લિઙ્ગપુરાણમ્

સંભવઃ સૂચિતો દેવ્યાસ્ ત્વયા સૂત મહામતે સવિસ્તરં વદસ્વાદ્ય સતીત્વે ચ યથાતથમ્

હે વિદ્વાન સૂતજી, તું દેવીના જન્મની વાત સંકેતરૂપે કહી છે; હવે સતી રૂપે જે રીતે થયું તે વિગતે અને સાચું કહો.

મેનાજત્વં મહાદેવ્યા દક્ષયજ્ઞવિમર્દનમ્ વિષ્ણુના ચ કથં દત્તા દેવદેવાય શંભવે

મેનાએ કેવી રીતે મહાદેવી રૂપ ધારણ કર્યો? દક્ષના યજ્ઞનો વિનાશ કેવી રીતે થયો? અને વિષ્ણુએ દેવીને દેવોના દેવ શંભુને કેવી રીતે આપ્યા?

કલ્યાણં વા કથં તસ્ય વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્ તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ

તેની શુભતા કેવી રીતે આવી? હવે તું એ વાત કહો. એમ તેઓએ પૂછ્યું ત્યારે શ્રેષ્ઠ પુરાણકથાકાર સૂતાએ,

સંભવં ચ મહાદેવ્યાઃ પ્રાહ તેષાં મહાત્મનામ્ બ્રહ્મણા કથિતં પૂર્વં દણ્ડિને તત્ સુવિસ્તરમ્

મહાન આત્માઓને મહાદેવીના જન્મની વાત, જે પહેલાં બ્રહ્માએ દંડિને વિગતે કહી હતી, તે વર્ણવી.

યુષ્માભિર્ વૈ કુમારાય તેન વ્યાસાય ધીમતે તસ્માદહમુપશ્રુત્ય પ્રવદામિ સુવિસ્તરમ્

પછી તમે તે કુમારને અને કુમારે વિદ્વાન વ્યાસને કહ્યું; તેથી મેં સાંભળી છે, હવે હું એ વિગતે કહું છું.

વચનાદ્વો મહાભાગાઃ પ્રણમ્યોમાં તથા ભવમ્ સા ભગાખ્યા જગદ્ધાત્રી લિઙ્ગમૂર્તેસ્ત્રિવેદિકા

તમારા આદેશથી, હે મહાભાગ્યશાળી, હું ઉમા અને ભવને વંદન કરું છું; એ જગતને પોષતી ભગા કહેવાય છે અને લિંગરૂપની ત્રિવેદી છે.

લિઙ્ગસ્તુ ભગવાન્દ્વાભ્યાં જગત્સૃષ્ટિર્દ્વિજોત્તમાઃ લિઙ્ગમૂર્તિઃ શિવો જ્યોતિસ્ તમસશ્ચોપરિ સ્થિતઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ભગવાન લિંગ અને એ બંનેથી જગતની સર્જના થાય છે; લિંગરૂપ શિવ અંધકાર ઉપર પ્રકાશરૂપે છે.

લિઙ્ગવેદિસમાયોગાદ્ અર્ધનારીશ્વરોભવત્ બ્રહ્માણં વિદધે દેવમ્ અગ્રે પુત્રં ચતુર્મુખમ્

લિંગ અને વેદિનું મિલન થતાં અર્ધનારીશ્વર પ્રગટ થયા; તેમણે સૌપ્રથમ પોતાના ચારમુખવાળા પુત્ર બ્રહ્માને ઉત્પન્ન કર્યો.

પ્રાહિણોતિ સ્મ તસ્યૈવ જ્ઞાનં જ્ઞાનમયો હરઃ વિશ્વાધિકો ઽસૌ ભગવાન્ અર્ધનારીશ્વરો વિભુઃ

જ્ઞાનમય હરીએ બ્રહ્માને જ્ઞાન આપ્યું; એ સર્વવ્યાપક, અર્ધનારીશ્વર ભગવાન આખા જગતને અતિક્રમી જાય છે.

હિરણ્યગર્ભં તં દેવો જાયમાનમપશ્યત સો ઽપિ રુદ્રં મહાદેવં બ્રહ્માપશ્યત શઙ્કરમ્

દેવતાએ હિરણ્યગર્ભને જન્મ લેતો જોયો; અને બ્રહ્માએ મહાદેવ, શંકર, રુદ્રને જોયા.

તં દૃષ્ટ્વા સંસ્થિતં દેવમ્ અર્ધનારીશ્વરં પ્રભુમ્ તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિર્ વરદં વારિજોદ્ભવઃ

અર્ધનારીશ્વર ભગવાનને ત્યાં ઊભેલા જોઈ, કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ મનગમતા શબ્દોથી તેમને વરદાન આપનાર તરીકે સ્તુતિ કરી.

વિભજસ્વેતિ વિશ્વેશં વિશ્વાત્માનમજો વિભુઃ સસર્જ દેવીં વામાઙ્ગાત્ પત્નીં ચૈવાત્મનઃ સમામ્

અજ અને સર્વવ્યાપક ભગવાને કહ્યું, 'તમે પોતે વિભાજિત થાઓ'; અને પોતાના ડાબા ભાગમાંથી સમાન પત્ની દેવીની સર્જના કરી.

શ્રદ્ધા હ્યસ્ય શુભા પત્ની તતઃ પુંસઃ પુરાતની સૈવાજ્ઞયા વિભોર્દેવી દક્ષપુત્રી બભૂવ હ

શ્રદ્ધા એ તેમની શુભ પત્ની હતી, જે પ્રાચીનકાળથી પુરુષની સાથી હતી; ભગવાનની આજ્ઞાથી એ દેવી દક્ષની પુત્રી બની.

સતીસંજ્ઞા તદા સા વૈ રુદ્રમેવાશ્રિતા પતિમ્ દક્ષં વિનિન્દ્ય કાલેન દેવી મૈના હ્યભૂત્પુનઃ

પછી એ સતી નામે જાણી, રુદ્રને જ પતિ તરીકે સ્વીકાર્યા; દક્ષની નિંદા કર્યા પછી, સમય જતાં, એ દેવી ફરીથી મૈનાની પુત્રી બની.

નારદસ્યૈવ દક્ષો ઽપિ શાપાદેવં વિનિન્દ્ય ચ અવજ્ઞાદુર્મદો દક્ષો દેવદેવમુમાપતિમ્

નારદના શાપથી દક્ષે પણ, અહંકાર અને અવમાનનાથી, દેવી ઉમાના પતિ દેવાદેવની નિંદા અને અવગણના કરી.

અનાદૃત્ય કૃતિં જ્ઞાત્વા સતી દક્ષેણ તત્ક્ષણાત્ ભસ્મીકૃત્વાત્મનો દેહં યોગમાર્ગેણ સા પુનઃ

દક્ષની અવગણના જાણતાં, સતી એ ક્ષણે જ યોગમાર્ગે પોતાના શરીરને ભસ્મ કરી દીધું.

બભૂવ પાર્વતી દેવી તપસા ચ ગિરેઃ પ્રભોઃ જ્ઞાત્વૈતદ્ભગવાન્ ભર્ગો દદાહ રુષિતઃ પ્રભુઃ

પછી એ દેવી પર્વતરાજના તપથી પાર્વતી બની; આ જાણીને, ભગવંત ભર્ગે ક્રોધથી યજ્ઞને ભસ્મ કરી નાખ્યો.

દક્ષસ્ય વિપુલં યજ્ઞં ચ્યાવનેર્ વચનાદપિ ચ્યવનસ્ય સુતો ધીમાન્ દધીચ ઇતિ વિશ્રુતઃ

ચ્યવનના વચનથી દક્ષનો વિશાળ યજ્ઞ નાશ પામ્યો; ચ્યવનનો વિદ્વાન પુત્ર દધીચિ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.

વિજિત્ય વિષ્ણું સમરે પ્રસાદાત્ ત્ર્યંબકસ્ય ચ વિષ્ણુના લોકપાલાંશ્ ચ શશાપ ચ મુનીશ્વરઃ

ત્ર્યંબકની કૃપાથી યુદ્ધમાં વિષ્ણુને જીત્યા પછી, મુનિશ્રેષ્ઠે વિષ્ણુ અને લોકપાલોને શાપ આપ્યો.

રુદ્રસ્ય ક્રોધજેનૈવ વહ્નિના હવિષા સુરાઃ વિનાશો વૈ ક્ષણાદેવ માયયા શઙ્કરસ્ય વૈ

રુદ્રના ક્રોધથી ઉત્પન્ન અગ્નિ અને હવનના કારણે, શંકરની માયાથી દેવતાઓ ક્ષણમાં નાશ પામ્યા.

વિજિત્ય વિષ્ણુના સાર્ધં ભગવાન્પરમેશ્વરઃ સર્વાન્દધીચવચનાત્ કથં ભેજે મહેશ્વરઃ

વિષ્ણુ સાથે મળીને જીત્યા પછી, દધીચિના વચનથી પરમેશ્વરે મહેશ્વર તરીકે કેવી રીતે વર્તન કર્યું?

દક્ષયજ્ઞે સુવિપુલે દેવાન્ વિષ્ણુપુરોગમાન્ દદાહ ભગવાન્ રુદ્રઃ સર્વાન્ મુનિગણાન્ અપિ

દક્ષના મહાયજ્ઞમાં, ભગવાન રુદ્રે વિષ્ણુ સહિત બધા દેવતાઓ અને બધા મુનિગણોને ભસ્મ કરી નાખ્યા.

ભદ્રો નામ ગણસ્તેન પ્રેષિતઃ પરમેષ્ઠિના વિપ્રયોગેન દેવ્યા વૈ દુઃસહેનૈવ સુવ્રતાઃ

દેવીથી અસહ્ય વિયોગને કારણે, પરમેશ્વરે ભદ્ર નામનો ગણ મોકલ્યો, હે ધીરજવાળા લોકો.

સો ઽસૃજદ્ વીરભદ્રશ્ ચ ગણેશાન્રોમજાઞ્છુભાન્ ગણેશ્વરૈઃ સમારુહ્ય રથં ભદ્રઃ પ્રતાપવાન્

તેમણે વીરભદ્ર અને પોતાના વાળમાંથી ઉત્પન્ન શુભ ગણેશ્વરોની રચના કરી; ભદ્ર, પરાક્રમી, ગણપતિઓ સાથે રથ પર ચડ્યા.

ગન્તું ચક્રે મતિં યસ્ય સારથિર્ભગવાનજઃ ગણેશ્વરાશ્ ચ તે સર્વે વિવિધાયુધપાણયઃ

જેનાં રથસ્વામી ભગવાન અજ હતા, એ જવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું; અને બધા ગણપતિઓ વિવિધ શસ્ત્રો લઈને સાથે ગયા.

વિમાનૈર્વિશ્વતો ભદ્રૈસ્ તમન્વયુરથો સુરાઃ હિમવચ્છિખરે રમ્યે હેમશૃઙ્ગે સુશોભને

દેવતાઓ સર્વ દિશામાં શુભ વિમાનોથી તેની પાછળ ગયા, અને હિમાલયના સુંદર શિખર પર આવેલા તેજસ્વી અને સુહાવના સોનાના શિખર સુધી પહોંચ્યા.

યજ્ઞવાટસ્ તથા તસ્ય ગઙ્ગાદ્વારસમીપતઃ તદ્દેશે ચૈવ વિખ્યાતં શુભં કનખલં દ્વિજાઃ

ત્યાં, ગંગાના દ્વાર નજીક, યજ્ઞશાળા હતી; અને એ પ્રદેશમાં, હે દ્વિજો, પ્રસિદ્ધ અને પવિત્ર કનખલ હતું.

દગ્ધું વૈ પ્રેષિતશ્ચાસૌ ભગવાન્ પરમેષ્ઠિના તદોત્પાતો બભૂવાથ લોકાનાં ભયશંસનઃ

પછી પરમેશ્વરે મોકલેલા એ ભગવાને યજ્ઞ દહન કરવા માટે મોકલવામાં આવ્યા; ત્યારે ભયજનક અપશકુન ઊભો થયો, જે સર્વ લોકોએ ડર અનુભવ્યો.

પર્વતાશ્ ચ વ્યશીર્યન્ત પ્રચકમ્પે વસુંધરા મરુતશ્ ચાપ્ય્ અઘૂર્ણન્ત ચુક્ષુભે મકરાલયઃ

પર્વતો તૂટી પડ્યા, ધરતી ધ્રુજી ઉઠી, પવન જોરથી ફૂંકાવા લાગ્યા અને સાગરનું સ્થાન પણ ઉથલપાથલ થયું.