લિઙ્ગપુરાણમ્

વાસવત્વં ચ યુષ્માકં દાસ્યે દાનવપુઙ્ગવાઃ જલન્ધરવચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે દાનવાધમાઃ

અને દાનવોમાં શ્રેષ્ઠો, હું તમને ઈન્દ્રપદ પણ આપીશ. જલંધરના આ વચન સાંભળી બધા નીચ દાનવો—

જગર્જુરુચ્ચૈઃ પાપિષ્ઠા મૃત્યુદર્શનતત્પરાઃ દૈત્યૈરેતૈસ્તથાન્યૈશ્ ચ રથનાગતુરઙ્ગમૈઃ

મોટા અવાજે દહાડ્યા, દુષ્ટ અને મૃત્યુ સામે જવા તત્પર; એ દૈત્યોએ અને બીજા રથ, હાથી, ઘોડા સાથે—

સંનદ્ધૈઃ સહ સંનહ્ય શર્વં પ્રતિ યયૌ બલી ભવો ઽપિ દૃષ્ટ્વા દૈત્યેન્દ્રં મેરુકૂટમિવ સ્થિતમ્

સજ્જ થઇને, એકઠા થઈ શર્વ સામે યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા. ભવએ દૈત્યરાજને મેરુશિખર જેવો અડગ જોઈને—

અવધ્યત્વમ્ અપિ શ્રુત્વા તથાન્યૈર્ ભગનેત્રહા બ્રહ્મણો વચનં રક્ષન્ રક્ષકો જગતાં પ્રભુઃ

જ્યારે ભગવાને સાંભળ્યું કે એ અવિનાશી છે અને ભગ તથા નેત્રના નેત્રો પણ એણે નષ્ટ કર્યા છે, ત્યારે જગતના રક્ષક પ્રભુએ બ્રહ્માજીના આજ્ઞાનું પાલન કર્યું.

સાંબઃ સનન્દી સગણઃ પ્રોવાચ પ્રહસન્નિવ કિં કૃત્યમસુરેશાન યુદ્ધેનાનેન સાંપ્રતમ્

સાંબ અને સનંદી પોતાના સાથેના ગણા સાથે હસતાં હસતાં બોલ્યા: 'અસુરોના સ્વામી, હવે આ યુદ્ધથી શું લાભ?'

મદ્બાણૈર્ભિન્નસર્વાઙ્ગો મર્તુમભ્યુદ્યતે મુદા જલન્ધરો ઽપિ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા શ્રોત્રવિદારણમ્

મારા બાણોથી આખું શરીર છિન્નભિન્ન થઇ, આનંદથી મૃત્યુ માટે તૈયાર જલંધરે એ કઠોર વચન સાંભળ્યાં, જે કાન ફાડી નાખે એવું લાગતું.

સુરેશ્વરમુવાચેદં સુરેતરબલેશ્વરઃ વાક્યેનાલં મહાબાહો દેવદેવ વૃષધ્વજ

અસુરસેનાના સ્વામી એ સમયે દેવોના સ્વામી પાસે બોલ્યા: 'મહાબાહુ દેવદેવ, વૃષધ્વજ, હવે વધુ વચન નહીં, પૂરતું થયું.'

ચન્દ્રાંશુસન્નિભૈઃ શસ્ત્રૈર્ હર યોદ્ધુમિહાગતઃ નિશમ્યાસ્ય વચઃ શૂલી પાદાઙ્ગુષ્ઠેન લીલયા મહાંભસિ ચકારાશુ રથાઙ્ગં રૌદ્રમાયુધમ્

'હે હર, ચાંદની જેવી તેજસ્વી શસ્ત્રો લઈને હું યુદ્ધ કરવા આવ્યો છું.' એના વચન સાંભળીને ત્રિશૂલધારી ભગવાને પોતાના પગના અંગૂઠાથી મહાસાગરમાં રમતમાં જ ભયાનક ચક્ર બનાવી દીધું.

કૃત્વાર્ણવાંભસિ સિતં ભગવાન્ રથાઙ્ગં સ્મૃત્વા જગત્ત્રયમનેન હતાઃ સુરાશ્ ચ દક્ષાન્ધકાન્તકપુરત્રયયજ્ઞહર્તા લોકત્રયાન્તકકરઃ પ્રહસંતદાહ

ભગવાને મહાસાગરમાં સફેદ ચક્ર બનાવી, યાદ કર્યું કે આથી જ ત્રણેય લોક, દેવતાઓ, દક્ષ, અંધક, ત્રિપુર અને યજ્ઞ બધું નાશ પામ્યું હતું. ત્રણેય લોકનો અંત લાવનાર એ ભગવાન હસતાં બોલ્યા.

પાદેન નિર્મિતં દૈત્ય જલન્ધર મહાર્ણવે બલવાન્ યદિ ચોદ્ધર્તું તિષ્ઠ યોદ્ધું ન ચાન્યથા

'હે જલંધર, જો તારી પાસે શક્તિ હોય તો ઊભો રહીને યુદ્ધ કર, કારણ કે આ ચક્ર મારા પગથી મહાસાગરમાં બનાવ્યું છે, તેને ઉઠાવવું પડે; નહિ તો દૂર રહી જા.'

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધેનાદીપ્તલોચનઃ પ્રદહન્નિવ નેત્રાભ્યાં પ્રાહાલોક્ય જગત્ત્રયમ્

એ વચન સાંભળીને જલંધરનો ક્રોધથી નજર જ્વલંત થઇ ઉઠી, જાણે આંખોથી બળતું હોય, અને ત્રણેય લોક તરફ જોઈને બોલ્યો.

ગદામુદ્ધૃત્ય હત્વા ચ નન્દિનં ત્વાં ચ શઙ્કર હત્વા લોકાન્સુરૈઃ સાર્ધં ડુણ્ડુભાન્ ગરુડો યથા

'હું ગદા ઉઠાવીને નંદી અને તને, હે શંકર, મારી નાખીશ; પછી દેવતાઓ સાથે બધા લોકનો સંહાર કરી, ડુંડુભી વગાડીને વિજય ઉજવીશ, જેમ ગરુડે કર્યું હતું.'

હન્તું ચરાચરં સર્વં સમર્થો ઽહં સવાસવમ્ કો મહેશ્વર મદ્બાણૈર્ અચ્છેદ્યો ભુવનત્રયે

'હું ચાલતું-અચળ બધું, ઇન્દ્ર સહિત બધાને નાશ કરવા સક્ષમ છું. હે મહેશ્વર, ત્રણેય લોકમાં મારા બાણોથી કોણ અક્ષત રહી શકે?'

બાલભાવે ચ ભગવાન્ તપસૈવ વિનિર્જિતઃ બ્રહ્મા બલી યૌવને વૈ મુનયઃ સુરપુઙ્ગવૈઃ

'ભગવાન બાળપણમાં તપથી જીતાઈ ગયા હતા; યુવાનીમાં બળવાન બ્રહ્મા પણ ઋષિઓ અને શ્રેષ્ઠ દેવતાઓથી પરાજિત થયો હતો.'

દગ્ધં ક્ષણેન સકલં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ તપસા કિં ત્વયા રુદ્ર નિર્જિતો ભગવાનપિ

'એક પળમાં તપથી આખું ત્રિલોક, ચાલતું-અચળ બધું ભસ્મ થઇ ગયું. તો પણ, હે રુદ્ર, તું ભગવાન હોવા છતાં કેમ જીતાયો નથી?'

ઇન્દ્રાગ્નિયમવિત્તેશવાયુવારીશ્વરાદયઃ ન સેહિરે યથા નાગા ગન્ધં પક્ષિપતેરિવ

'ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ, કુબેર, વાયુ, વરૂણ અને બીજા દેવતાઓ પણ સહન કરી શક્યા નહીં, જેમ સાપ ગરુડના સુગંધને સહન કરી શકતા નથી.'

ન લબ્ધ્વા દિવિ ભૂમૌ ચ બાહવો મમ શઙ્કર સમસ્તાન્પર્વતાન્પ્રાપ્ય ઘર્ષિતાશ્ ચ ગણેશ્વર

'હે શંકર, સ્વર્ગ કે પૃથ્વી પર મારા બાહુ ક્યાંય મળ્યા નહીં, એટલે બધા પર્વતો પર ઘસ્યા, હે ગણેશ્વર.'

ગિરીન્દ્રો મન્દરઃ શ્રીમાન્ નીલો મેરુઃ સુશોભનઃ ઘર્ષિતો બાહુદણ્ડેન કણ્ડૂનોદાર્થમ્ આપતત્

'પર્વતરાજ મંદર, સુંદર નીલ અને મેરુ, બધાને મારા બાહુના દંડથી ખંજવાળ માટે ઘસ્યા હતા.'

ગઙ્ગા નિરુદ્ધા બાહુભ્યાં લીલાર્થં હિમવદ્ગિરૌ નારીણાં મમ ભૃત્યૈશ્ ચ વજ્રો બદ્ધો દિવૌકસામ્

'હિમાલય પર રમતમાં જ ગંગાને મારા બાહુથી રોકી દીધી હતી; મારી દાસીઓ માટે દેવતાઓનો વજ્ર પણ બાંધી દીધો હતો.'

વડવાયા મુખં ભગ્નં ગૃહીત્વા વૈ કરેણ તુ તત્ક્ષણાદેવ સકલં ચૈકાર્ણવમભૂદિદમ્

'વડવાગ્નિના મોઢાને મારા હાથે તોડી પકડી લીધું, અને એ ક્ષણે આખું જગત એક જ મહાસાગર બની ગયું.'

ઐરાવતાદયો નાગાઃ ક્ષિપ્તાઃ સિન્ધુજલોપરિ સરથો ભગવાનિન્દ્રઃ ક્ષિપ્તશ્ ચ શતયોજનમ્

'એરાવત જેવા હાથીઓને મહાસાગરના પાણી પર ફેંકી દીધા, અને ભગવાન ઇન્દ્રને પણ રથ સહિત શતયોજન દૂર ફેંકી દીધા.'

ગરુડો ઽપિ મયા બદ્ધો નાગપાશેન વિષ્ણુના ઉર્વશ્યાદ્યા મયા નીતા નાર્યઃ કારાગૃહાન્તરમ્

હું તો ગરુડને પણ સાપના ફાંસામાં બાંધી દીધો હતો, અને ઉર્વશી જેવી મહાન સ્ત્રીઓને પણ બીજા કેદખાનામાં લઈ ગયો હતો.

કથંચિલ્લબ્ધવાન્ શક્રઃ શચીમેકાં પ્રણમ્ય મામ્ માં ન જાનાસિ દૈત્યેન્દ્રં જલન્ધરમુમાપતે

કોઈક રીતે ઇન્દ્રે માત્ર એક પત્ની શચીને પાછી મેળવી, એ પણ મને નમન કરીને. 'શુ તું મને ઓળખતો નથી, હે દૈત્યરાજ? હું જ જલંધર છું, ઉમાના પતિ.'

એવમુક્તો મહાદેવઃ પ્રાદહદ્વૈ રથં તદા તસ્ય નેત્રાગ્નિભાગૈકકલાર્ધાર્ધેન ચાકુલમ્

આ રીતે બોલ્યા પછી મહાદેવે પોતાના આંખના અગ્નિના એક નાનકડા અંશથી જ એક રથ ઊભો કર્યો, જે ભયથી ભરેલો હતો.

દૈત્યાનામતુલબલૈર્હયૈશ્ ચ નાગૈર્ દૈત્યેન્દ્રાસ્ ત્રિપુરરિપોર્ નિરીક્ષણેન નાગાદ્ વૈશસમ્ અનુસંવૃતશ્ ચ નાગૈર્ દેવેશં વચનમુવાચ ચાલ્પબુદ્ધિઃ

દૈત્યોએ પોતાના બલવાન ઘોડા અને હાથીઓ સાથે, અને સાપોથી ઘેરાયેલા દૈત્યરાજે, ત્રિપુરાના દુશ્મનને જોઈને, દેવોના સ્વામી પાસે આટલી સમજ વગર આ રીતે કહ્યું.

કિં કાર્યં મમ યુધિ દેવદૈત્યસંઘૈર્ હન્તું યત્સકલમિદં ક્ષણાત્સમર્થઃ યત્તસ્માદ્ભયમિહનાસ્તિ યોદ્ધુમ્ ઈશ વાઞ્છૈષા વિપુલતરા ન સંશયો ઽત્ર

મારે દેવો અને દૈત્યોની સેના સાથે યુદ્ધ કરવાનો શું અર્થ? હું તો આ બધું પળભરમાં નાશ કરી શકું છું. એટલે મને અહીં કોઈ ભય નથી, હે ઈશ્વર; છતાં યુદ્ધ કરવાની મારી ઇચ્છા બહુ જ મોટી છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

તસ્માત્ત્વં મમ મદનારિદક્ષશત્રો યજ્ઞારે ત્રિપુરરિપો મમૈવ વીરૈઃ ભૂતેન્દ્રૈર્હરિવદનેન દેવસંઘૈર્ યોદ્ધું તે બલમિહ ચાસ્તિ ચેદ્ધિ તિષ્ઠ

એટલે, હે મદનશત્રુ, દક્ષશત્રુ, યજ્ઞવિઘ્નકર્તા, ત્રિપુરાના દુશ્મન, જો તારી પાસે મારી સાથે, મારા વીરો, ભૂતોના રાજાઓ, હરિ અને દેવોની સેના સામે લડવાની શક્તિ હોય, તો અહીં ઊભો રહીને સામનો કર.

ઇત્યુક્ત્વાથ મહાદેવં મહાદેવારિનન્દનઃ ન ચચાલ ન સસ્માર નિહતાન્બાન્ધવાન્યુધિ

આ રીતે મહાદેવને કહીને, મહાદેવના દુશ્મનનો પુત્ર ત્યાંથી હલ્યો પણ નહીં અને યુદ્ધમાં મારેલા પોતાના સગાઓને પણ યાદ કર્યો નહીં.

દુર્મદેનાવિનીતાત્મા દોર્ભ્યામાસ્ફોટ્ય દોર્બલાત્ સુદર્શનાખ્યં યચ્ચક્રં તેન હન્તું સમુદ્યતઃ

ગર્વમાં ચૂર અને અણઘડ મનથી, તેણે પોતાની બન્ને બાંયે ઝટકા મારી, અને સુદર્શન નામના ચક્રને લઈ મારવા માટે તૈયાર થયો.