ દુઃખી થઈને, પુત્રના માથાને સુઘી, કમળ જેવા આંખોને હાથથી હળવે પુંછીને, વાત કરી.

તટિની રત્નપૂર્ણાસ્તે સ્વર્ગપાતાલગોચરાઃ ભાગ્યહીના ન પશ્યન્તિ ભક્તિહીનાશ્ ચ યે શિવે

સ્વર્ગ અને પાતાળમાં રત્નોથી ભરેલી નદીઓ છે, પણ જેના ભાગ્યમાં નથી અને જે શિવભક્તિથી વંચિત છે, તેમને એ દેખાતી નથી.