લિઙ્ગપુરાણમ્

દારુકો ઽસુરસમ્ભૂતસ્ તપસા લબ્ધવિક્રમઃ સૂદયામાસ કાલાગ્નિર્ ઇવ દેવાન્દ્વિજોત્તમાન્

દૈત્યોથી જન્મેલો દારુક તપસ્યાથી શક્તિ પામી અને કાળાગ્નિ જેવી ભયંકરતા સાથે દેવતાઓ અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને મારવા લાગ્યો.

દારુકેણ તદા દેવાસ્ તાડિતાઃ પીડિતા ભૃશમ્ બ્રહ્માણં ચ તથેશાનં કુમારં વિષ્ણુમેવ ચ

ત્યારે દારુકે દેવતાઓ, બ્રહ્મા, ઇશાન, કુમાર અને વિષ્ણુને પણ ખૂબ પીડા આપી.

યમમિન્દ્રમનુપ્રાપ્ય સ્ત્રીવધ્ય ઇતિ ચાસુરઃ સ્ત્રીરૂપધારિભિઃ સ્તુત્યૈર્ બ્રહ્માદ્યૈર્યુધિ સંસ્થિતૈઃ

આ અસુર યમ અને ઇન્દ્ર સુધી પહોંચ્યો અને 'સ્ત્રીહંતક' કહેવાયો; સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને, યુદ્ધ માટે તૈયાર બ્રહ્મા અને બીજાઓએ તેની સ્તુતિ કરી.

બાધિતાસ્તેન તે સર્વે બ્રહ્માણં પ્રાપ્ય વૈ દ્વિજાઃ વિજ્ઞાપ્ય તસ્મૈ તત્સર્વં તેન સાર્ધમુમાપતિમ્

તેના કારણે પીડિત બધા દેવતાઓ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માજી પાસે ગયા અને ઉમાપતિ સાથે બધું જણાવ્યું.

સમ્પ્રાપ્ય તુષ્ટુવુઃ સર્વે પિતામહપુરોગમાઃ બ્રહ્મા પ્રાપ્ય ચ દેવેશં પ્રણમ્ય બહુધા નતઃ

પછી પિતામહના નેતૃત્વમાં બધા ત્યાં પહોંચીને સ્તુતિ કરવા લાગ્યા; અને બ્રહ્માએ દેવોના સ્વામી પાસે જઈને અનેક રીતે નમન કર્યું.

દારુણો ભગવાન્દારુઃ પૂર્વં તેન વિનિર્જિતાઃ નિહત્ય દારુકં દૈત્યં સ્ત્રીવધ્યં ત્રાતુમર્હસિ

હે ભગવાન, દારુક નામનો ભયાનક દૈત્ય અગાઉ તેમને હરાવી ચૂક્યો છે; હવે તમે એ સ્ત્રીહંતક દૈત્ય દારુકને મારો અને અમને બચાવો.

વિજ્ઞપ્તિં બ્રહ્મણઃ શ્રુત્વા ભગવાન્ ભગનેત્રહા દેવીમુવાચ દેવેશો ગિરિજાં પ્રહસન્નિવ

બ્રહ્માની વિનંતી સાંભળી ભગવાન, ભાગાનાં નેત્રના વિનાશક, દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગિરિજાને હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા.

ભવતીં પ્રાર્થયામ્યદ્ય હિતાય જગતાં શુભે વધાર્થં દારુકસ્યાસ્ય સ્ત્રીવધ્યસ્ય વરાનને

હે શુભે, આજે હું જગતના કલ્યાણ માટે તારી પ્રાર્થના કરું છું; હે સુંદર મુખવાળી, આ સ્ત્રીહંતક દારુકના સંહાર માટે.

અથ સા તસ્ય વચનં નિશમ્ય જગતો ઽરણિઃ વિવેશ દેહે દેવસ્ય દેવેશી જન્મતત્પરા

પછી, ભગવાનના શબ્દો સાંભળી, જગતની આશ્રયદાયિ દેવી, દેવેશ્વરી, જન્મ માટે ભગવાનના શરીરમાં પ્રવેશી ગઈ.

એકેનાંશેન દેવેશં પ્રવિષ્ટા દેવસત્તમમ્ ન વિવેદ તદા બ્રહ્મા દેવાશ્ચેન્દ્રપુરોગમાઃ

દેવી એક અંશે દેવોના સ્વામી, શ્રેષ્ઠ દેવમાં પ્રવેશી ગઈ; ત્યારે બ્રહ્મા કે ઇન્દ્રના આગેવાનીવાળા દેવતાઓને એ ખબર પડી નહીં.

ગિરિજાં પૂર્વવચ્છંભોર્ દૃષ્ટ્વા પાર્શ્વસ્થિતાં શુભામ્ માયયા મોહિતસ્તસ્યાઃ સર્વજ્ઞો ઽપિ ચતુર્મુખઃ

ગિરિજાને શંભુની બાજુએ પહેલાંની જેમ ઊભેલી જોઈ, સર્વજ્ઞ અને ચતુરમુખ બ્રહ્મા પણ તેની માયાથી મોહિત થઈ ગયા.

સા પ્રવિષ્ટા તનું તસ્ય દેવદેવસ્ય પાર્વતી કણ્ઠસ્થેન વિષેણાસ્ય તનું ચક્રે તદાત્મનઃ

પછી પાર્વતી એ દેવોના દેવના શરીરમાં પ્રવેશી, ગળામાં રહેલા ઝેરથી એ શરીર પોતાનું બનાવી લીધું.

તાં ચ જ્ઞાત્વા તથાભૂતાં તૃતીયેનેક્ષણેન વૈ સસર્જ કાલીં કામારિઃ કાલકણ્ઠીં કપર્દિનીમ્

એવી રૂપાંતરિત પાર્વતીને ત્રીજા નેત્રથી જોઈ, કામદેવના શત્રુએ કાળી, ઝેરી ગળાવાળી અને જટાવાળી દેવીનું સર્જન કર્યું.

જાતા યદા કાલિમકાલકણ્ઠી જાતા તદાનીં વિપુલા જયશ્રીઃ દેવેતરાણામજયસ્ત્વસિદ્ધ્યા તુષ્ટિર્ભવાન્યાઃ પરમેશ્વરસ્ય

જ્યારે કાળી, ઝેરી ગળાવાળી જન્મી, ત્યારે દેવોને મહાન વિજય અને કીર્તિ મળી, અદેવો હારી ગયા અને ભવાની તથા પરમેશ્વર સંતોષી ગયા.

જાતાં તદાનીં સુરસિદ્ધસંઘા દૃષ્ટ્વા ભયાદ્ દુદ્રુવુર્ અગ્નિકલ્પામ્ કાલીં ગરાલંકૃતકાલકણ્ઠીમ્ ઉપેન્દ્રપદ્મોદ્ભવશક્રમુખ્યાઃ

એવી અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ઝેરી ગળાવાળી કાળી જન્મી, ત્યારે ઉપેન્દ્ર, કમળમાંથી જન્મેલા અને ઇન્દ્ર સહિતના દેવો તથા સિદ્ધો ડરીને ભાગી ગયા.

તથૈવ જાતં નયનં લલાટે સિતાંશુલેખા ચ શિરસ્યુદગ્રા કણ્ઠે કરાલં નિશિતં ત્રિશૂલં કરે કરાલં ચ વિભૂષણાનિ

એના લલાટ પર એક નેત્ર, માથે તેજસ્વી ચાંદનીની રેખા, ગળામાં ભયાનક ત્રિશૂલ, હાથમાં તીક્ષ્ણ ત્રિશૂલ અને શરીરે ભયાનક આભૂષણો દેખાયા.

સાર્ધં દિવ્યાંબરા દેવ્યાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ સિદ્ધેન્દ્રસિદ્ધાશ્ ચ તથા પિશાચા જજ્ઞિરે પુનઃ

દેવી સાથે દિવ્ય વસ્ત્રો અને સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, મુખ્ય સિદ્ધો, અન્ય સિદ્ધો અને પિશાચો પણ ફરી જન્મ્યા.

આજ્ઞયા દારુકં તસ્યાઃ પાર્વત્યાઃ પરમેશ્વરી દાનવં સૂદયામાસ સૂદયન્તં સુરાધિપાન્

પાર્વતી પરમેશ્વરીના આદેશથી, દેવોના શત્રુઓને નષ્ટ કરતો દાનવ દારુક મારવામાં આવ્યો.

સંરંભાતિપ્રસંગાદ્ વૈ તસ્યાઃ સર્વમિદં જગત્ ક્રોધાગ્નિના ચ વિપ્રેન્દ્રાઃ સંબભૂવ તદાતુરમ્

એના ભારે રોષ અને ઉગ્રતા કારણે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, આખું જગત એના ક્રોધાગ્નિથી પીડાયેલું બન્યું.

ભવો ઽપિ બાલરૂપેણ શ્મશાને પ્રેતસંકુલે રુરોદ માયયા તસ્યાઃ ક્રોધાગ્નિં પાતુમ્ ઈશ્વરઃ

ભવએ બાળક રૂપ ધારણ કરી, પ્રેતોથી ભરેલા શમશાનમાં, પોતાની માયાથી, એના રોષની અગ્નિ પીવા માટે રડવાનું શરૂ કર્યું.

તં દૃષ્ટ્વા બાલમીશાનં માયયા તસ્ય મોહિતા ઉત્થાપ્યાઘ્રાય વક્ષોજં સ્તનં સા પ્રદદૌ દ્વિજાઃ

એ બાળક ઈશાનને જોઈ, એની માયાથી મોહિત થઈ, દેવી એ બાળકને ઉઠાવી, એની છાતી સુઘી અને પોતાનો સ્તન પીવા આપ્યો.

સ્તનજેન તદા સાર્ધં કોપમસ્યાઃ પપૌ પુનઃ ક્રોધેનાનેન વૈ બાલઃ ક્ષેત્રાણાં રક્ષકો ઽભવત્

એના દુધ સાથે એના રોષને પણ બાળકે પી લીધો; આ રોષથી એ બાળક ક્ષેત્રોની રક્ષા કરનાર બન્યો.

મૂર્તયો ઽષ્ટૌ ચ તસ્યાપિ ક્ષેત્રપાલસ્ય ધીમતઃ એવં વૈ તેન બાલેન કૃતા સા ક્રોધમૂર્છિતા

એ જ બુદ્ધિશાળી ક્ષેત્રપાલની આઠ મૂર્તિઓ પણ જન્મી; એ રીતે એ બાળક દ્વારા ક્રોધથી ભરાયેલી દેવી શાંત થઈ.

કૃતમસ્યાઃ પ્રસાદાર્થં દેવદેવેન તાણ્ડવમ્ સંધ્યાયાં સર્વભૂતેન્દ્રૈઃ પ્રેતૈઃ પ્રીતેન શૂલિના

એની પ્રસન્નતા માટે દેવોના દેવએ સાંજના સમયે, સર્વ ભૂતાધિપતિઓ, પ્રેતો અને પ્રસન્ન ત્રિશૂલી સાથે તાંડવ નૃત્ય કર્યું.

પીત્વા નૃત્યામૃતં શંભોર્ આકણ્ઠં પરમેશ્વરી નનર્ત સા ચ યોગિન્યઃ પ્રેતસ્થાને યથાસુખમ્

શંભુના નૃત્યરૂપ અમૃતને પૂરતું પી, પરમેશ્વરીએ પણ નૃત્ય કર્યું અને યોગિનીઓએ પ્રેતસ્થળે મનગમતું નૃત્ય કર્યું.

તત્ર સબ્રહ્મકા દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાઃ સમન્તતઃ પ્રણેમુસ્તુષ્ટુવુઃ કાલીં પુનર્દેવીં ચ પાર્વતીમ્

ત્યાં બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર સહિતના સર્વ દેવોએ કાલી અને ફરી પાર્વતી દેવીને વંદન કરીને સ્તુતિ કરી.

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં તાણ્ડવં શૂલિનઃ પ્રભોઃ યોગાનન્દેન ચ વિભોસ્ તાણ્ડવં ચેતિ ચાપરે

આ રીતે સંક્ષિપ્તમાં ત્રિશૂલી પ્રભુનું તાંડવ વર્ણવાયું છે અને યોગાનંદથી ભરપૂર વિભુનું તાંડવ પણ કહેવાય છે.

પુરોપમન્યુના સૂત ગાણપત્યં મહેશ્વરાત્ ક્ષીરાર્ણવઃ કથં લબ્ધો વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્

હે સૂત, હવે કહો કે ઉપમન્યુએ મહેશ્વર પાસેથી ગણપતિનું જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવ્યું અને ક્ષીરસાગર કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો.

એવં કાલીમ્ ઉપાલભ્ય ગતે દેવે ત્રિયંબકે ઉપમન્યુઃ સમભ્યર્ચ્ય તપસા લબ્ધવાન્ફલમ્

આ રીતે કાળીનું પૂજન કરીને, ત્રિનેત્રધારી ભગવાન વિદાય થયા પછી, ઉપમન્યુએ તપસ્યા દ્વારા પૂજા કરી અને ફળ પ્રાપ્ત કર્યું.