લિઙ્ગપુરાણમ્

દેવદારુવને શમ્ભોઃ પ્રવેશઃ શંકરસ્ય તુ સુદર્શનસ્ય ચાખ્યાનં ક્રમસંન્યાસલક્ષણમ્

દેવદારુ વનમાં શંભુનો પ્રવેશ, શંકરનું કથન, સુદર્શનનું વર્ણન, અને ક્રમ પ્રમાણે સંન્યાસના લક્ષણો—

શ્રદ્ધાસાધ્યો ઽથ રુદ્રસ્તુ કથિતં બ્રહ્મણા તદા મધુના કૈટભેનૈવ પુરા હૃતગતેર્વિભોઃ

પછી શ્રદ્ધાથી સિદ્ધ થયેલા રુદ્રનું બ્રહ્માએ વર્ણન કર્યું, જ્યારે મહાન ભગવાનની ગતિ મધુ અને કૈટભે લઈ લીધી હતી—

બ્રહ્મણઃ પરમં જ્ઞાનમ્ આદાતું મીનતા હરેઃ સર્વાવસ્થાસુ વિષ્ણોશ્ ચ જનનં લીલયૈવ તુ

બ્રહ્માનું પરમ જ્ઞાન મેળવવું, હરીનું મીન અવતાર, અને સર્વ સ્થિતિમાં વિષ્ણુનો જન્મ, જે લિલા રૂપે છે—

રુદ્રપ્રસાદાદ્વિષ્ણોશ્ ચ જિષ્ણોશ્ચૈવ તુ સમ્ભવઃ મન્થાનધારણાર્થાય હરેઃ કૂર્મત્વમેવચ

રુદ્રની કૃપાથી વિષ્ણુ અને જીષ્ણુનો ઉત્પત્તિ, અને હરીએ મથન દંડને સહારો આપવા માટે કૂર્મ રૂપ ધારણ કર્યું—

સંકર્ષણસ્ય ચોત્પત્તિઃ કૌશિક્યાશ્ ચ પુનર્ભવઃ યદૂનાં ચૈવ સમ્ભૂતિર્ યાદવત્વં હરેઃ સ્વયમ્

સંકર્ષણનો જન્મ, કૌશિકીની પુનર્જન્મ, યદુઓની ઉત્પત્તિ, અને હરીએ પોતે યાદવ રૂપ ધારણ કર્યું—

ભોજરાજસ્ય દૌરાત્મ્યં માતુલસ્ય હરેર્વિભોઃ બાલભાવે હરેઃ ક્રીડા પુત્રાર્થં શંકરાર્ચનમ્

ભોજ રાજાનું દુશ્ચરિત્ર, મહાન હરીના મામા, હરીના બાળપણની ક્રીડા, અને પુત્ર માટે શંકરની પૂજા—

નારસ્ય ચ તથોત્પત્તિઃ કપાલે વૈષ્ણવાદ્ધરાત્ ભૂભારનિગ્રહાર્થે તુ રુદ્રસ્યારાધનં હરેઃ

વૈષ્ણવ કપાળમાંથી નરનો જન્મ, અને ભૂભારના નિવારણ માટે હરીએ રુદ્રની આરાધના કરી—

વૈન્યેન પૃથુના ભૂમેઃ પુરા દોહપ્રવર્તનમ્ દેવાસુરે પુરા લબ્ધો ભૃગુશાપશ્ ચ વિષ્ણુના

વૈન્ય પૃથુએ ભૂમિનું દોહન કર્યું, અને દેવ-અસુર સંઘર્ષમાં ભૃગુના શાપથી વિષ્ણુને શાપ મળ્યો—

કૃષ્ણત્વે દ્વારકાયાં તુ નિલયો માધવસ્ય તુ લબ્ધો હિતાય શાપસ્તુ દુર્વાસસ્યાનનાદ્ધરેઃ

કૃષ્ણ અવતારમાં દ્વારકામાં માધવનું નિવાસ, અને હરીને દુર્વાસાના શાપથી કલ્યાણ મળ્યું—

વૃષ્ણ્યન્ધકવિનાશાય શાપઃ પિણ્ડારવાસિનામ્ એરકસ્ય તથોત્પત્તિસ્ તોમરસ્યોદ્ભવસ્ તથા

વૃષ્ણિ અને અંધકના વિનાશ માટે શાપ, પિંડારવાસી લોકો, એરકાનું ઉત્પત્તિ, અને તોમરનું જન્મ—

એરકાલાભતો ઽન્યોન્યં વિવાદે વૃષ્ણિવિગ્રહઃ લીલયા ચૈવ કૃષ્ણેન સ્વકુલસ્ય ચ સંહૃતિઃ

એરકા ઘાસ મળવાથી એકબીજામાં ઝઘડો, વૃષ્ણિઓમાં વિગ્રહ, અને કૃષ્ણે લિલા રૂપે પોતાના કુળનો વિનાશ કર્યો—

એરકાસ્ત્રબલેનૈવ ગમનં સ્વેચ્છયૈવ તુ બ્રહ્મણશ્ચૈવ મોક્ષસ્ય વિજ્ઞાનં તુ સુવિસ્તરમ્

એરકા ઘાસની શક્તિથી, મનની ઇચ્છા મુજબ ગતિ થાય છે, અને બ્રહ્મ તથા મુક્તિનું જ્ઞાન વિગતે સમજાવવામાં આવે છે.

પુરાન્ધકાગ્નિદક્ષાણાં શક્રેભમૃગરૂપિણામ્ મદનસ્યાદિદેવસ્ય બ્રહ્મણશ્ ચામરારિણામ્

પુરાતન અંધક, અગ્નિ, દક્ષ, ઇન્દ્ર, હાથી, હરણના રૂપ ધારણ કરનાર, કામદેવ, પ્રાચીન દેવ, બ્રહ્મ અને અમરનો શત્રુ—

હલાહલસ્ય દૈત્યસ્ય કૃતાવજ્ઞા પિનાકિના જાલંધરવધશ્ચૈવ સુદર્શનસમુદ્ભવઃ

હલાહલ નામના દૈત્ય, જેને પિનાકધારી શિવે અવગણ્યા, જાલંધરનો સંહાર અને સુદર્શનનું ઉત્પત્તિ—

વિષ્ણોર્વરાયુધાવાપ્તિસ્ તથા રુદ્રસ્ય ચેષ્ટિતમ્ તથાન્યાનિ ચ રુદ્રસ્ય ચરિતાનિ સહસ્રશઃ

વિષ્ણુએ વરાયુધ પ્રાપ્ત કર્યું, રુદ્રના કાર્યો અને એ જ રીતે રુદ્રના અનેક અન્ય કૃત્યો—

હરેઃ પિતામહસ્યાથ શક્રસ્ય ચ મહાત્મનઃ પ્રભાવાનુભવશ્ચૈવ શિવલોકસ્ય વર્ણનમ્

હરી, પિતામહ અને મહાત્મા ઇન્દ્રની શક્તિ અને અનુભવ, તથા શિવલોકનું વર્ણન—

ભૂમૌ રુદ્રસ્ય લોકં ચ પાતાલે હાટકેશ્વરમ્ તપસાં લક્ષણં ચૈવ દ્વિજાનાં વૈભવં તથા

પૃથ્વી પર રુદ્રનું લોક, પાતાળમાં હાટકેશ્વર, તપસ્યાનો સ્વરૂપ અને દ્વિજોના વૈભવ—

આધિક્યં સર્વમૂર્તીનાં લિઙ્ગમૂર્તેર્વિશેષતઃ લિઙ્ગે ઽસ્મિન્નાનુપૂર્વ્યેણ વિસ્તરેણાનુકીર્ત્યતે

બધા સ્વરૂપોની મહાનતા, ખાસ કરીને લિંગ સ્વરૂપની, અહીં ક્રમથી અને વિગતે વર્ણવાઈ છે.

એતજ્જ્ઞાત્વા પુરાણસ્ય સંક્ષેપં કીર્તયેત્તુ યઃ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ

જે આ બધું સમજીને પુરાણનો સંક્ષિપ્ત ભાગ પઠે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં પહોંચે છે.

અલિઙ્ગો લિઙ્ગમૂલં તુ અવ્યક્તં લિઙ્ગમુચ્યતે અલિઙ્ગઃ શિવ ઇત્યુક્તો લિઙ્ગં શૈવમિતિ સ્મૃતમ્

અવ્યક્તને લિંગનું મૂળ કહેવાય છે; અવ્યક્ત લિંગ એમ નામ ધરાવે છે. અવ્યક્તને શિવ કહેવામાં આવે છે; લિંગને શૈવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

પ્રધાનં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યદાહુર્લિઙ્ગમુત્તમમ્ ગન્ધવર્ણરસૈર્હીનં શબ્દસ્પર્શાદિવર્જિતમ્

જ્યારે શ્રેષ્ઠ લિંગને પ્રધાન અને પ્રકૃતિ કહે છે, ત્યારે તે સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી રહિત હોય છે, અને અવાજ, સ્પર્શ વગેરેથી મુક્ત હોય છે.

અગુણં ધ્રુવમક્ષય્યમ્ અલિઙ્ગં શિવલક્ષણમ્ ગન્ધવર્ણરસૈર્યુક્તં શબ્દસ્પર્શાદિલક્ષણમ્

ગુણરહિત, શાશ્વત, અક્ષય, અવ્યક્ત એ શિવનું લક્ષણ છે; સુગંધ, રંગ અને સ્વાદથી યુક્ત, અવાજ, સ્પર્શ વગેરેના લક્ષણો ધરાવે છે.

જગદ્યોનિં મહાભૂતં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં દ્વિજોત્તમાઃ વિગ્રહો જગતાં લિઙ્ગમ્ અલિઙ્ગાદ્ અભવત્સ્વયમ્

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જગતનું મૂળ, મહાભૂત, સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ, જગતના સ્વરૂપ, લિંગ, અવ્યક્તમાંથી આપમેળે પ્રગટ થયું.

સપ્તધાચાષ્ટધા ચૈવ તથૈકાદશધા પુનઃ લિઙ્ગાન્યલિઙ્ગસ્ય તથા માયયા વિતતાનિ તુ

સાત, આઠ અને ફરીથી અગિયાર પ્રકાર, અવ્યક્તના લિંગો માયાથી વ્યાપી ગયા છે.

તેભ્યઃ પ્રધાનદેવાનાં ત્રયમાસીચ્છિવાત્મકમ્ એકસ્માત્ત્રિષ્વભૂદ્વિશ્વમ્ એકેન પરિરક્ષિતમ્

તેમાંથી મુખ્ય દેવોમાંથી ત્રણ શિવ સ્વરૂપે પ્રગટ થયા. એકમાંથી ત્રણ રીતે જગત ઉત્પન્ન થયું અને એક દ્વારા જ તે રક્ષાય છે.

એકેનૈવ હૃતં વિશ્વં વ્યાપ્તં ત્વેવં શિવેન તુ અલિઙ્ગં ચૈવ લિઙ્ગં ચ લિઙ્ગાલિઙ્ગાનિ મૂર્તયઃ

એક દ્વારા જગત સંહરાય છે, અને એ રીતે શિવથી વ્યાપી છે. અવ્યક્ત અને લિંગ, લિંગ-અવ્યક્તના સ્વરૂપો, એ જ પ્રગટ સ્વરૂપો છે.

યથાવત્કથિતાશ્ચૈવ તસ્માદ્બ્રહ્મ સ્વયં જગત્ અલિઙ્ગી ભગવાન્ બીજી સ એવ પરમેશ્વરઃ

જેમ વર્ણવાયું છે, તેથી બ્રહ્મા પોતે જ જગત છે. ભગવાન અવ્યક્ત છે, બીજરૂપ છે; એ જ પરમેશ્વર છે.

બીજં યોનિશ્ ચ નિર્બીજં નિર્બીજો બીજમુચ્યતે બીજયોનિપ્રધાનાનામ્ આત્માખ્યા વર્તતે ત્વિહ

બીજ, યોનિ અને નિર્બીજ; નિર્બીજને બીજ કહેવાય છે. બીજ, યોનિ અને પ્રધાનમાં આત્મા નામે અહીં વર્તે છે.

પરમાત્મા મુનિર્બ્રહ્મ નિત્યબુદ્ધસ્વભાવતઃ વિશુદ્ધો ઽયં તથા રુદ્રઃ પુરાણે શિવ ઉચ્યતે

પરમાત્મા, મુનિ બ્રહ્મા, સ્વભાવથી સદા બુદ્ધિશાળી, શુદ્ધ છે; એ જ રીતે રુદ્ર, જે પુરાણમાં શિવ કહેવાય છે.