લિઙ્ગપુરાણમ્

ઉવાચ વાક્યમીશાનઃ પિતા પુત્રમિવૌરસમ્ જગત્સુખાય ભગવન્ન્ અવતીર્ણો ઽસિ માધવ

ઈશાનએ પિતાએ પોતાના પુત્રને બોલાવ્યા તેમ કહ્યું: હે ભગવન, જગતના સુખ માટે, હે માધવ, તું અવતરીયો છે.

સ્થિત્યર્થેન ચ યુક્તો ઽસિ પરેણ પરમેષ્ઠિના જન્તુચક્રં ભગવતા રક્ષિતં મત્સ્યરૂપિણા

પરમેશ્વર દ્વારા તું સૃષ્ટિના પાલન માટે જોડાયેલો છે; ભગવાને માછલીરૂપે જીવમંડળનું રક્ષણ કર્યું છે.

પુચ્છેનૈવ સમાબધ્ય ભ્રમન્નેકાર્ણવે પુરા બિભર્ષિ કૂર્મરૂપેણ વારાહેણોદ્ધૃતા મહી

તમે પૃથ્વીને પૂંછડીથી બાંધીને, એક જ મહાસાગરમાં ફર્યા હતા; કચ્છપરૂપે પૃથ્વીનું ભાર વહન કર્યું અને વરાહરૂપે તેને ઉપાડ્યું.

અનેન હરિરૂપેણ હિરણ્યકશિપુર્હતઃ વામનેન બલિર્બદ્ધસ્ ત્વયા વિક્રમતા પુનઃ

હરિરૂપે તું હિરણ્યકશિપુને માર્યો; વામનરૂપે ફરીથી બલિને તારી પગલીએ બાંધી લીધો.

ત્વમ્ એવ સર્વભૂતાનાં પ્રભાવઃ પ્રભુર્ અવ્યયઃ યદા યદા હિ લોકસ્ય દુઃખં કિંચિત્ પ્રજાયતે

તમે સર્વ જીવોના શક્તિ અને અવિનાશી સ્વામી છો; જ્યારે જ્યારે જગતમાં કોઈ દુઃખ થાય છે,

તદા તદાવતીર્ણસ્ત્વં કરિષ્યસિ નિરામયમ્ નાધિકસ્ત્વત્સમો ઽપ્યસ્તિ હરે શિવપરાયણ

ત્યારે ત્યારે તું અવતરે છે અને જગતને દુઃખમુક્ત કરે છે; હે હરિ, શિવભક્ત, તારા સમો કે તારા કરતાં મોટો કોઈ નથી.

ત્વયા ધર્માશ્ ચ વેદાશ્ ચ શુભે માર્ગે પ્રતિષ્ઠિતાઃ યદર્થમ્ અવતારો ઽયં નિહતઃ સો ઽપિ કેશવ

તારા દ્વારા ધર્મ અને વેદો શુભ માર્ગે સ્થાપિત થયા છે; એ હેતુથી તારો અવતાર થયો છે અને એ દુષ્ટ પણ નાશ પામ્યો, હે કેશવ.

અત્યન્તઘોરં ભગવન્ નરસિંહ વપુસ્તવ ઉપસંહર વિશ્વાત્મંસ્ ત્વમેવ મમ સંનિધૌ

હે ભગવન, તું નરસિંહરૂપે અત્યંત ભયાનક દેખાય છે; હવે એ રૂપ સંહર અને જગતના આત્મા બનીને મારી પાસે રહો.

ઇત્યુક્તો વીરભદ્રેણ નૃસિંહઃ શાન્તયા ગિરા તતો ઽધિકં મહાઘોરં કોપં પ્રજ્વાલયદ્ધરિઃ

વીરભદ્રે નરસિંહને વિનમ્ર શબ્દોમાં આવું કહ્યું, તો હરિએ વધુ ભયાનક ક્રોધ પ્રગટાવ્યો.

આગતો ઽસિ યતસ્તત્ર ગચ્છ ત્વં મા હિતં વદ ઇદાનીં સંહરિષ્યામિ જગદેતચ્ચરાચરમ્

જ્યાંથી તું આવ્યો છે ત્યાં જ જા; હવે કલ્યાણની વાત ન કર. હવે હું આ આખું જગત, ચરાચર, સંહરવા જઇ રહ્યો છું.

સંહર્તુર્ ન હિ સંહારઃ સ્વતો વા પરતો ઽપિ વા શાસિતં મમ સર્વત્ર શાસ્તા કો ઽપિ ન વિદ્યતે

સંહારક માટે કોઈ સંહાર નથી, ન પોતે, ન બીજાથી; સર્વત્ર મારી આજ્ઞા ચાલે છે, અને મારાથી ઉપર કોઈ શાસક નથી.

મત્પ્રસાદેન સકલં સમર્યાદં પ્રવર્તતે અહં હિ સર્વશક્તીનાં પ્રવર્તકનિવર્તકઃ

મારી કૃપાથી બધું પોતાની મર્યાદામાં ચાલે છે; હું સર્વ શક્તિઓને પ્રવર્તાવનાર અને નિવર્તાવનાર છું.

યદ્ યદ્ વિભૂતિમત્ સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા તત્તદ્વિદ્ધિ ગણાધ્યક્ષ મમ તેજોવિજૃમ્ભિતમ્

હે ગણાધ્યક્ષ, જે જે જીવમાં વૈભવ, સંપત્તિ કે શક્તિ હોય, તે બધું મારા તેજથી જ પ્રસરી રહ્યું છે, એમ જાણ.

દેવતાપરમાર્થજ્ઞા મમૈવ પરમં વિદુઃ મદંશાઃ શક્તિસમ્પન્ના બ્રહ્મશક્રાદયઃ સુરાઃ

દેવતાઓના પરમ તત્વને જાણનારા મને જ સર્વોચ્ચ માને છે; બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ શક્તિથી યુક્ત મારા જ અંશ છે.

મન્નાભિપઙ્કજાજ્જાતઃ પુરા બ્રહ્મા ચતુર્મુખઃ તલ્લલાટસમુત્પન્નો ભગવાન્વૃષભધ્વજઃ

મારા નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી ચારમુખી બ્રહ્મા જન્મ્યા હતા; અને મારા કપાળમાંથી વૃષભધ્વજ ભગવાન પ્રગટ થયા હતા.

રજસાધિષ્ઠિતઃ સ્રષ્ટા રુદ્રસ્તામસ ઉચ્યતે અહં નિયન્તા સર્વસ્ય મત્પરં નાસ્તિ દૈવતમ્

રાજસગુણમાં સ્થિત સર્જનહાર છે, તામસગુણવાળા રુદ્ર કહેવાય છે. હું સર્વનો નિયંત્રણ કરનાર છું—મારા કરતાં ઊંચું બીજું કોઈ દેવ નથી.

વિશ્વાધિકઃ સ્વતન્ત્રશ્ ચ કર્તા હર્તાખિલેશ્વરઃ ઇદં તુ મત્પરં તેજઃ કઃ પુનઃ શ્રોતુમિચ્છતિ

હું જગતથી પણ ઉપર છું, સ્વતંત્ર છું, સર્જન કરું છું, સંહાર કરું છું અને સર્વનો સ્વામી છું; મારું આ સર્વોચ્ચ તેજ—આના વિષે કોણ સાંભળવા ઈચ્છે છે?

અતો માં શરણં પ્રાપ્ય ગચ્છ ત્વં વિગતજ્વરઃ અવેહિ પરમં ભાવમ્ ઇદં ભૂતમહેશ્વરઃ

એટલે મને આશ્રય લઈને, તું ચિંતામુક્ત થઈ આગળ વધ; આ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને જાણ—આજ ભૂતોના મહેશ્વર છે.

કાલો ઽસ્મ્યહં કાલવિનાશહેતુર્ લોકાન્ સમાહર્તુમ્ અહં પ્રવૃત્તઃ મૃત્યોર્મૃત્યું વિદ્ધિ માં વીરભદ્ર જીવન્ત્યેતે મત્પ્રસાદેન દેવાઃ

હું કાળ છું, કાળના વિનાશનું કારણ છું; જગતને સંહરવા માટે હું પ્રવૃત્ત થયો છું. હે વીરભદ્ર, મને મૃત્યુના પણ મૃત્યુ તરીકે જાણ; આ દેવતાઓ મારા પ્રસાદથી જીવંત છે.

સાહઙ્કારમિદં શ્રુત્વા હરેર્ અમિતવિક્રમઃ વિહસ્યોવાચ સાવજ્ઞં તતો વિસ્ફુરિતાધરઃ

આ દંભભર્યું વચન સાંભળીને, અનંત પરાક્રમવાળા હરિએ હસીને, તિરસ્કારભરી અદાથી, અવમાન સાથે બોલ્યા.

કિં ન જાનાસિ વિશ્વેશં સંહર્તારં પિનાકિનમ્ અસદ્વાદો વિવાદશ્ ચ વિનાશસ્ત્વયિ કેવલઃ

તને વિશ્વના સ્વામી, સંહારક, પિનાકધારીને ઓળખાણ નથી? તારો ખોટો વાદ અને વિવાદ, તારા પોતાના વિનાશનું કારણ છે.

તવાન્યોન્યાવતારાણિ કાનિ શેષાણિ સાંપ્રતમ્ કૃતાનિ યેન કેનાપિ કથાશેષો ભવિષ્યતિ

હવે તારા અને તેના બીજાં અવતારો કેટલાં બાકી છે? એ કોણે કર્યા છે? આ બધાં કથાઓનો અંત કોઈકના દ્વારા આવશે જ.

દોષં ત્વં પશ્ય એતત્ત્વમ્ અવસ્થામીદૃશીં ગતઃ તેન સંહારદક્ષેણ ક્ષણાત્સંક્ષયમેષ્યસિ

તારા દોષને જોઈ, તું આવી સ્થિતિમાં આવી ગયો છે; સંહારકમાં નિપુણ એના દ્વારા તું પળમાં નાશ પામશે.

પ્રકૃતિસ્ત્વં પુમાન્ રુદ્રસ્ ત્વયિ વીર્યં સમાહિતમ્ ત્વન્નાભિપઙ્કજાજ્જાતઃ પઞ્ચવક્ત્રઃ પિતામહઃ

તું પ્રકૃતિ છે, રુદ્ર પુરુષ છે, તેની શક્તિ તારી અંદર સ્થિત છે; તારા નાભિના કમળમાંથી પાંચમુખી પિતામહ જન્મ્યા.

સૃષ્ટ્યર્થેન જગત્પૂર્વં શઙ્કરં નીલલોહિતમ્ લલાટે ચિન્તયામાસ તપસ્યુગ્રે વ્યવસ્થિતઃ

સર્જન માટે, શંકરે, જે નીલ અને લાલ રંગના છે, કઠોર તપમાં સ્થિર રહી, પોતાના લલાટ પર જગતને વિચાર્યું.

તલ્લલાટાદભૂચ્છંભોઃ સૃષ્ટ્યર્થં તન્ન દૂષણમ્ અંશો ઽહં દેવદેવસ્ય મહાભૈરવરૂપિણઃ

શંભુના એ લલાટમાંથી સર્જન માટે એ ઉત્પન્ન થયો; એમાં કોઈ દોષ નથી. હું દેવોના દેવ, મહાભૈરવ સ્વરૂપના ભગવાનનો અંશ છું.

ત્વત્સંહારે નિયુક્તો ઽસ્મિ વિનયેન બલેન ચ એવં રક્ષો વિદાર્યૈવ ત્વં શક્તિકલયા યુતઃ

હું તારા સંહારમાં, વિનમ્રતા અને બળથી નિયુક્ત થયો છું; એ રીતે, રાક્ષસને ફાડી નાખીને, તું શક્તિના અંશથી યુક્ત થયો છે.

અહઙ્કારાવલેપેન ગર્જસિ ત્વમતન્દ્રિતઃ ઉપકારો હ્યસાધૂનામ્ અપકારાય કેવલમ્

તું અહંકાર અને દંભથી અવિરત ગર્જના કરે છે; દુષ્ટોને તારો સહારો માત્ર તેમના નુકસાન માટે જ છે.

યદિ સિંહ મહેશાનં સ્વપુનર્ભૂત મન્યસે ન ત્વં સ્રષ્ટા ન સંહર્તા ન સ્વતન્ત્રો હિ કુત્રચિત્

હે સિંહ, જો તું પોતાને મહેશાન તરીકે પુનર્જન્મે માનતો હોય, તો તું સર્જનહાર નથી, સંહારક નથી, અને ક્યારેય સ્વતંત્ર પણ નથી.