અહોરાત્રોષિતઃ સ્નાતઃ પિબેત્કૂર્ચં શિવાગ્રતઃ બ્રાહ્મં બ્રહ્મજપં કુર્યાદ્ આચમ્ય ચ યથાવિધિ
એક દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને, સ્નાન કરીને, શિવજી સામે કુશા મિશ્રણ પીવું, બ્રહ્મમંત્રનો જપ કરવો અને વિધિ મુજબ આચમન કરવું.
એવં કૃત્વા કૃતઘ્નો ઽપિ બ્રહ્મહા ભ્રૂણહા તથા વીરહા ગુરુઘાતી ચ મિત્રવિશ્વાસઘાતકઃ
આ રીતે—even જો કોઈ બ્રાહ્મણહત્યા, ભ્રૂણહત્યા, વીરહત્યા, ગુરુહત્યા કે મિત્રના વિશ્વાસને તોડ્યું હોય—
સ્તેયી સુવર્ણસ્તેયી ચ ગુરુતલ્પરતઃ સદા મદ્યપો વૃષલીસક્તઃ પરદારવિધર્ષકઃ
ચોર, સોનાનો ચોર, ગુરુની પથારીમાં પાપ કરનાર, સતત દારૂ પીનાર, નીચ સ્ત્રીઓમાં આસક્ત, કે પરસ્ત્રી સાથે પાપ કરનાર—
બ્રહ્મસ્વહા તથા ગોઘ્નો માતૃહા પિતૃહા તથા દેવપ્રચ્યાવકશ્ચૈવ લિઙ્ગપ્રધ્વંસકસ્ તથા
વેદયજ્ઞનો નાશક, ગૌહત્યા કરનાર, માતા કે પિતાનું હત્યાકારક, દેવોને દૂર કરનાર, કે લિંગનો વિનાશક—
તથાન્યાનિ ચ પાપાનિ માનસાનિ દ્વિજો યદિ વાચિકાનિ તથાન્યાનિ કાયિકાનિ સહસ્રશઃ
અને બીજા બધા પાપો, મનથી, વાણીથી કે શરીરથી—even હજારવાર થયેલા હોય—
કૃત્વા વિમુચ્યતે સદ્યો જન્માન્તરશતૈરપિ એતદ્રહસ્યં કથિતમ્ અઘોરેશપ્રસંગતઃ
આ બધું કરીને, માણસ તરત જ મુક્ત થાય છે—even સો જન્મના પાપોથી. આ રહસ્ય અઘોરેશની કૃપાથી કહેવામાં આવ્યું છે.
તસ્માજ્જપેદ્દ્વિજો નિત્યં સર્વપાપવિશુદ્ધયે
તેથી, સર્વપાપોની શુદ્ધિ માટે દ્વિજએ હંમેશાં જપ કરવો જોઈએ.
અથાન્યો બ્રહ્મણઃ કલ્પો વર્તતે મુનિપુઙ્ગવાઃ વિશ્વરૂપ ઇતિ ખ્યાતો નામતઃ પરમાદ્ભુતઃ
હવે, હે મહાન ઋષિઓ, બ્રહ્માનો બીજો કલ્પ વર્ણવવામાં આવે છે, જેનું નામ વિશ્વરૂપ છે અને જે અતિ આશ્ચર્યજનક છે.
વિનિવૃત્તે તુ સંહારે પુનઃ સૃષ્ટે ચરાચરે બ્રહ્મણઃ પુત્રકામસ્ય ધ્યાયતઃ પરમેષ્ઠિનઃ
જ્યારે સંહાર થમ્યો અને ફરીથી સૃષ્ટિ શરૂ થઈ, ત્યારે બ્રહ્માજીએ પુત્રોની ઈચ્છા રાખીને પરમેશ્વરનું ધ્યાન કર્યું.
પ્રાદુર્ભૂતા મહાનાદા વિશ્વરૂપા સરસ્વતી વિશ્વમાલ્યાંબરધરા વિશ્વયજ્ઞોપવીતિની
એ સમયે મહાન નાદરૂપે સર્વવ્યાપી સરસ્વતી પ્રગટ થઈ, જે સર્વજગતના ફૂલની માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કરનાર તથા સર્વયજ્ઞનું પવિત્ર દોરો પહેરનાર હતી.
વિશ્વોષ્ણીષા વિશ્વગન્ધા વિશ્વમાતા મહોષ્ઠિકા તથાવિધં સ ભગવાન્ ઈશાનં પરમેશ્વરમ્
તે સર્વજગતના પાગ, સર્વજગતની સુગંધ, સર્વની માતા અને મહામધુમાખી રૂપે હતી. એવી દિવ્યમૂર્તિને ભગવાને ઈશાન પરમેશ્વરનું ધ્યાન કર્યું.
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સર્વાભરણભૂષિતમ્ અથ તં મનસા ધ્યાત્વા યુક્તાત્મા વૈ પિતામહઃ
શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી અને સર્વઆભૂષણોથી શોભાયમાન એવા પરમેશ્વરનું પિતામહ બ્રહ્માજીએ એકાગ્ર મનથી ધ્યાન કર્યું.
વવન્દે દેવમીશાનં સર્વેશં સર્વગં પ્રભુમ્ ઓમીશાન નમસ્તે ઽસ્તુ મહાદેવ નમો ઽસ્તુ તે
પછી તેમણે સર્વેશ્વર, સર્વવ્યાપક, પ્રભુ ઈશાન દેવની પૂજા કરી: 'ૐ ઈશાન, તમને વંદન છે; મહાદેવ, તમને repeatedly વંદન છે.'
નમો ઽસ્તુ સર્વવિદ્યાનામ્ ઈશાન પરમેશ્વર નમો ઽસ્તુ સર્વભૂતાનામ્ ઈશાન વૃષવાહન
હે ઈશાન પરમેશ્વર, સર્વવિધ્યાના સ્વામી, તમને વંદન છે; હે ઈશાન, વૃષભધારી, સર્વ જીવોના સ્વામી, તમને વંદન છે.
બ્રહ્મણો ઽધિપતે તુભ્યં બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપિણે નમો બ્રહ્માધિપતયે શિવં મે ઽસ્તુ સદાશિવ
હે બ્રહ્માના સ્વામી, તમને વંદન છે; બ્રહ્મા અને બ્રહ્મારૂપી પરમેશ્વરને વંદન છે; હે બ્રહ્માધિપતિ, હંમેશા શિવ અને સદા શિવ મારા માટે કલ્યાણરૂપ રહે.
ઓઙ્કારમૂર્તે દેવેશ સદ્યોજાત નમોનમઃ પ્રપદ્યે ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ
હે દેવેશ, ઓંકારમૂર્તિ, સદ્યોજાત, તમને વારંવાર વંદન છે; હું તમારી શરણ આવી ગયો છું, સદ્યોજાતને વંદન છે.
અભવે ચ ભવે તુભ્યં તથા નાતિભવે નમઃ ભવોદ્ભવ ભવેશાન માં ભજસ્વ મહાદ્યુતે
અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વમાં તથા વધુ અસ્તિત્વમાં પણ તમને વંદન છે; હે ભવોદભવ, ભવેશાન, મહાતેજસ્વી, મને કૃપા કરો.
વામદેવ નમસ્તુભ્યં જ્યેષ્ઠાય વરદાય ચ નમો રુદ્રાય કાલાય કલનાય નમો નમઃ
હે વામદેવ, વયમાં મોટા અને વરદાન આપનાર, તમને વંદન છે; હે રુદ્ર, કાળ, અને માપનારા, તમને વારંવાર વંદન છે.
નમો વિકરણાયૈવ કાલવર્ણાય વર્ણિને બલાય બલિનાં નિત્યં સદા વિકરણાય તે
હે વિકરણ, કાળના રંગવાળા, રંગીન, બળવાન અને સદા બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, હંમેશા તમને વિકરણને વંદન છે.
બલપ્રમથનાયૈવ બલિને બ્રહ્મરૂપિણે સર્વભૂતેશ્વરેશાય ભૂતાનાં દમનાય ચ
હે બળનો વિનાશક, બળવાન, બ્રહ્મારૂપી, સર્વભૂતોના ઈશ, અને ભુતોના દમક, તમને વંદન છે.
મનોન્મનાય દેવાય નમસ્તુભ્યં મહાદ્યુતે વામદેવાય વામાય નમસ્તુભ્યં મહાત્મને
હે ઉન્નત મનવાળા દેવ, મહાતેજસ્વી, તમને વંદન છે; હે વામદેવ, કોમળ અને મહાત્મા, તમને વંદન છે.
જ્યેષ્ઠાય ચૈવ શ્રેષ્ઠાય રુદ્રાય વરદાય ચ કાલહન્ત્રે નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યં મહાત્મને
મોટા અને શ્રેષ્ઠ, રુદ્ર, વરદાન આપનાર, કાળના વિનાશક, મહાત્મા, તમને વંદન છે.
ઇતિ સ્તવેન દેવેશં નનામ વૃષભધ્વજમ્ યઃ પઠેત્ સકૃદેવેહ બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યતિ
આ રીતે સ્તોત્ર દ્વારા વૃષભધારી દેવેશની પૂજા કરી; જે કોઈ અહીં એકવાર પણ પઠન કરે, તે બ્રહ્મલોકમાં જાય છે.
શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્ શ્રાદ્ધે સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ એવં ધ્યાનગતં તત્ર પ્રણમન્તં પિતામહમ્
અથવા, જો શ્રાદ્ધમાં દ્વિજોને સાંભળાવે, તો પણ તે પરમગતિને પામે છે; એ રીતે પિતામહ ત્યાં ધ્યાનમાં લીન અને વંદન કરતા હતા.
ઉવાચ ભગવાનીશઃ પ્રીતો ઽહં તે કિમિચ્છસિ તતસ્તુ પ્રણતો ભૂત્વા વાગ્વિશુદ્ધં મહેશ્વરમ્
ત્યારે પરમેશ્વરે કહ્યું: 'હું તારા પર પ્રસન્ન છું; તને શું જોઈએ છે?' પછી પિતામહે નમન કરીને શુદ્ધ વાણીથી મહેશ્વરને કહ્યું.
ઉવાચ ભગવાન્ રુદ્રં પ્રીતં પ્રીતેન ચેતસા યદિદં વિશ્વરૂપં તે વિશ્વગૌઃ શ્રેયસીશ્વરી
ભગવાને આનંદિત મનથી રુદ્રને કહ્યું: 'આ તારી વિશ્વરૂપા ગાય, વિશ્વમાં શ્રેષ્ઠ અને કલ્યાણકારી શાસક છે.'
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ યથેયં પરમેશ્વર કૈષા ભગવતી દેવી ચતુષ્પાદા ચતુર્મુખી
હે પરમેશ્વર, હું જાણવું ઇચ્છું છું કે આ કઈ ભગવતી દેવી છે, જે ચાર પગવાળી અને ચાર ચહેરાવાળી છે?
ચતુઃશૃઙ્ગી ચતુર્વક્ત્રા ચતુર્દંષ્ટ્રા ચતુઃસ્તની ચતુર્હસ્તા ચતુર્નેત્રા વિશ્વરૂપા કથં સ્મૃતા
આ દેવીને કેવી રીતે ચાર શીંગવાળી, ચાર મોઢાવાળી, ચાર દાંતવાળી, ચાર સ્તનવાળી, ચાર હાથવાળી, ચાર આંખવાળી અને સર્વરૂપવાળી તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે?
કિંનામગોત્રા કસ્યેયં કિંવીર્યા ચાપિ કર્મતઃ તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવદેવો વૃષધ્વજઃ
આ દેવીનું નામ અને વંશ શું છે? એ કોની છે? એમાં કઈ શક્તિ છે અને એના કર્મ શું છે? આ બધું સાંભળીને દેવોના દેવ, વૃષધ્વજએ
પ્રાહ દેવવૃષં બ્રહ્મા બ્રહ્માણં ચાત્મસંભવમ્ રહસ્યં સર્વમન્ત્રાણાં પાવનં પુષ્ટિવર્ધનમ્
દિવ્ય વાછરડા અને આત્મજન્મા બ્રહ્માને સર્વ મંત્રોના રહસ્ય, પવિત્ર અને પુષ્ટિ આપનારું તત્વ કહેલું.