લિઙ્ગપુરાણમ્

જ્યેષ્ઠાય ચૈવ શ્રેષ્ઠાય રુદ્રાય વરદાય ચ કાલહન્ત્રે નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યં મહાત્મને

મોટા અને શ્રેષ્ઠ, રુદ્ર, વરદાન આપનાર, કાળના વિનાશક, મહાત્મા, તમને વંદન છે.

ઇતિ સ્તવેન દેવેશં નનામ વૃષભધ્વજમ્ યઃ પઠેત્ સકૃદેવેહ બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યતિ

આ રીતે સ્તોત્ર દ્વારા વૃષભધારી દેવેશની પૂજા કરી; જે કોઈ અહીં એકવાર પણ પઠન કરે, તે બ્રહ્મલોકમાં જાય છે.

શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્ શ્રાદ્ધે સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ એવં ધ્યાનગતં તત્ર પ્રણમન્તં પિતામહમ્

અથવા, જો શ્રાદ્ધમાં દ્વિજોને સાંભળાવે, તો પણ તે પરમગતિને પામે છે; એ રીતે પિતામહ ત્યાં ધ્યાનમાં લીન અને વંદન કરતા હતા.

ઉવાચ ભગવાનીશઃ પ્રીતો ઽહં તે કિમિચ્છસિ તતસ્તુ પ્રણતો ભૂત્વા વાગ્વિશુદ્ધં મહેશ્વરમ્

ત્યારે પરમેશ્વરે કહ્યું: 'હું તારા પર પ્રસન્ન છું; તને શું જોઈએ છે?' પછી પિતામહે નમન કરીને શુદ્ધ વાણીથી મહેશ્વરને કહ્યું.

ઉવાચ ભગવાન્ રુદ્રં પ્રીતં પ્રીતેન ચેતસા યદિદં વિશ્વરૂપં તે વિશ્વગૌઃ શ્રેયસીશ્વરી

ભગવાને આનંદિત મનથી રુદ્રને કહ્યું: 'આ તારી વિશ્વરૂપા ગાય, વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ અને કલ્યાણકારી શાસક છે.'

એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ યથેયં પરમેશ્વર કૈષા ભગવતી દેવી ચતુષ્પાદા ચતુર્મુખી

હે પરમેશ્વર, હું જાણવું ઇચ્છું છું કે આ કઈ ભગવતી દેવી છે, જે ચાર પગવાળી અને ચાર ચહેરાવાળી છે?

ચતુઃશૃઙ્ગી ચતુર્વક્ત્રા ચતુર્દંષ્ટ્રા ચતુઃસ્તની ચતુર્હસ્તા ચતુર્નેત્રા વિશ્વરૂપા કથં સ્મૃતા

આ દેવીને કેવી રીતે ચાર શીંગવાળી, ચાર મોઢાવાળી, ચાર દાંતવાળી, ચાર સ્તનવાળી, ચાર હાથવાળી, ચાર આંખવાળી અને સર્વરૂપવાળી તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે?

કિંનામગોત્રા કસ્યેયં કિંવીર્યા ચાપિ કર્મતઃ તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવદેવો વૃષધ્વજઃ

આ દેવીનું નામ અને વંશ શું છે? એ કોની છે? એમાં કઈ શક્તિ છે અને એના કર્મ શું છે? આ બધું સાંભળીને દેવોના દેવ, વૃષધ્વજએ

પ્રાહ દેવવૃષં બ્રહ્મા બ્રહ્માણં ચાત્મસંભવમ્ રહસ્યં સર્વમન્ત્રાણાં પાવનં પુષ્ટિવર્ધનમ્

દિવ્ય વાછરડા અને આત્મજન્મા બ્રહ્માને સર્વ મંત્રોના રહસ્ય, પવિત્ર અને પુષ્ટિ આપનારું તત્વ કહેલું.

શૃણુષ્વૈતત્પરં ગુહ્યમ્ આદિસર્ગે યથા તથા એવં યો વર્તતે કલ્પો વિશ્વરૂપસ્ત્વસૌ મતઃ

આ સર્વોચ્ચ રહસ્ય સાંભળ, જેવું સર્જનના આરંભે હતું, એવુ જ આજે પણ છે; અને જે એ પ્રમાણે વર્તે છે, તેને સર્વરૂપવાળો માનવામાં આવે છે.

બ્રહ્મસ્થાનમિદં ચાપિ યત્ર પ્રાપ્તં ત્વયા પ્રભો ત્વત્તઃ પરતરં દેવ વિષ્ણુના તત્પદં શુભમ્

હે પ્રભુ, આ બ્રહ્માનું સ્થાન છે, જે તું પ્રાપ્ત કર્યું છે; તારા ઉપર, હે દેવ, એ શુભ વિષ્ણુનું સ્થાન છે.

વૈકુણ્ઠેન વિશુદ્ધેન મમ વામાઙ્ગજેન વા તદાપ્રભૃતિ કલ્પશ્ ચ ત્રયસ્ત્રિંશત્તમો હ્યયમ્

મારા ડાબા ભાગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા શુદ્ધ વૈકુંઠ અથવા વિષ્ણુ દ્વારા, ત્યારથી આ ત્રીસત્રીસમો કલ્પ શરૂ થયો છે.

શતં શતસહસ્રાણામ્ અતીતા યે સ્વયંભુવઃ પુરસ્તાત્તવ દેવેશ તચ્છૃણુષ્વ મહામતે

સ્વયંભૂના એક લાખમાં એકસો એવા અનેક કલ્પો વીતી ગયા છે; એ પહેલાંના, હે દેવેશ, એ સાંભળ, હે મહામતી.

આનન્દસ્તુ સ વિજ્ઞેય આનન્દત્વે વ્યવસ્થિતઃ માણ્ડવ્યગોત્રસ્તપસા મમ પુત્રત્વમાગતઃ

એ આનંદરૂપ છે, સુખમાં સ્થિત છે; માંડવ્ય વંશનો છે અને તપથી મારા પુત્રપદને પ્રાપ્ત થયો છે.

ત્વયિ યોગં ચ સાંખ્યં ચ તપોવિદ્યાવિધિક્રિયાઃ ઋતં સત્યં દયા બ્રહ્મ અહિંસા સન્મતિઃ ક્ષમા

તારા અંદર યોગ, સાંખ્ય, તપ, જ્ઞાન, વિધિ-કર્મ, સત્ય, દયા, બ્રહ્મ, અહિંસા, સદ્બુદ્ધિ અને ક્ષમા છે.

ધ્યાનં ધ્યેયં દમઃ શાન્તિર્ વિદ્યાવિદ્યા મતિર્ધૃતિઃ કાન્તિર્નીતિઃ પ્રથા મેધા લજ્જા દૃષ્ટિઃ સરસ્વતી

ધ્યાન, ધ્યાનનું વિષય, દમન, શાંતિ, જ્ઞાન-અજ્ઞાન, સમજ, ધીરજ, કાંતિ, નીતિ, પ્રતિષ્ઠા, બુદ્ધિ, લાજ, દૃષ્ટિ અને સરસ્વતી,

તુષ્ટિઃ પુષ્ટિઃ ક્રિયા ચૈવ પ્રસાદશ્ ચ પ્રતિષ્ઠિતાઃ દ્વાત્રિંશત્સુગુણા હ્યેષા દ્વાત્રિંશાક્ષરસંજ્ઞયા

તૃપ્તિ, પુષ્ટિ, ક્રિયા અને પ્રસાદ સ્થિર થયાં છે; આ બત્રીસ ગુણો બત્રીસ અક્ષર તરીકે ઓળખાય છે.

પ્રકૃતિર્વિહિતા બ્રહ્મંસ્ ત્વત્પ્રસૂતિર્મહેશ્વરી વિષ્ણોર્ભગવતશ્ચાપિ તથાન્યેષામપિ પ્રભો

હે બ્રહ્મા, પ્રકૃતિ નિર્ધારિત છે; મહેશ્વરી તારી, વિષ્ણુની અને બીજા દેવોની પણ સંતાન છે, હે પ્રભુ.

સૈષા ભગવતી દેવી મત્પ્રસૂતિઃ પ્રતિષ્ઠિતા ચતુર્મુખી જગદ્યોનિઃ પ્રકૃતિર્ ગૌઃ પ્રતિષ્ઠિતા

આ ભગવતી દેવી મારી ઉત્પન્ન, સ્થિર, ચાર ચહેરાવાળી, જગતની યોનિ, પ્રકૃતિ અને ગાય તરીકે સ્થિર છે.

ગૌરી માયા ચ વિદ્યા ચ કૃષ્ણા હૈમવતીતિ ચ પ્રધાનં પ્રકૃતિશ્ચૈવ યામાહુસ્તત્ત્વચિન્તકાઃ

તત્ત્વવિચારકોએ જેને ગૌરી, માયા, વિદ્યા, કૃષ્ણા, હૈમવતી, મુખ્ય અને પ્રકૃતિ એમ કહે છે.

અજામેકાં લોહિતાં શુક્લકૃષ્ણાં વિશ્વપ્રજાં સૃજમાનાં સરૂપામ્ અજો ઽહં માં વિદ્ધિ તાં વિશ્વરૂપં ગાયત્રીં ગાં વિશ્વરૂપાં હિ બુદ્ધ્યા

તે અજન્મા, એક, લાલ, સફેદ અને કાળી છે, સર્વ જીવોની સર્જક છે અને સર્વરૂપ છે; હું અજન્મા છું, મને એ સર્વરૂપ ગાયત્રી, ગૌરૂપ જાણ.

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ સસર્જ પરમેશ્વરઃ તતશ્ ચ પાર્શ્વગા દેવ્યાઃ સર્વરૂપકુમારકાઃ

આ રીતે કહ્યા પછી મહાદેવ પરમેશ્વરે સર્જન કર્યું; ત્યારબાદ દેવીના પાશ્વ ભાગમાંથી સર્વરૂપ કિશોરો પ્રગટ થયા.

જટી મુણ્ડી શિખણ્ડી ચ અર્ધમુણ્ડશ્ ચ જજ્ઞિરે તતસ્તેન યથોક્તેન યોગેન સુમહૌજસઃ

જટાવાળા, મુંડિત, શિખાવાળા અને અર્ધમુંડિત એવા મહાશક્તિશાળી પુત્રો જન્મ્યા; પછી યથાવિધિ યોગથી તેઓ પ્રગટ થયા.

દિવ્યવર્ષસહસ્રાન્તે ઉપાસિત્વા મહેશ્વરમ્ ધર્મોપદેશમખિલં કૃત્વા યોગમયં દૃઢમ્

હજારો દિવ્ય વર્ષના અંતે મહાદેવની ભક્તિ કરીને, ધર્મના તમામ ઉપદેશ અને યોગમય જીવનમાં દૃઢતાથી સ્થિર થયો.

શિષ્ટાશ્ ચ નિયતાત્માનઃ પ્રવિષ્ટા રુદ્રમીશ્વરમ્

અને શિષ્યો પણ મનને સંયમમાં રાખીને, રુદ્ર ભગવાનમાં લીન થઈ ગયા.

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ સહ્યાદીનાં સમુદ્ભવઃ યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ શ્રાવયેદ્વા દ્વિજોત્તમાન્

આ રીતે સહ્યાદિ પહાડોનું ઉત્પત્તિનું વર્ણન સંક્ષિપ્તમાં થયું; જે કોઈ આ વાંચે, સાંભળે અથવા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને સાંભળાવે,

સ યાતિ બ્રહ્મસાયુજ્યં પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ કથં લિઙ્ગમભૂલ્લિઙ્ગે સમભ્યર્ચ્યઃ સ શઙ્કરઃ

તે પરમેશ્વરની કૃપાથી બ્રહ્મામાં એકરૂપતા પામે છે; લિંગમાંથી લિંગ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું, શંકરજીની પૂજા કરીને?

કિં લિઙ્ગં કસ્ તથા લિઙ્ગી સૂત વક્તુમિહાર્હસિ એવં દેવાશ્ ચ ઋષયઃ પ્રણિપત્ય પિતામહમ્

લિંગ શું છે અને લિંગી કોણ છે? સુતજી, તું અહીં કહેજે; એમ કરીને દેવતાઓ અને ઋષિઓએ પિતામહને વંદન કરીને,

અપૃચ્છન્ ભગવંલ્લિઙ્ગં કથમાસીદિતિ સ્વયમ્ લિઙ્ગે મહેશ્વરો રુદ્રઃ સમભ્યર્ચ્યઃ કથં ત્વિતિ

પુછ્યું: 'ભગવાન, લિંગ કેવી રીતે પ્રગટ થયું?' લિંગમાં મહાદેવ રુદ્રની પૂજા કેવી રીતે કરવી?